Vì sao nhiều cử nhân ở châu Á chấp nhận làm việc “dưới trình độ”?

Tỷ lệ người trẻ làm những công việc dưới trình độ ngày càng cao. Ảnh: Shutterstock

Gần 1/5 lao động Singapore “dưới trình độ”

Sau khi tốt nghiệp cử nhân năm 2023, Warren Neo từng định theo con đường quen thuộc của nhiều sinh viên ở Singapore: tìm một công việc văn phòng. Tuy nhiên, anh lại rẽ hướng trở thành nhân viên pha chế toàn thời gian sau khi phát hiện đam mê với cà phê từ công việc làm thêm.

Neo, 29 tuổi, tốt nghiệp Đại học Công nghệ Nanyang, cho biết anh từng cân nhắc làm trong lĩnh vực nhân sự đúng chuyên ngành, nhưng quyết định “thử một lần” với nghề pha chế và sẵn sàng quay lại làm công ty nếu không phù hợp.

Trường hợp của Neo phản ánh xu hướng ngày càng phổ biến tại Singapore: người lao động có trình độ cao hơn yêu cầu công việc. Theo khảo sát của Bộ Nhân lực Singapore, khoảng 19,4% lực lượng lao động thường trú nước này có trình độ học vấn cao hơn yêu cầu công việc vào năm 2025, tăng đáng kể so với mức 16,3% của một thập niên trước. Đáng chú ý, khoảng 9/10 trường hợp là tự nguyện. Người lao động cho biết họ chọn công việc hiện tại vì tính ổn định, sự hứng thú hoặc khả năng cân bằng cuộc sống, thay vì chỉ dựa vào mức lương hay danh xưng.

Tỷ lệ này của Singapore có vẻ cao nhưng thực ra vẫn thấp hơn mức trung bình 21,6% tại các nền kinh tế thu nhập cao, cho thấy hiện tượng “dư trình độ” không phải cá biệt. Trên thực tế, xu hướng này đang xuất hiện ngày càng rõ nét tại nhiều quốc gia trong khu vực.

Xu hướng lan rộng khắp châu Á

Tại Hàn Quốc, nơi có tỷ lệ tốt nghiệp đại học thuộc hàng cao nhất thế giới, khoảng 1/4 lao động trẻ được cho là đang làm việc không tương xứng với bằng cấp. Áp lực cạnh tranh lớn khiến nhiều người buộc phải chấp nhận công việc ngoài chuyên môn hoặc chuyển hướng sang các lĩnh vực linh hoạt hơn.

Ở Nhật Bản, dù thị trường lao động tương đối ổn định, vẫn tồn tại một bộ phận cử nhân làm việc bán thời gian hoặc trong các vị trí không yêu cầu bằng đại học, đặc biệt trong nhóm lao động trẻ. Trong khi đó, tại Trung Quốc, số lượng sinh viên tốt nghiệp tăng nhanh trong những năm gần đây đã khiến tình trạng “dư trình độ” trở nên phổ biến hơn, thậm chí xuất hiện hình ảnh cử nhân làm các công việc phổ thông.

Ở Đông Nam Á, các quốc gia như Malaysia và Thái Lan cũng ghi nhận tỷ lệ “dư trình độ” đáng kể trong nhóm lao động trẻ, khi tốc độ mở rộng giáo dục đại học vượt quá khả năng tạo việc làm chất lượng cao.

Áp lực của cuộc sống hiện đại đã khiến nhiều người chấp nhận làm việc không đúng trình độ. Ảnh: Shutterstock

Các chuyên gia nhận định, khi số lượng cử nhân tăng nhanh, thị trường lao động khó có thể tạo đủ việc làm “đúng chuẩn” cho tất cả. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là hiện tượng này không hoàn toàn mang màu sắc tiêu cực. Tại Singapore, phần lớn người “dư trình độ” chủ động lựa chọn công việc của mình. Một số người rời bỏ công việc văn phòng để theo đuổi đam mê cá nhân, trong khi những người khác tìm đến các lĩnh vực như bán hàng hoặc tư vấn tài chính nhờ tính linh hoạt và cơ hội thu nhập cao.

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự gia tăng nhanh chóng của nhóm lao động có bằng đại học. Tại Singapore, tỷ lệ này đã tăng từ 51,6% năm 2015 lên 64% vào năm 2025, cao hơn nhiều so với mức trung bình của các nền kinh tế phát triển. Xu hướng “cử nhân hóa” cũng diễn ra ở nhiều quốc gia châu Á, nơi giáo dục đại học từ lâu được xem là con đường chính để cải thiện vị thế xã hội.

Tuy nhiên, khi bằng cấp trở nên phổ biến hơn, giá trị kinh tế của nó có xu hướng giảm. Các chuyên gia cảnh báo nếu nguồn cung lao động trình độ cao tiếp tục tăng nhanh, mức lương khởi điểm của cử nhân có thể bị kéo xuống, buộc người trẻ phải điều chỉnh kỳ vọng nghề nghiệp.

Thực tế cho thấy ngày càng nhiều người trẻ không còn đặt nặng việc “làm đúng ngành, đúng bằng cấp”. Thay vào đó, họ quan tâm nhiều hơn đến ý nghĩa công việc, sự linh hoạt và cân bằng cuộc sống. Trong bối cảnh đó, một công việc từng bị xem là “dưới trình độ” có thể lại là lựa chọn phù hợp hơn với mục tiêu cá nhân.

Các chuyên gia nhấn mạnh, ít nhất ở thời điểm hiện tại, xu hướng này chưa phải là dấu hiệu đáng báo động đối với Singapore và nhiều nền kinh tế châu Á. Ngược lại, nó phản ánh một giai đoạn chuyển đổi của thị trường lao động, nơi giá trị công việc không còn được đo bằng tấm bằng, mà bằng mức độ phù hợp với nhu cầu và lối sống của mỗi người.

Thảo Nguyễn (theo SCMP)