Chuyên gia kinh tế nói gì về các đại dự án vừa khởi công tại TPHCM?

Ông Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện kinh tế và Quản lý TPHCM (IEM): Những nhịp cầu đưa TPHCM ra thế giới

Việc triển khai đồng bộ 3 siêu dự án: Trung tâm Tài chính Thủ Thiêm, Metro số 2 và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ không đơn thuần là xây dựng hạ tầng. Đó là chiến lược định hình một “hệ sinh thái kinh tế” đa tầng, nơi dòng vốn, hàng hóa và con người luân chuyển không ngừng nghỉ, đưa đô thị lớn nhất nước trở thành siêu đô thị biển - tài chính - công nghệ của khu vực trong 10-20 năm tới.

Thủ Thiêm đóng vai trò là “bộ não” điều phối. Đây không chỉ là nơi mọc lên những tòa nhà chọc trời, mà là một trung tâm dịch vụ cao cấp quy mô khu vực. Thủ Thiêm sẽ là thỏi nam châm thu hút các định chế tài chính khổng lồ, các tập đoàn công nghệ và nguồn nhân lực tinh hoa toàn cầu. Quan trọng hơn, nơi đây còn đóng vai trò “vườn ươm” cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tạo ra các giải pháp công nghệ để tối ưu hóa mảng logistics và thương mại quốc tế.

Để “bộ não” ấy hoạt động trơn tru, cần một hệ thống tuần hoàn máu khỏe mạnh, và đó chính là vai trò của tuyến metro số 2. Không chỉ giải quyết bài toán kẹt xe kinh niên, metro số 2 là trục xương sống mở rộng không gian phát triển của thành phố theo hướng Đông - Tây. Với mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), 12 nhà ga dọc tuyến sẽ trở thành 12 cực tăng trưởng mới. Tại đây, giá trị bất động sản không chỉ tăng vọt mà còn kéo theo sự hình thành của các khu thương mại, dịch vụ sầm uất, biến mỗi nhà ga thành một tâm điểm kinh tế năng động.

Nếu Thủ Thiêm là não bộ, metro là mạch máu, thì Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ chính là cánh tay vươn dài ra đại dương, mang tính chiến lược nhất trong cả 3 dự án. Với tổng vốn đầu tư gần 5 tỉ USD trên diện tích 571 ha, cảng Cần Giờ được thiết kế để đón những con tàu siêu trọng lên đến 250.000 DWT. Theo lộ trình, cảng sẽ đạt công suất 4,8 triệu TEU vào năm 2030 và tiến tới 16,9 triệu TEU vào năm 2047.

Sức nặng của dự án không chỉ nằm ở những con số khô khan như tạo ra 6.000-8.000 việc làm trực tiếp hay mang về doanh thu 40.000 tỉ đồng mỗi năm. Điểm mấu chốt nằm ở sự xuất hiện của Terminal Investment Limited (TiL) – “cánh tay nối dài” của hãng tàu lớn nhất thế giới MSC. Việc TiL nắm giữ 49% vốn không chỉ đảm bảo nguồn hàng ổn định mà còn là tấm vé thông hành đưa Việt Nam vào bản đồ hàng hải quốc tế. Chúng ta sẽ không còn chỉ là “người gửi hàng” đơn thuần mà sẽ trở thành trạm điều phối hàng hóa toàn cầu, trực tiếp cạnh tranh và giảm sự phụ thuộc vào các cảng lớn tại Singapore hay Malaysia.

Cần Giờ có thể không trực tiếp biến TPHCM thành trung tâm tài chính, nhưng nó tạo ra “khối lượng kinh tế” đủ lớn để các dịch vụ tài chính có đất diễn. Một trung tâm tài chính thực thụ cần kiềng ba chân vững chắc: Dòng hàng - dòng vốn khổng lồ (từ Cần Giờ), Dịch vụ chất lượng cao (từ Thủ Thiêm) và Kết nối hạ tầng thần tốc (từ Metro và cao tốc).

Sự cộng hưởng của ba siêu dự án sẽ tạo ra một cú “xoay trục” kinh tế mạnh mẽ trong 10–20 năm tới. Những nhóm ngành mới sẽ trỗi dậy và chiếm lĩnh vị thế dẫn đầu. Vận tải biển không còn là bốc xếp thô mà là quản trị chuỗi cung ứng bằng AI và dữ liệu lớn. Bảo hiểm hàng hải, phái sinh hàng hóa và các nền tảng thanh toán số sẽ bùng nổ. Cần Giờ và Thủ Thiêm sẽ kéo theo nhu cầu nghỉ dưỡng, du lịch và bất động sản hạng sang. Hệ thống viễn thông 6G, IoT sẽ phủ khắp để vận hành các siêu dự án này một cách tự động hóa.

