TPHCM: Văn hóa là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng cho đô thị đặc biệt

Nghị quyết 80-NQ/TW kế thừa quan điểm xuyên suốt của Đảng về văn hóa, đồng thời thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo, quản lý: chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển văn hóa.

Ông Trần Thế Thuận - ẢNH: KHÁNH ĐAN

Đổi mới từ tư duy

Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh thế giới và trong nước biến đổi sâu sắc. Toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp lần thứ tư vừa mở ra cơ hội giao lưu văn hóa, vừa đặt ra nguy cơ xâm nhập sản phẩm độc hại, lai căng và thách thức về an ninh văn hóa, đặc biệt trên không gian mạng.

Khi đất nước hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, nghị quyết nhằm tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức và hành động, khơi dậy nguồn lực con người và sức mạnh văn hóa dân tộc. Lần đầu tiên, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển bền vững, đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển quốc gia.

Nghị quyết định hướng xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới, phát triển con người toàn diện và đưa giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống thấm sâu vào gia đình, nhà trường, xã hội. Nghị quyết còn mở ra hướng phát triển mạnh mẽ cho công nghiệp văn hóa, chuyển từ tư duy bao cấp sang đầu tư cho văn hóa để tạo ra của cải và sức mạnh quốc gia.

Nhiệm vụ bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập cũng được đặt ra. Văn hóa được xác định là hệ miễn dịch của xã hội, góp phần phòng ngừa hiện tượng lệch chuẩn, tin giả, bạo lực trên không gian mạng; củng cố khối đại đoàn kết, bồi đắp niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền.

Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ đã khánh thành tháng 8/2025. Ảnh: T.V

Nghị quyết 80 khẳng định quan điểm xuyên suốt: phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội...

Giá trị làm nên sức mạnh

Với sứ mệnh chấn hưng văn hóa, tạo hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững và phương châm thống nhất trong đa dạng, nhân văn, hiện đại và số hóa, nghị quyết có những điểm mới mang tính hành động và thực tiễn cao. Văn hóa phải hiện diện trong mọi lĩnh vực: từ hoạch định chính sách đến thực thi, từ đời sống thực đến môi trường số. Nhà nước cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho văn hóa, chính thức hóa cơ chế hợp tác công - tư (PPP) với các mô hình như “Đầu tư công - Quản trị tư” hoặc “Lãnh đạo công - Quản trị tư”, thành lập “Quỹ phát triển văn hóa hỗn hợp”.

Nghị quyết 80 không chỉ là sự tiếp nối lý luận của Đảng về văn hóa mà còn là bản thiết kế thi công cụ thể với các con số, cơ chế tài chính và luật định rõ ràng nhằm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh của quốc gia.

Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045, nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian số; thống nhất chọn ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) là ngày nghỉ lễ quốc gia.

Các sự kiện ngoài trời của Liên hoan phim quốc tế TPHCM luôn thu hút đông đảo người xem - ẢNH: HƯƠNG NHU

TPHCM mở đường sáng tạo

TPHCM sớm chủ động chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển văn hóa, coi văn hóa là lĩnh vực sự nghiệp, là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt. Việc đầu tư rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, khởi công khu liên hợp thể thao phức hợp Rạch Chiếc cho thấy tầm nhìn dài hạn trong việc gắn văn hóa với phát triển đô thị.

TPHCM đặc biệt chú trọng kiến tạo các sự kiện mang thương hiệu quốc tế như Liên hoan phim quốc tế TPHCM, Lễ hội âm nhạc quốc tế Hò Zô… từng bước hình thành thị trường công nghiệp văn hóa. TPHCM còn chú trọng việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, bảo tồn và phát huy di sản vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn, đẩy mạnh thư viện số, bảo tàng số… Nguồn lực ngân sách dành cho văn hóa hằng năm được duy trì ở mức 2 - 3% tổng chi ngân sách TPHCM. Những nỗ lực đó góp phần đưa TPHCM trở thành thành viên Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO, diện mạo văn hóa đô thị có nhiều chuyển biến tích cực.

Ngành văn hóa và thể thao TPHCM xác định chuyển từ quản lý hoạt động văn hóa sang kiến tạo thị trường văn hóa, đưa văn hóa trở thành trụ cột trong quy hoạch phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Các thiết chế văn hóa - thể thao được định hướng vận hành theo mô hình tự chủ, đặt hàng, hợp tác công - tư; TPHCM trở thành trung tâm sản xuất nội dung, ươm tạo tài năng và điểm đến du lịch văn hóa...

Không gian đa sắc màu ở Hozo City Tết Fest 2025. Ảnh: Thành Lâm

TPHCM tập trung hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, kết nối điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, quảng cáo số, game, thời trang, ẩm thực với kinh tế đêm và du lịch. Các sự kiện, không gian văn hóa tiêu biểu được tổ chức theo chuỗi giá trị, không chỉ quảng bá hình ảnh mà còn tạo doanh thu, việc làm, đóng góp vào GRDP của thành phố.

TPHCM đẩy mạnh chuyển đổi số trong văn hóa gắn với đô thị thông minh. Theo đó, xây dựng bản đồ văn hóa số, tích hợp dữ liệu di sản, bảo tàng, thư viện, phát triển nền tảng bán vé, phát hành, bản quyền trực tuyến, ứng dụng thực tế ảo, tiến tới nghệ thuật biểu diễn số.

Thành phố kiến nghị tăng cường đầu tư ngân sách và huy động nguồn lực xã hội hóa để phát triển công nghiệp văn hóa, điện ảnh. Hỗ trợ, bồi dưỡng nghệ sĩ trẻ, mở rộng các chương trình học bổng quốc tế về sản xuất phim, âm nhạc, thiết kế; chú trọng đào tạo đội ngũ quản trị văn hóa, giám tuyển, nhà sản xuất, chuyên gia tổ chức sự kiện chuyên nghiệp, đủ năng lực vận hành các công trình và chương trình đạt chuẩn quốc tế. Đổi mới cơ chế đặt hàng nghệ thuật, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ sáng tạo.

Các nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật cải lương, đờn ca tài tử được bảo tồn và phát huy song hành phát triển kinh tế - du lịch nhằm gìn giữ và làm sống dậy các giá trị di sản gắn với sinh kế cộng đồng. Thành phố cũng sẽ chủ động hợp tác với các thành phố trong Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO, đưa nghệ thuật của TPHCM ra thế giới, thu hút các hãng sản xuất lớn đến Việt Nam, từng bước định vị TPHCM là thủ phủ sự kiện văn hóa của Đông Nam Á.
Với những đột phá đồng bộ đó, văn hóa sẽ từng bước chuyển từ lĩnh vực chủ yếu tiêu dùng ngân sách sang động cơ tăng trưởng mới, nâng cao chất lượng sống của người dân, củng cố bản sắc và sức hấp dẫn của đô thị, hiện thực hóa trọn vẹn tinh thần Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trần Thế Thuận - Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM

Thảo Vân (ghi)