Khám phá “Nghệ thuật thứ 9” của Bỉ tại TPHCM

Triển lãm giới thiệu nhiều nhân vật mang tính biểu tượng của truyện tranh Bỉ bằng tiếng Pháp, đồng thời mở ra hành trình khám phá lịch sử phát triển hơn một thế kỷ của loại hình nghệ thuật đặc biệt này tại vùng Wallonie và thủ đô Bruxelles. Trong cộng đồng nói tiếng Pháp của Bỉ, truyện tranh thường được gọi là “Nghệ thuật thứ 9”, là một hình thức giải trí và là một ngành sáng tạo có vị trí chính thống trong văn hóa hiện đại.

Hơn một nửa số sách được xuất bản hoặc sản xuất tại Vương quốc Bỉ là các album truyện tranh. Những nghệ sĩ đã không ngừng sáng tạo trong suốt hơn một thế kỷ qua, giúp Wallonie - Bruxelles trở thành một trong những “cái nôi” quan trọng của nghệ thuật truyện tranh thế giới.

Truyện tranh có thể mang lại niềm vui hoặc khiến những thiếu nhi và cả những người lớn tuổi nhất say mê - Ảnh: Phương Nhã

Hành trình chuyển mình của truyện tranh Bỉ

Ban đầu, truyện tranh Bỉ chủ yếu được đăng trên các tờ báo và tạp chí dành cho độc giả trẻ. Qua thời gian, loại hình này dần phát triển và đạt đến thành công lớn với các album bìa cứng in màu, hình thức xuất bản được xem là tiêu chuẩn kinh điển của truyện tranh châu Âu.

Ngày nay, ngành xuất bản truyện tranh tiếp tục được đa dạng hóa hơn. Sự phát triển của giao lưu văn hóa quốc tế và quá trình dân chủ hóa các phương tiện sáng tạo đã mở ra nhiều phương thức xuất bản mới.

Tại các hiệu sách, độc giả có thể tìm thấy nhiều định dạng khác nhau: từ album truyền thống, tiểu thuyết đồ họa cho đến những ấn bản nghệ thuật giới hạn.

Tác giả Peyo không thể hình dung với sự xuất hiện của các chú Xì-trum, tác phẩm của ông sẽ vang danh khắp toàn cầu - Ảnh: Phương Nhã

Nhiều tác phẩm nổi tiếng đã được chuyển thể thành phim điện ảnh, phim hoạt hình hoặc các trải nghiệm công nghệ thực tế ảo, mở rộng không gian tiếp cận cho công chúng toàn cầu như "Xì-trum" hay "Những cuộc phiêu lưu của Tintin".

Các tác phẩm đến từ Wallonie và Bruxelles đề cập đến nhiều chủ đề phong phú: những cuộc phiêu lưu kỳ thú, các câu chuyện lịch sử, yếu tố hài hước, thế giới tưởng tượng, hay những vấn đề xã hội đương đại. Tính đa dạng này giúp truyện tranh trở thành một hình thức biểu đạt sáng tạo linh hoạt, có thể kết nối nhiều thế hệ độc giả.

Hai trường phái lớn định hình truyện tranh Bỉ

Tại thủ đô Bruxelles, bước ngoặt lớn xảy ra vào năm 1946 khi nhà xuất bản trẻ Raymond Leblanc cho ra đời tạp chí truyện tranh Tintin (Le Journal de Tintin) và họa sĩ Hergé giữ vai trò giám đốc nghệ thuật. Chỉ hai năm sau, tạp chí đã có phiên bản phát hành tại Pháp rồi nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng ra toàn châu Âu. Bruxelles theo cách nói của nhà biên kịch nổi tiếng René Goscinny - được ví như "thánh địa New York của truyện tranh".

Khách tham quan thưởng lãm tại sự kiện - Ảnh: Phương Nhã

Trong giai đoạn hoàng kim của những năm 1960, mỗi số tạp chí có thể đạt doanh số lên tới 500.000 bản mỗi tuần. Khi tạp chí Tintin ngừng xuất bản, nhiều độc giả trưởng thành đã chuyển sang đọc các album bìa cứng, những cuộc phiêu lưu của các nhân vật được xuất bản trọn vẹn thay vì chia thành nhiều kỳ như trước.

Song song với Bruxelles là trường phái Marcinelle, gắn liền với tạp chí Spirou - một trong những tạp chí truyện tranh lâu đời nhất châu Âu. Spirou ra đời ngày 21/4/1938 tại Marcinelle, ngoại ô thành phố Charleroi, do Nhà xuất bản Dupuis sáng lập.

Qua thời gian, xã hội thay đổi và cùng với đó là sự biến chuyển của nhân vật truyện tranh. Những hình tượng hiệp sĩ cổ điển dần nhường chỗ cho những nhân vật gần gũi hơn với đời sống, phản ánh các câu chuyện hiện đại và những góc nhìn đa dạng của xã hội.

Ông Pierre Du Ville bày tỏ thành ý khi được đồng tổ chức triển lãm cùng Idécaf - Viện Trao đổi Văn hóa với Pháp - Ảnh: Phương Nhã

Ông Pierre Du Ville - Trưởng Đại diện Phái đoàn Wallonie - Bruxelles tại Việt Nam chia sẻ: “Tôi tin rằng triển lãm này là lời nhắc nhở về giá trị của sự đa dạng văn hóa. Đây là dịp để chúng ta thấu hiểu sâu sắc hơn sự phong phú trong tư duy sáng tạo của cộng đồng Pháp ngữ trên toàn thế giới. Tôi nghĩ đó là một cách thức tuyệt vời để tôn vinh và lan tỏa những giá trị văn hóa đa sắc màu”.

Thông qua triển lãm lần này, Cơ quan Ngoại giao Wallonie - Bruxelles mong muốn mang đến cho khán giả Việt Nam cơ hội khám phá hoặc tái khám phá những bậc thầy của truyện tranh Bỉ đến từ Wallonie và Bruxelles. Các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ khác nhau được giới thiệu như những đại diện tiêu biểu cho tinh thần sáng tạo và sự năng động của cộng đồng người Bỉ nói tiếng Pháp.

Các đại diện đơn vị cùng góp mặt và chụp ảnh lưu niệm tại triển lãm - Ảnh: Phương Nhã

Không đơn thuần là một hoạt động văn hóa, triển lãm còn góp phần tăng cường giao lưu nghệ thuật giữa Việt Nam và cộng đồng Pháp ngữ, đồng thời khẳng định sức sống bền bỉ của truyện tranh - một loại hình nghệ thuật vừa mang tính giải trí, vừa phản ánh sâu sắc đời sống xã hội qua từng thời kỳ.

Phương Nhã