Công nghiệp Văn hóa 2026: Sức mạnh Phù Đổng

Công nghiệp văn hóa và bước đà 2025

Năm 2025 đánh dấu lần đầu công nghiệp văn hóa Việt Nam được đặt vào một chiến lược phát triển dài hạn với mục tiêu cụ thể. Quyết định 2486/QĐ-TTg ban hành ngày 14/11/2025 phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045, xác định phát triển đồng bộ từ điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, quảng cáo, thời trang, game đến du lịch văn hóa, với mục tiêu đóng góp khoảng 7% GDP và tăng trưởng bình quân khoảng 10% mỗi năm.

Ý nghĩa quan trọng của văn bản không chỉ nằm ở các con số mà ở sự thay đổi tư duy, văn hóa được xác lập là một ngành kinh tế sáng tạo, phải có hạ tầng, thị trường, chuẩn mực nghề nghiệp và cơ chế quản trị tương ứng. Thực tế năm 2025 cho thấy chiến lược này không nằm trên giấy.

Mưa đỏ, bộ phim dẫn đầu doanh thu phòng vé năm 2025 với con số ấn tượng 714 tỉ đồng. Ảnh: Đoàn phim cung cấp

Ở lĩnh vực điện ảnh, con số tổng kết khá ấn tượng với top 10 phim Việt ăn khách nhất đạt tổng doanh thu hơn 2.700 tỉ đồng, trong đó phim dẫn đầu đạt 714 tỉ đồng. Doanh thu đủ lớn tạo hiệu ứng dây chuyền, nhà sản xuất mạnh dạn đầu tư kỹ thuật và marketing, hệ thống rạp nâng chuẩn dịch vụ, truyền thông điện ảnh chuyên nghiệp hơn và thị trường bắt đầu phân tầng. Doanh thu phòng vé vì thế không chỉ là thành tích mà trở thành chỉ báo của một hệ sinh thái đang hình thành.

Âm nhạc là một trong những lĩnh vực cho thấy rõ sức mạnh nội sinh của thị trường công nghiệp văn hóa Việt Nam. Trong năm 2025, nhiều live concert của nghệ sĩ Việt được tổ chức theo quy mô lớn, mỗi đêm thu hút hàng chục nghìn khán giả, vé bán hết trong thời gian ngắn. Điều đáng chú ý không chỉ là lượng người xem mà là cách vận hành: bán vé nhiều hạng, gói trải nghiệm, merchandise, tài trợ thương hiệu và phát hành nội dung số sau chương trình. Mô hình này cho thấy biểu diễn không còn là hoạt động quảng bá mà đã trở thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, nơi doanh thu đến từ nhiều nguồn và có thể tái đầu tư cho các dự án tiếp theo.

Anh trai vuợt ngàn chông gai, một trong những concert đánh dấu chặng đường mới của âm nhạc Viêt Nam. Ảnh: BTC

Trong kinh tế sáng tạo số, doanh thu ngành game năm 2024 đạt 13.663 tỉ đồng, trong đó hơn 2.000 tỉ đồng đến từ người dùng quốc tế. Đây là một trong số ít lĩnh vực có khả năng “xuất khẩu số” ngay từ giai đoạn đầu, cho thấy nếu đầu tư vào IP gốc và chất lượng sản phẩm, công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể đi ra ngoài biên giới bằng công nghệ.

Thời trang, thiết kế và mỹ thuật cũng bắt đầu hình thành thị trường. Aquafina Vietnam International Fashion Week 2025 thu hút hơn 10.000 khán giả, Vietnam Design Week quy tụ hơn 1.500 khách mời cùng hàng trăm dự án sáng tạo. Thẩm mỹ không còn là lĩnh vực xa xỉ mà trở thành công cụ cạnh tranh thương hiệu và hình ảnh quốc gia.

Tổng thể năm 2025 cho thấy công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có ba yếu tố cơ bản: chiến lược, thị trường và thước đo. Khi thước đo xuất hiện, phát triển không còn dừng ở cảm hứng mà bước sang giai đoạn quản trị và cạnh tranh.

Giấc mơ Phù Đổng không xa tầm với

Tinh thần đổi mới trong các văn kiện đầu năm 2026 hướng tới cơ chế một đầu mối trong cấp phép tổ chức biểu diễn và sự kiện đông người, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, công khai tiêu chí xét chọn các chương trình được đặt hàng hoặc hỗ trợ ngân sách. Tinh thần đổi mới đồng thời mở rộng cơ chế xã hội hóa để doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư, khai thác nhà hát, trung tâm biểu diễn và không gian sáng tạo theo hình thức hợp tác công – tư. Những thay đổi này nhằm giúp đơn vị tổ chức chủ động kế hoạch dài hạn thay vì phải làm theo từng đợt xin phép ngắn hạn. Khi luật chơi rõ ràng, nhà đầu tư sẽ mạnh dạn hơn để tính toán chuyện đầu tư lâu dài.

