Những bài học sống động từ vườn trường

Bài học bắt đầu từ những luống rau

Khu vườn trên sân thượng của Trường tiểu học Hiệp Tân rộng hơn 400m², đi vào hoạt động từ năm học 2022-2023. Giờ ra chơi buổi chiều, học sinh thường háo hức lên sân thượng để chăm bón cây. Ngoài rau muống, rau dền… còn có cả những trái dưa leo thon dài, xanh tươi. Tất cả đều là thành phẩm do các em tự tay vun trồng, tưới nước, bón phân.

Học sinh Trường tiểu học Hiệp Tân (phường Phú Thạnh, TPHCM) thu hoạch rau tại vườn sân thượng - ẢNH: T.T.

Sau 1, 2 tháng, các em thu hoạch và cùng nhau phân loại, bỏ lá xấu rồi đóng hộp, bày bán để gây quỹ thiện nguyện. Đến giờ đón con, phụ huynh vào chọn lựa, số hàng hết sạch trong thời gian ngắn. Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt - Hiệu trưởng nhà trường - cho biết: “Từ đầu năm học đến nay, số tiền đã được khoảng 11 triệu đồng. Trường dự kiến dùng để tặng quà cho những học sinh khó khăn dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026”.

Thời điểm này, những khay rau cải xanh ở Trường tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội, TPHCM) cũng đang vào độ thu hoạch. Chiều nào học sinh, giáo viên trường cũng rủ nhau ra thăm vườn. Được tự tay chăm sóc rau, Ngọc Phát - học sinh lớp 5/3 của trường - nói: “Em đã học nhiều bài về thực vật, nhưng không nghĩ khi trồng cây sẽ phải chăm chỉ như thế. Chỉ cần lơ là, rau sẽ héo lá nên chiều nào em cũng ra thăm vườn, tưới nước cho rau”.

Tại Trường tiểu học - THCS - THPT Thăng Long (thuộc Trường đại học Thủ đô Hà Nội), những tiết học không còn gói gọn trong sách giáo khoa. Lần đầu được xuống vườn thực nghiệm của trường, nhiều học sinh tỏ rõ sự hào hứng khi tận mắt nhìn những luống rau xanh mướt, sờ tay vào thân lá, phân biệt từng loại cây vốn quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày.

Minh Tâm - học sinh lớp Bốn của trường - chia sẻ: “Học ở ngoài vườn thoáng hơn trong lớp, em cũng dễ nhớ bài hơn vì được nhìn thấy tận mắt”. Bảo An - học sinh lớp Sáu - thì khoe: “Từ khi có vườn trường, em yêu thích môn khoa học tự nhiên hơn, bởi nhiều kiến thức đã gắn với những gì em chạm vào và nhìn thấy ngay trước mắt”.

Còn vườn thực nghiệm tại Trường THCS Minh Trí (TP Hà Nội) được chia thành nhiều khu: trồng rau, cây thuốc nam, cây ăn trái. Mỗi khu vực gắn với nội dung học tập trong chương trình khoa học tự nhiên, giáo dục địa phương. Học sinh không chỉ học đặc điểm sinh trưởng của cây, mà còn trực tiếp xới đất, tưới nước, làm cỏ, quan sát sự thay đổi của cây. Những công việc giản dị ấy giúp các em hiểu rõ hơn vòng đời của thực vật, mối liên hệ giữa con người và thiên nhiên, từ đó hình thành sự trân trọng lao động và thành quả do mình tạo ra.

Giáo dục từ thực tiễn

Trường tiểu học Nam Dương (tỉnh Bắc Ninh) có một “vườn trường thân thiện” được sử dụng thường xuyên trong dạy và học. Học sinh trồng rau, hoa, chăm sóc cây theo nhóm, ghi chép quá trình sinh trưởng và chia sẻ kết quả ngay tại vườn. Em Vũ Văn Hiếu - học sinh lớp Năm - chia sẻ: “Nhờ có vườn thực nghiệm, các tiết học tiếng Việt và khoa học trở nên dễ hiểu, sinh động hơn. Chúng em được nhìn thấy cây cối sinh trưởng và tự tin hơn khi trình bày bài”.

Cô giáo Bùi Thị Bắc cho rằng, vườn thực nghiệm mở ra không gian dạy học linh hoạt, giúp giáo viên đổi mới phương pháp. Không chỉ môn khoa học, nhiều môn khác như mỹ thuật, tiếng Việt, công nghệ đều có thể khai thác từ vườn trường. Đây là cách hiện thực hóa chương trình mới - tăng cường trải nghiệm và gắn học tập với đời sống.

