Những tín hiệu trái chiều từ Trung Đông và chiêu bài thông tin của Washington

Tổng thống Donald Trump phát biểu trước khi lên chuyên cơ Air Force One tại Sân bay Quốc tế Palm Beach hôm 23/3 ở West Palm Beach, bang Florida, Mỹ - Ảnh: Roberto Schmidt/Getty Images

Những phát ngôn ngược chiều giữa 2 đầu chiến tuyến

Trong những ngày qua, thế giới chứng kiến một màn "đối thoại" kỳ lạ giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Donald Trump bất ngờ đưa ra những tuyên bố đầy lạc quan vào ngày 23/3 trên mạng xã hội Truth Social khi khẳng định 2 bên đang tiến hành các cuộc thảo luận "rất mạnh mẽ" và đã đạt được sự đồng thuận ở khoảng 15 điểm mấu chốt.

Ông thậm chí còn quyết định tạm hoãn kế hoạch tấn công các nhà máy điện của Iran trong vòng 5 ngày để nhường chỗ cho ngoại giao.

Tuy nhiên, phía Tehran ngay lập tức dội một gáo nước lạnh vào sự lạc quan này. Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Bagher Qalibaf, đã thẳng thừng bác bỏ thông tin trên và gọi đó là "tin giả" nhằm thao túng thị trường năng lượng.

Các quan chức cấp cao khác của Iran cũng khẳng định không hề có cuộc đàm phán trực tiếp nào diễn ra kể từ khi chiến dịch ném bom bắt đầu cách đây 24 ngày. Sự “lệch pha” giữa một bên là khẳng định "đã gần đạt được thỏa thuận" và một bên là "không có chuyện đó" tạo nên một bức tranh mờ mịt về tương lai của khu vực.

Khi "ngoại giao" phục vụ thị trường

Các chuyên gia phân tích cho rằng những tuyên bố đầy hứa hẹn của ông Trump không đơn thuần là sự lạc quan. Động cơ thực sự đằng sau có thể nằm ở áp lực kinh tế và giá năng lượng toàn cầu. Việc Iran đe dọa và thực tế đã gây gián đoạn eo biển Hormuz - nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng thế giới - đang khiến thị trường tài chính chao đảo.

Bằng cách đưa ra tín hiệu về một thỏa thuận sắp tới chỉ vài giờ trước khi thị trường Mỹ mở cửa, ông Trump đã thành công trong việc trấn an các nhà đầu tư, giúp giá dầu thô hạ nhiệt và thị trường chứng khoán hồi phục.

Đây có thể là một chiến thuật "câu giờ" chiến lược, giúp Lầu Năm Góc có thêm thời gian để điều động các đơn vị Thủy quân lục chiến và lực lượng đổ bộ đường không vào vị trí sẵn sàng cho các kịch bản quân sự tiếp theo, trong trường hợp ngoại giao thất bại.

Hình ảnh tên lửa phóng từ Iran về phía Israel được nhìn thấy trên bầu trời thành phố Hebron thuộc Bờ Tây vào sáng sớm ngày 24/3 - Ảnh: Anadolu/Getty Images

Kênh ngoại giao bí mật và vai trò của các trung gian

Dù hai bên phủ nhận đàm phán trực tiếp, thực tế cho thấy các hoạt động "ngoại giao con thoi" đang diễn ra hết sức khẩn trương thông qua các bên thứ ba. Pakistan nổi lên như một điểm đến tiềm năng cho các cuộc gặp mặt trực tiếp tại Islamabad trong tuần này, với sự tham gia của các đặc phái viên Mỹ như Jared Kushner và Steve Witkoff.

Bên cạnh Pakistan, các quốc gia như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Oman cũng đang tích cực chuyển giao thông điệp giữa 2 phía.

Những nỗ lực này tập trung vào 2 mục tiêu cấp bách là đạt được một lệnh ngừng bắn tạm thời và đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz.

Dẫu vậy, những yêu cầu từ phía Mỹ như chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium hay các yêu sách từ Iran về việc Mỹ phải rút quân và bồi thường chiến tranh vẫn là những rào cản cực lớn, rất khó để tháo dỡ trong ngắn hạn.

Triển vọng mong manh về một hướng đi đàm phán

Khả năng đi đến một thỏa thuận thực sự rất nhỏ khi Israel, đồng minh thân cận của Mỹ, vẫn tiếp tục các đợt không kích dữ dội vào Iran và Lebanon.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu dù bày tỏ sự ủng hộ đối với các nỗ lực của ông Trump nhưng vẫn khẳng định sẽ tiếp tục các mục tiêu quân sự để bảo vệ lợi ích cốt lõi của Israel.

Trong những ngày tới, thế giới sẽ tiếp tục nín thở dõi theo thời hạn 5 ngày mà ông Trump đã đưa ra. Đây là một khoảng thời gian ngắn ngủi nhưng mang tính quyết định.

Nếu không có những tiến triển thực chất trên bàn đàm phán hoặc thông qua các kênh trung gian, nguy cơ về một cuộc leo thang quân sự nhắm vào các hạ tầng dân sự thiết yếu là điều khó tránh khỏi, đe dọa đẩy khu vực vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo và kinh tế tồi tệ hơn bao giờ hết.

Linh La (theo NBC News, CNN, The Guardian, Al Jazeera, The New York Times)