Đừng nghĩ siêu dự án là chuyện của các đại gia hay chính khách. Với người dân thành phố, lợi ích là mắt thấy tai nghe. Hãy nhìn vào metro số 2: những hộ gia đình quanh khu vực đang đứng trước cơ hội đổi đời. Trong bán kính 1.000m quanh các ga Mmetro, các hộ kinh doanh nhỏ lẻ sẽ đón lượng khách khổng lồ, ổn định hơn bất kỳ mặt phố nào hiện nay.

Đối với người lao động, một thị trường việc làm mới toanh từ vận hành tàu, bảo trì kỹ thuật cho đến dịch vụ thương mại tại ga sẽ mở ra. Quan trọng hơn, metro giúp xóa nhòa khoảng cách địa lý. Một người thu nhập trung bình có thể chọn sống ở nơi xa hơn với chi phí rẻ hơn nhưng vẫn đến nơi làm việc nhanh chóng, đúng giờ mà không tốn kém chi phí xăng xe hay chịu đựng khói bụi. Đó là giá trị nhân văn của hạ tầng hiện đại.

Để giấc mơ này không nằm trên giấy, TPHCM phải vượt qua bài toán “ba chân kiềng” đầy thách thức: pháp lý - nguồn vốn - thực thi. Thủ tục đầu tư và giải phóng mặt bằng xưa nay vẫn là nỗi lo lớn nhất.

Tuy nhiên, cơ hội đang đến khi thành phố có trong tay công cụ đắc lực là Nghị quyết 98/2023/QH15 và bản sửa đổi mới nhất 260/2025/QH15. Đây là cơ chế đột phá cho phép thành phố rút ngắn tối đa thủ tục, phân quyền mạnh mẽ cho cơ sở và áp dụng các mô hình thi công tiên tiến như EPC (thiết kế - cung cấp thiết bị - thi công) hay “chìa khóa trao tay”. Việc tự chủ quy hoạch và phối hợp liên vùng sẽ giúp các dự án không còn bị bó hẹp trong ranh giới địa lý, mà trở thành động lực cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Nếu phải dùng một từ duy nhất để mô tả về 3 siêu dự án này, đó chính là “kết nối”. Lần đầu tiên, chúng ta thấy một tư duy quy hoạch tích hợp: Tài chính (Thủ Thiêm) kết nối giao thông (Metro) và vươn ra thương mại toàn cầu (Cần Giờ).

Hãy tưởng tượng đây là một cây cầu 3 nhịp vững chãi. Nhịp thứ nhất là Thủ Thiêm - nơi hội tụ của trí tuệ và vốn liếng. Nhịp thứ hai là metro - dòng chảy của con người và tri thức. Nhịp thứ ba là Cảng Cần Giờ - cửa ngõ của hàng hóa và chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi 3 nhịp cầu này khớp lại, nó không chỉ mở ra không gian kinh tế mới cho TPHCM mà còn giúp TPHCM và cả Việt Nam trở thành một mạng lưới hiện đại, nơi mọi dòng chảy từ hàng hóa, con người, vốn đến công nghệ đều thông suốt.

Tiến sĩ Huỳnh Phước Nghĩa - Giám đốc Trung tâm Kinh tế, Luật và Quản lý, ĐH Kinh tế TPHCM: “Những mạch máu” nuôi dưỡng cả nền kinh tế

3 siêu dự án: Thủ Thiêm, metro số 2 và Cảng Cần Giờ không phải là những mảnh ghép rời rạc. Chúng soi rọi cho nhau trong một chiến lược tổng thể của TPHCM, gắn liền với mạch máu giao thông Đông Nam bộ và cuộc cách mạng về động lực tăng trưởng. Đặc biệt, sau khi sáp nhập Bình Dương, không gian kinh tế của thành phố đã thực sự "vươn vai", đòi hỏi một hệ thống hạ tầng đủ tầm để đón những dòng vốn chất lượng cao và khai phá các ngành nghề mới.

Trong bức tranh kinh tế, dịch vụ vẫn là "xương sống" với các trụ cột: tài chính, công nghệ, và logistics. Đây chính là bệ phóng cho xuất khẩu, Fintech và thương mại điện tử. Khi các vành đai công nghiệp công nghệ cao mở rộng, TPHCM sẽ trở thành tâm điểm kết nối cực kỳ quan trọng. Đặc biệt, khi Cảng Cần Giờ đi vào vận hành, thành phố không chỉ có thêm một cửa ngõ ra biển mà còn mở cánh cửa du lịch, kinh tế biển, đưa hàng hóa Việt Nam hòa vào chuỗi giá trị toàn cầu một cách trực diện nhất.