Học sinh Trường tiểu học - THCS - THPT Thăng Long (TP Hà Nội) thu hoạch rau xanh trong vườn thực nghiệm - ẢNH: M.T.

Ngoài trải nghiệm thực tế, theo bà Phạm Thúy Hà - Hiệu trưởng Trường tiểu học Đặng Trần Côn - vườn trường còn thúc đẩy hoạt động STEM cho học sinh. Khi làm đất, gieo hạt, tưới cây, nhổ cỏ, học sinh sẽ áp dụng được kiến thức khoa học, công nghệ vào đời sống. “Giá trị lớn nhất của vườn rau là góp phần cho học sinh học tốt các môn tự nhiên - xã hội khi nghiên cứu sự phát triển của cây, môn tiếng Việt khi quan sát và miêu tả vườn rau của trường. Từ đó, các em cũng sẽ thêm yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ môi trường” - bà nói.

Ông Bùi Quốc Hoàn - Phó hiệu trưởng Trường đại học Thủ đô Hà Nội - đánh giá, mô hình vườn thực nghiệm không nhằm dạy thêm kỹ năng làm nông, mà là một trong những giải pháp để nhà trường gắn giáo dục với đời sống, giúp các em hình thành những năng lực nền tảng. Ông nhấn mạnh: “Giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là hình thành kỹ năng sống, trách nhiệm với môi trường và cộng đồng. Khi phụ huynh cùng tham gia, bài học ở trường sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng trong gia đình”.

Từ những khu vườn nhỏ trong khuôn viên trường học, học sinh học được nhiều điều lớn lao hơn: biết lao động, biết chờ đợi, biết trân trọng thiên nhiên, thực phẩm và sức khỏe của chính mình. Từ những vườn rau, gốc cây, một cách học mới đang hình thành - giản dị nhưng bền bỉ, nuôi dưỡng cho học sinh những bài học làm người từ rất sớm.

Bài học ở vườn trường lan tỏa về gia đình Không chỉ giáo viên và học sinh, mô hình vườn thực nghiệm ở nhiều trường còn thu hút sự tham gia của phụ huynh. Chị Bích Ngọc - phụ huynh học sinh Trường tiểu học - THCS - THPT Thăng Long - chia sẻ, vườn thực nghiệm của trường được chia theo lớp, mỗi lớp chăm sóc một khoảnh vườn khoảng 30m². Với sự luân phiên đồng hành của phụ huynh, các em thực sự trở thành những người làm vườn nhí. “Vườn trường thân thiện” ngập tràn sắc hoa do cô và trò Trường tiểu học Nam Dương (tỉnh Bắc Ninh) trồng và chăm sóc - ẢNH: D.M. Buổi chiều đón con, chị thường nghe những câu chuyện nhỏ: “Xà lách đã nảy mầm”, “Cà chua có hoa rồi”… Những câu nói giản dị ấy cho thấy sự thay đổi rõ rệt: đứa trẻ bắt đầu quan sát thiên nhiên, hiểu giá trị của lao động và học được sự kiên nhẫn. Rau củ thu hoạch được nhà trường tổ chức bán trong phiên chợ nhỏ ngay tại trường. Học sinh tự cân rau củ, dán giá, giới thiệu quy trình canh tác đến phụ huynh và bạn bè trong trường. Theo nhiều phụ huynh, giá trị của vườn thực nghiệm không chỉ nằm ở kiến thức sinh học hay kỹ năng trồng trọt. Trong bối cảnh trẻ em ngày nay ít vận động ngoài trời, thiếu không gian chơi tự do và ngày càng lệ thuộc vào màn hình, khu vườn trở thành một “sân chơi tuổi thơ” đúng nghĩa. Xe rùa, xe cải tiến thành đồ chơi; đất, nước, lá cây trở thành chất liệu cho những trò chơi tự phát. “Có hôm, các con tranh nhau đẩy xe chở đất, có hôm lại háo hức bẻ những quả dưa leo, chia cho nhau ăn ngay tại vườn. Những khoảnh khắc ấy rất quý giá” - chị Bích Ngọc kể. Chị Nguyễn Thu Trang - phụ huynh học sinh Trường THCS Minh Trí - cho biết, việc phụ huynh cùng tham gia chăm sóc vườn trường giúp bài học không dừng lại ở lớp học. “Con mang câu chuyện về nhà, kéo cả gia đình cùng quan tâm đến môi trường và ăn uống lành mạnh. Từ đó, trẻ ăn rau nhiều hơn và biết quý trọng công sức lao động” - chị nói.

Uông Ngọc - Trang Thư