Nhận diện web độc hại núp dưới vỏ trang tin, diễn đàn - Bài 1: Giao diện bắt mắt, mượn mạng xã hội khuếch tán thông tin

Mượn sự quen thuộc làm vỏ bọc

Tự khoác tên “trí thức Việt Nam”, “nghiên cứu”, “diễn đàn”, “quan sát quốc tế” (để gợi cảm giác trung lập, khách quan, có chiều sâu học thuật), kết hợp với giao diện hiện đại, bố cục giống báo điện tử (có tin tức, có mục phân tích, bình luận), các trang web này dễ tạo lòng tin cho người đọc ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Các website này không phải của cơ quan báo chí tại Việt Nam nhưng lại cập nhật thông tin trong nước nhanh chóng, kể cả những nội dung mà Quốc hội đang thảo luận tại nghị trường, tạo cảm giác gần gũi như một kênh thông tin nội địa. Chúng có tên miền, danh xưng và hình thức thể hiện na ná báo chí chính thống. Sự “quen thuộc giả tạo” ấy dễ khiến người đọc mặc định rằng đây là sản phẩm của tổ chức nghiên cứu hoặc diễn đàn thực sự của trí thức. Khi đã có được “điểm tin cậy” ban đầu, các nội dung phía sau sẽ dễ dàng được tiếp nhận hơn.

Các trang web phản động đăng lồng ghép những bài bôi xấu Trung Quốc, làm cho người đọc lầm tưởng đó là quan điểm của báo chí Việt Nam

Song song đó, phần giao diện và cấu trúc nội dung được thiết kế khá chuyên nghiệp. Trang chủ thường được chia thành nhiều chuyên mục như “Tin tức”, “Phân tích”, “Bình luận”, “Góc nhìn”… Các bài viết có tiêu đề, dẫn nhập (sapo), nội dung rõ ràng, kèm theo tên tác giả, thời gian đăng tải. Tất cả tạo nên cảm giác về một quy trình sản xuất sản phẩm báo chí bài bản, chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, “bản địa hóa nội dung” mới là điểm đáng chú ý hơn cả. Các bài được viết bằng thứ tiếng Việt chuẩn, văn phong phù hợp với thói quen đọc của người Việt, nội dung bao quát các vấn đề thời sự, văn hóa, đời sống, xã hội, được trình bày như một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh: có tiêu đề, nội dung chi tiết, có cả tên tác giả hẳn hoi.

Đặc biệt, một số website còn hiện rõ những nét rất riêng của báo chí Việt Nam, như xuất bản đặc san xuân vào dịp tết Nguyên đán. Đây là một truyền thống lâu đời của báo chí Việt Nam, gắn với ký ức của nhiều thế hệ độc giả. Các ấn phẩm xuân thường được đầu tư kỹ lưỡng từ hình thức trình bày đến nội dung, với các bài viết mang màu sắc văn hóa, hoài niệm, gia đình, quê hương. Chính điều này khiến người đọc có cảm giác thân thuộc, thậm chí có thể coi đây là “báo ruột” của mình.

Đủ chiêu trò khuyếch tán thông tin

Để lan tỏa thông tin, chủ các website độc hại tận dụng triệt để mạng xã hội. Họ cắt bài từ trang web thành những đoạn ngắn, giật tít mạnh, đăng trên Facebook, YouTube, TikTok để dẫn link về bài viết, làm tăng lượt đọc (view). Việc đăng các đoạn tin lên Facebook, YouTube, TikTok còn nhằm “nuôi” trang, kênh trên các nền tảng mạng xã hội và các đoạn tin này được lan đi như những tin độc lập, tách khỏi nguồn gốc ban đầu.

Đặc san xuân của một trang web nước ngoài núp bóng báo chí Việt Nam làm cho người đọc lầm tưởng họ là báo chí chính thống của Việt Nam

Chủ các trang web này còn tận dụng tối đa các công cụ “đánh chiếm” kết quả tìm kiếm (SEO) để bài viết xuất hiện ở tốp đầu trên Google khi người dùng tra cứu các vấn đề “nóng”. Kết quả là, khi người đọc tìm thông tin, họ vô tình tiếp cận nguồn tin này trước, hình thành nhận thức ban đầu từ một nguồn không đáng tin. Chủ các trang web còn sử dụng mạng lưới tài khoản ẩn danh và các “fanpage vệ tinh” để đồng loạt bình luận, chia sẻ nhằm khuếch đại thông tin và tạo ra một làn sóng ủng hộ, tương tác ảo. Khi độc giả thấy hàng loạt phản hồi đồng thuận với những nhận định sai lệch, họ dễ mất cảnh giác và hình thành “niềm tin số đông”.

Nguy hiểm hơn, đội ngũ làm web độc hại còn chủ động trích dẫn dữ liệu từ các cơ quan chức năng hoặc chuyên gia trong nước nhưng lại cắt ghép, lồng ghép vào những bối cảnh hoàn toàn khác để phục vụ ý đồ suy diễn ác ý khiến người đọc dễ bị nhầm lẫn và tin vào những luận điệu xuyên tạc do nghĩ rằng chúng có nguồn tin uy tín.

Chúng còn khai thác rất nhanh “khoảng trống thông tin”. Khi có sự kiện nóng (tai nạn, chính sách mới, vụ việc nhạy cảm…), trong khoảng thời gian cơ quan chức năng chưa kịp phát ngôn chính thức, các trang này không ngại đưa ra “giả thuyết riêng”, dẫn “nguồn tin nội bộ” không kiểm chứng, suy diễn từ các dữ kiện rời rạc. Đây là thời điểm người đọc dễ tin nhất, vì họ đang “khát thông tin”. Việc này giúp họ định hướng dư luận tiêu cực và làm suy giảm niềm tin công chúng, từ đó hình thành định kiến sai lệch trong dư luận.

Kỳ tới: Dẫn dắt nhận thức bằng tựa giật gân, dữ liệu lập lờ

Việt Trung - Đỗ Thắng