Tựa phim 'Án mạng núi Cấm' bị phản ứng: Cẩn trọng khi dùng địa danh trong sáng tạo nghệ thuật

Án mạng núi Cấm và bài học “cũ”

Trong Thư đính chính thông tin, nhà sản xuất cũng nhấn mạnh nội dung phim hoàn toàn hư cấu, không dựa trên bất kỳ sự kiện, nhân vật hay địa danh có thật nào, không liên quan đến văn hóa, đời sống xã hội hay yếu tố tâm linh của tỉnh An Giang. Trước những ý kiến góp ý từ cộng đồng, 89s Group cho biết sẽ rà soát lại toàn bộ hoạt động truyền thông, điều chỉnh và thay đổi tên dự án trong các bài viết đã đăng tải nhằm tránh tiếp tục gây hiểu lầm và ảnh hưởng không đáng có đến địa phương.

Thư đính chính của nhà sản xuất

Động thái này cho thấy sự nhanh nhạy và cầu thị của nhà sản xuất trước dư luận, nhất là trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội lan tỏa nhanh, dễ tạo ra những hiểu lầm không đáng có.

Tuy nhiên, sự việc cũng đồng thời trở thành một bài học không chỉ riêng cho ê kíp sản xuất dự án này, mà còn cho các đơn vị, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật nói chung. Trong thời đại truyền thông số, khi một cái tên, một dòng giới thiệu hay một hình ảnh khai máy có thể nhanh chóng vượt khỏi phạm vi nội bộ và tiếp cận công chúng, sự thận trọng trong cách đặt tên và sử dụng các địa danh có thật cần được lưu tâm ngay từ đầu, chứ không chờ đến khi bị phán ứng mới xử lý.

Thực tế cho thấy, việc mượn không gian và địa danh cụ thể để kể một câu chuyện hư cấu không phải là điều hiếm gặp trong điện ảnh và sân khấu. Nhiều tác phẩm đã sử dụng bối cảnh thật nhằm tạo cảm giác gần gũi và khả năng kết nối với khán giả. Khi những câu chuyện được kể xoay quanh đời sống thường nhật, tình yêu, gia đình hay ký ức cộng đồng, việc gắn với một địa danh xác định thường không gây phản ứng tiêu cực, thậm chí còn góp phần lan tỏa hình ảnh địa phương.

Tuy nhiên, mọi việc sẽ khác khi các địa danh có thật bị đặt cạnh những nội dung mang tính tiêu cực như án mạng, tội phạm, bạo lực hoặc xung đột xã hội nghiêm trọng. Dù tác phẩm hoàn toàn là hư cấu, cách đặt tên hoặc giới thiệu thiếu cân nhắc vẫn có thể tạo ra những liên tưởng không mong muốn, khiến công chúng hiểu lầm rằng những câu chuyện tiêu cực đó gắn liền với địa phương được nhắc đến.

Đối với nhiều địa phương, địa danh không đơn thuần là một khái niệm địa lý. Đó còn là không gian văn hóa, là biểu tượng tâm linh, lịch sử và sinh kế của cộng đồng cư dân. Việc gắn một địa danh mang giá trị tinh thần với những từ ngữ mang sắc thái bạo lực, giật gân… dễ bị phản ứng bởi nó có thể ảnh hưởng đến hình ảnh, hoạt động văn hóa, du lịch của vùng đất ấy.

Tự do sáng tạo nhưng cần cẩn trọng

Trách nhiệm xã hội của người làm nghệ thuật là điều rất quan trọng. Sự tự do sáng tạo không đứng ngoài bối cảnh xã hội, mà luôn cần đi kèm với ý thức tôn trọng những giá trị văn hóa, tinh thần đã được cộng đồng gìn giữ. Một tên phim, tên vở diễn hay cách truyền thông ban đầu, dù chỉ là một chi tiết nhỏ trong quá trình sản xuất, nhưng lại có sức tác động rất lớn trong giai đoạn công chúng chưa có đầy đủ thông tin về tác phẩm.

Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít tranh cãi văn hóa xuất phát từ khâu đặt tên và quảng bá, trước cả khi tác phẩm hoàn thiện và ra mắt. Khi thông tin còn rời rạc, những hình ảnh khai máy, lễ cúng phim hay các dòng giới thiệu ngắn trên mạng xã hội rất dễ bị diễn giải theo nhiều chiều hướng, đặc biệt trong môi trường mạng nơi cảm xúc tập thể được khuếch đại nhanh chóng.

Đoàn phim trong ngày cúng khai máy - Ảnh: Internet

Câu chuyện lần này một lần nữa là lời nhắc nhở cho hoạt động sáng tạo hiện nay. Với các tác phẩm hư cấu, việc lựa chọn tên gọi mang tính biểu tượng hoặc sáng tạo mới, thay vì gắn trực tiếp với địa danh có thật, sẽ giúp hạn chế rủi ro hiểu lầm. Trường hợp cần sử dụng địa danh xác định, việc trao đổi sớm với cơ quan quản lý văn hóa địa phương, cùng với chiến lược truyền thông rõ ràng và nhất quán, là điều cần thiết.

Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện cũng cho thấy vai trò của truyền thông văn hóa có trách nhiệm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ê kíp sáng tạo, đơn vị sản xuất và các kênh truyền thông chính thức không chỉ giúp bảo vệ tác phẩm trước những tranh cãi không đáng có, mà còn góp phần xây dựng môi trường sáng tạo tôn trọng cộng đồng, tôn trọng giá trị văn hóa và hướng đến sự phát triển bền vững của đời sống nghệ thuật.

Đặng Minh Thuận