Thực tế, các dự án này đã được "thai nghén" và tính toán từ hàng chục năm qua. Việc đồng loạt khởi công vào giai đoạn này chính là lời khẳng định mạnh mẽ về một nền tảng tăng trưởng mới cho cả khu vực phía Nam - từ miền Đông Nam bộ sầm uất đến miền Tây sông nước. Để giấc mơ này thành hình, thành phố đang dốc toàn lực để "chốt" hạ tầng trọng yếu: nối thông sân bay Long Thành, hoàn thiện các tuyến metro, mở đường vành đai quanh cảng và phủ sóng hạ tầng số. Mục tiêu không chỉ là xây đường, mà là tạo ra một "đai giao thông" liên hoàn, nâng tầm các cảng quốc tế hiện có, mang lại lợi ích sát sườn cho toàn vùng.

Ngoài xây dựng và logistics vốn đã quá rõ ràng, những ngành nào sẽ hưởng lợi? Đầu tiên là các ngành xuất khẩu mũi nhọn như linh kiện điện tử và thương mại điện tử sẽ "như cá gặp nước" nhờ hạ tầng đồng bộ. Tiếp đó, du lịch và giải trí sẽ bùng nổ. Những tour du lịch biển, nghỉ dưỡng sinh thái quy mô lớn tại Cần Giờ sẽ không còn là chuyện xa vời khi đã có metro và cảng quốc tế.

Nhưng cái đích xa hơn chính là thu hút FDI "sạch" và chất lượng. Nếu muốn tăng trưởng 2 con số, TPHCM cần những ngành công nghiệp "não bộ" như AI, dữ liệu lớn (Big Data) hay các trung tâm R&D. Khi hạ tầng giao thông khớp nối hoàn hảo với Trung tâm Tài chính Quốc tế Thủ Thiêm, đó chính là "thỏi nam châm" khiến các nhà đầu tư chiến lược không thể ngó lơ.

Bên cạnh đó, các mô hình kinh tế mới như kinh tế đêm, du lịch y tế hay công nghiệp giải trí sẽ thực sự "cất cánh" khi có sự hiện diện của những dự án đầu tàu. Các đại dự án này chính là bước ngoặt để thay đổi diện mạo đô thị.

Tiềm năng lớn luôn đi kèm với những thử thách không hề nhỏ khi triển khai cùng lúc nhiều dự án hàng trăm nghìn tỉ đồng. Thứ nhất, “căn bệnh kinh niên" về giải phóng mặt bằng, thủ tục hành chính và đội vốn vẫn là nỗi lo thường trực. Thứ hai, bối cảnh thế giới đầy biến động với xung đột và lạm phát khiến dòng vốn quốc tế trở nên thận trọng hơn. Trong khi nhu cầu đầu tư công cả nước cần tới hàng triệu tỉ đồng, ngân sách Nhà nước chỉ là "vốn mồi", phần còn lại phải dựa vào sức dân và FDI - đây là bài toán rủi ro nhất. Thứ ba, việc chọn được nhà thầu đủ tầm, đủ tâm để quản trị các dự án "khủng" là chuyện cực kỳ khó. Bởi lẽ, đôi khi chậm tiến độ còn lãng phí cơ hội khủng khiếp hơn cả việc đội vốn.

Trước những rào cản đó, TPHCM đang tận dụng triệt để "bảo bối" là Nghị quyết 98 và bản sửa đổi 260/2025. Những cơ chế này cho phép thành phố "xé rào" các thủ tục rườm rà, phân quyền mạnh hơn và linh hoạt hơn trong việc chỉ định thầu hay triển khai mô hình BT (Xây dựng - Chuyển giao). Hãy nhìn cách Cảng Cần Giờ được đẩy nhanh tiến độ sau khi phê duyệt chủ trương để thấy hiệu quả. Dù vậy, chúng ta vẫn cần những bước đi quyết liệt hơn nữa trong việc cải cách dịch vụ công ở cấp cơ sở và xây dựng các quỹ đầu tư công nghệ để sẵn sàng cho cuộc chơi lớn.

Thông điệp ở đây rất rõ ràng: Quyết tâm làm nhanh, làm dứt khoát không chỉ vì lợi ích kinh tế trước mắt, mà còn là để thay đổi tư duy quản lý. Sự trì trệ vào lúc này chính là sự lãng phí cơ hội ngàn năm có một.

TPHCM đã bước vào giai đoạn "vào guồng". Những dự án ấp ủ bao năm nay buộc phải về đích, không có chỗ cho sự chậm trễ. Với nguyên tắc quản lý hiện đại: Nhanh - hiệu quả - thông minh, kết hợp cùng tinh thần nói là làm liền, thành phố sẽ sớm biến những trục giao thông, những cảng biển và trung tâm tài chính thành một mạng lưới kinh tế hiện đại, kết nối Việt Nam sâu rộng với bản đồ thế giới.

Thanh Hoa (thực hiện)