“Cuộc chiến” trước ngày thi
Càng gần tới ngày thi lớp Mười, chị Nguyễn Thị Thùy Dung - 38 tuổi, ở TPHCM - và con gái đang học lớp Chín càng cảm thấy căng thẳng. Mặc dù con gái có thành tích học tập tốt nhưng năm nay, tỉ lệ học sinh vào lớp Mười tại TPHCM chỉ khoảng 70% nên chị Dung khá lo lắng.
Sợ con học nhiều mệt mỏi, mỗi ngày, chị tìm hiểu các món ăn được cho là tốt cho trí nhớ, thay phiên nấu cho con ăn. Hôm thì óc heo chưng bí đỏ và các loại đậu, hôm thì gà ác hầm thuốc bắc để con bổ sung dinh dưỡng.
 |
| Mùa thi, học sinh phải ghi nhớ lượng kiến thức lớn, giải bài tập nhiều nên nhu cầu năng lượng tăng cao hơn bình thường. Trong ảnh: Học sinh Trường THPT Tây Thạnh (phường Tây Thạnh) dùng bữa ăn bán trú - ẢNH MINH HỌA: TRANG THƯ |
Chị kể: “Ngoài ăn uống, tôi để con tự do sinh hoạt, chỉ nhắc nhở học bài. Nhiều đêm thấy con thức khuya học bài, tôi ngồi ngoài phòng khách đợi mà xót. Tôi dặn chồng làm gì cũng nhẹ nhàng, nhất là khi con học, tuyệt đối không làm phiền con”. Dù được mẹ chăm sóc kỹ nhưng càng gần kỳ thi, con gái chị Dung càng cảm thấy mệt mỏi, cơ thể như “hết pin”, dễ cáu gắt. Mỗi khi ngồi vào bàn học, em lại sợ kết quả thi không tốt, làm mẹ buồn, rồi nặng nề, khó tập trung.
Còn em N.T.M. đang học lớp Mười hai, được gia đình đưa đi tư vấn tâm lý vì có dấu hiệu rối loạn lo âu trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Theo người nhà, M. học khá, tự đặt mục tiêu vào trường đại học tốp đầu ở TPHCM nên ngoài ăn uống, gần như em chỉ học. Em tự tạo thời gian biểu kín từ sáng đến khuya, cắt giảm các hoạt động giải trí và thường xuyên lo lắng mình ôn chưa đủ.
Ban đầu, M. chỉ mất ngủ, hồi hộp trước các buổi thi thử. Tuy nhiên, càng gần kỳ thi, tình trạng càng nặng hơn. Mỗi lần làm bài hoặc nghe nhắc đến chuyện thi cử, em lại thấy tim đập nhanh, khó thở, đau đầu và hoảng sợ vô cớ. Mẹ của M. chia sẻ: “Có hôm tôi thấy con liên tục lắc đầu, lật vở tới lui, đến hỏi thì con khóc sợ không thi đậu. Dù tôi và chồng không ép buộc con phải có điểm số cao, nhưng do anh họ của con đã đậu vào Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), nên người thân hay so sánh, chờ đợi kết quả thi, khiến con càng lo lắng”.
Thấy con quá căng thẳng, than đau đầu, nôn ói, gia đình lên mạng tìm hiểu rồi mua “thuốc bổ não” cho M. uống, nhằm giúp em thoải mái tinh thần, nhanh thuộc bài hơn. Tuy nhiên, vẫn không thể cải thiện, ngược lại càng khiến M. cảm thấy mất tự tin vì cho rằng bản thân quá tệ, học hoài không vô. Đến khi thấy M. quá “ngộp thở”, mẹ đưa em đến gặp bác sĩ tâm lý mới biết em bị rối loạn lo âu, stress kéo dài, cần có thời gian nghỉ ngơi, ăn uống đủ chất để lấy lại tinh thần.
Cần chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý
Bác sĩ chuyên khoa 2 Đinh Trần Ngọc Mai (Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM) cho biết, mùa thi, áp lực học tập kéo dài, học sinh dễ gặp vấn đề về sức khỏe, nhất là học sinh lớp Chín, lớp Mười hai.
Các em liên tục học bài, giải đề cương, tần suất học lặp đi lặp lại, thêm phần chế độ ăn uống, nghỉ ngơi chưa hợp lý. Nhiều học sinh cảm thấy cơ thể mệt mỏi, đầu óc mụ mẫm, trì trệ. Ban đầu, các em thường than đau đầu, chóng mặt, nhiều trường hợp xuất hiện triệu chứng tiêu hóa như đau dạ dày, đau bụng, tiêu chảy, táo bón do stress. Một số em bỏ bữa dẫn đến hạ đường huyết, lả người, thiếu năng lượng học tập. Với các bạn nữ, việc ăn uống thất thường còn có thể gây hạ canxi máu, tê tay chân, thậm chí co giật.
Học sinh càng dễ rơi vào các vấn đề sức khỏe tâm thần, dễ thấy nhất là rối loạn lo âu, stress, mất hứng thú, hoặc ngược lại là hưng phấn quá mức, khó kiểm soát cảm xúc và hành vi.
Lý giải vấn đề này, bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai cho rằng, khi não bộ làm việc sẽ tiêu hao rất nhiều năng lượng. Đối với một người bình thường, cần dung nạp khoảng 2.000kcal/ngày, não đã sử dụng khoảng 20% năng lượng cho hoạt động. Trong mùa thi, học sinh phải ghi nhớ lượng kiến thức lớn, giải bài tập nhiều nên nhu cầu năng lượng tăng cao hơn bình thường.