Quyết định 2486/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đặt mục tiêu hình thành mạng lưới trung tâm công nghiệp văn hóa và không gian sáng tạo tại các đô thị lớn. Tại TPHCM, định hướng này đã bắt đầu được cụ thể hóa khi thành phố triển khai đề án phát triển công nghiệp văn hóa, quy hoạch khu trường quay, sản xuất nội dung số tại TP Thủ Đức và nâng cấp các bảo tàng, nhà hát theo hướng trải nghiệm, tương tác.

Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ khánh thành ngày 19/8/2025. Ảnh: T.V

Hà Nội cũng phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, trong đó hình thành mạng lưới không gian sáng tạo, trung tâm thiết kế – nghệ thuật tại khu vực hồ Hoàn Kiếm và các nhà máy công nghiệp cũ.

Đà Nẵng quy hoạch tổ hợp công nghiệp văn hóa – điện ảnh và công viên sáng tạo ven sông Hàn. Thừa Thiên Huế phát triển các thiết chế văn hóa, bảo tàng mở và không gian trình diễn di sản gắn với đô thị di sản. Những bước đi này cho thấy không gian sáng tạo không còn chỉ là nhà hát hay phòng trưng bày, mà dần trở thành hệ sinh thái sản xuất, trình diễn và phân phối sản phẩm văn hóa ở nhiều địa phương.

Bản quyền và IP trở thành tài sản quan trọng. Điều này được thể chế hóa khi Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, với định hướng chuyển quyền sở hữu trí tuệ từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản có thể khai thác thương mại”. Khi quyền tác giả được bảo vệ và có khả năng thu hồi doanh thu, nhà sản xuất mới dám đầu tư dài hạn vào thương hiệu nhân vật, kịch bản hay trò chơi gốc; ngược lại, thị trường để vi phạm lan rộng sẽ nhanh chóng bào mòn động lực sáng tạo.

Trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, Quyết định 2486/QĐ-TTg đặt mục tiêu không dừng ở tiêu thụ nội địa mà hướng tới tham gia mạng lưới phân phối toàn cầu. Thực tế, phim Mai (2024) có trang phát hành chính thức trên Netflix với phụ đề tiếng Anh, còn Bộ Tứ Báo Thủ (The 4 Rascals – 2025) cũng được đưa lên nền tảng này với bản địa hóa đa ngôn ngữ, cho thấy sản phẩm Việt đã bước vào hệ thống streaming quốc tế. Trước đó, nhiều phim Việt khác cũng đã có mặt trên các nền tảng này như: Người vợ cuối cùng, Bố già, Lật mặt.... Poster phim Việt trên Netflix Âm nhạc Việt cũng mở đường ra thị trường toàn cầu theo cách tương tự. Đầu năm 2026, album NỔ của Wren Evans vào vị trí #6 bảng xếp hạng Top Albums Debut Global của Spotify — một cột mốc hiếm của V-pop trong chuẩn đo quốc tế. Cùng lúc, album PILLZCASSO của producer 2pillz được tạp chí Pitchfork đăng bài đánh giá, trong khi báo cáo Vietnam Digital Music Landscape 2024–2025 của RMIT ghi nhận thị trường nhạc số Việt Nam trưởng thành nhanh, với streaming trở thành kênh phân phối xuyên biên giới quan trọng. Những trường hợp này cho thấy việc “ra thế giới” không còn chỉ là quảng bá hình ảnh mà là tham gia trực tiếp vào kênh phân phối toàn cầu. Khi sản phẩm đáp ứng chuẩn kỹ thuật, pháp lý và thị trường quốc tế, quy mô khán giả mới mở rộng; ngược lại, tốc độ tăng trưởng sẽ sớm chững lại vì quy mô thị trường trong nước có giới hạn.

Những chuyển động của năm 2025 cho thấy công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có nền tảng đủ mạnh để bắt đầu tăng tốc. Năm Bính Ngọ được kỳ vọng sẽ tiếp nối bằng những bước bứt phá rõ rệt ở nhiều lĩnh vực, để đưa công nghiệp văn hóa hòa vào nhịp phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hoa Nguyễn