“Tùy thể trạng, chiều cao và mức độ hoạt động, học tập, trung bình mỗi ngày, các em nam cần khoảng 2.700 - 3.000kcal, còn nữ khoảng 2.200kcal. Tuy nhiên, đa số học sinh thường bỏ bữa sáng, ăn thức ăn nhanh, hoặc các món đơn giản nhằm tiết kiệm thời gian, khó để cung cấp đầy đủ năng lượng và dinh dưỡng nên gây mệt mỏi, uể oải, khó tập trung…” - bác sĩ Ngọc Mai nói.
Thêm phần, học sinh cấp III thường dùng cà phê, trà, nước tăng lực để thức khuya học bài rất nguy hiểm. Các loại thức uống này chỉ giúp “đánh lừa” cảm giác mệt mỏi của não bộ chứ không thay thế được giấc ngủ. Vì vậy, thay vì ráng thức, các em nên nghỉ ngơi hợp lý. Cụ thể, sau khoảng 45 phút học tập, hãy nghỉ ngơi 5 đến 10 phút. Sau khoảng 3 đến 4 giờ học liên tục nên có quãng nghỉ dài hơn, thậm chí ngủ ngắn để não phục hồi.
Bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai khuyến cáo, để đủ năng lượng vượt qua các kỳ thi, các em nên ngủ sớm, ngủ đủ giấc thay vì thức khuya kéo dài. Giấc ngủ chất lượng giúp não phục hồi tốt hơn nhiều so với việc cố nhồi nhét kiến thức lúc nửa đêm. Bên cạnh đó, học sinh cũng nên duy trì vận động nhẹ, chơi thể thao, nghe nhạc hoặc giải trí phù hợp để giảm căng thẳng, cải thiện khả năng tập trung, duy trì sức khỏe tâm thần ổn định.
Trong giai đoạn này, nếu các em thường xuyên biểu hiện mệt mỏi, uể oải bất thường, than đau đầu nhiều, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ kiểm tra các vấn đề sức khỏe.
Ăn gì để duy trì thể trạng tốt nhất trước ngày thi? Để các em có thể trạng, tinh thần tốt nhất khi bước vào mùa thi, phụ huynh nên tăng cường các thực phẩm giàu protein như thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, mực. Đồng thời bổ sung tinh bột hợp lý từ cơm, bánh mì, bún, phở kết hợp rau xanh và trái cây; các loại chất béo tốt từ hạt óc chó, hạt điều, cá hồi, cá biển; hạn chế các món khó tiêu từ đồ chiên xào, nhiều dầu mỡ hay nội tạng động vật. Mỗi bữa chỉ nên ăn vừa đủ, khoảng 80 - 90% nhu cầu để tránh đầy bụng, buồn ngủ. Phụ huynh nên nhắc nhở trẻ không bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng. Ngoài 3 bữa chính, có thể bổ sung thêm các bữa phụ nhẹ như sữa, sinh tố, trái cây để duy trì năng lượng khi học khuya. Về các quan niệm dân gian như ăn óc heo để “bổ não”, bác sĩ cho rằng điều này chưa chính xác. Trong 100g óc heo chứa lượng chất béo rất cao nhưng lượng đạm lại thấp hơn nhiều so với thịt, cá. Ngược lại, trứng là thực phẩm rất tốt cho não bộ vì lòng đỏ chứa phospholipid tham gia cấu trúc tế bào thần kinh, còn lòng trắng chứa đầy đủ axit amin thiết yếu. Học sinh hoàn toàn có thể ăn trứng trong mùa thi để đảm bảo đủ dinh dưỡng. Đặc biệt lưu ý, khi đi thi chính thức, học sinh cần ăn đủ bữa, không để bụng đói trước khi vào phòng thi. Hạn chế đồ chiên rán, thức ăn nhiều dầu mỡ để tránh đầy bụng, rối loạn tiêu hóa. |
Không có loại thuốc nào giúp “bổ não” cấp tốc Việc cho con uống “thuốc bổ não” là sai lầm nguy hiểm mà nhiều phụ huynh mắc phải. Theo các bác sĩ, không có một loại thuốc nào giúp học sinh có thể nhớ nhanh, nhớ lâu, xuất sắc chỉ sau vài ngày sử dụng. Phần lớn thực phẩm chức năng được quảng cáo “bổ não”, “tăng cường trí nhớ” thường chỉ có thành phần vitamin, khoáng chất. Nếu cho trẻ ăn theo chế độ hợp lý thì hoàn toàn có thể hấp thu các chất này một cách tự nhiên. Ngược lại, uống quá nhiều vitamin khiến cơ thể bị ảnh hưởng bởi tác dụng phụ như buồn nôn, chóng mặt, các vấn đề tiêu hóa; thậm chí ngộ độc, tổn thương gan, thận. Chính vì vậy, cận ngày thi, cha mẹ không nên tự ý bổ sung thực phẩm chức năng, vitamin, hay đốc thúc trẻ cố nhồi nhét thêm kiến thức, mà cần nhắc nhở trẻ thời gian nghỉ ngơi hợp lý để não bộ thư giãn và ghi nhớ tốt hơn. |
Phạm An