Cho học sinh “mắt thấy, tai nghe” di tích, làng nghề

Học từ di sản

Cùng các bạn học tham quan Hoàng thành Huế, Nguyễn Hồng Kim Ngân - học sinh lớp Bảy, Trường THCS Nguyễn Tri Phương - nói: “Em được nhà trường cho đi tham quan cung điện trong Đại Nội, lăng vua Tự Đức, lăng vua Khải Định. Được thấy tận mắt các di sản, nghe thuyết minh, em hiểu hơn về lịch sử và càng yêu quê hương mình hơn. Em thấy cách học này rất sinh động, giúp em yêu thích môn lịch sử và có ý thức gìn giữ, phát huy giá trị di sản của quê mình”.

Học sinh TP Huế tham quan, tìm hiểu di tích Cơ mật viện, còn được gọi là Tam Tòa, ở phường Phú Xuân, TP Huế

Việc thường xuyên đưa học sinh tham quan các di sản, thưởng thức những bộ môn nghệ thuật cung đình Huế, tham quan làng nghề truyền thống được Trường tiểu học Lê Lợi xem là hoạt động hướng tới sự phát triển toàn diện của học sinh. Thông qua hoạt động này, nhà trường rèn kỹ năng sống cho học sinh, giúp học sinh có môi trường giao lưu, học hỏi, bồi đắp tri thức.

Em Lê Tiến Minh - học sinh lớp Năm - hào hứng kể: “Nhờ những lần đi tham quan, em được biết đến ca Huế, được tận mắt nhìn thấy trang phục của vua chúa thời Nguyễn, hiểu về nghề gốm Phước Tích, về tranh làng Sình. Khi dẫn tụi em tham quan, thầy cô cũng yêu cầu tụi em quan sát, nêu suy nghĩ về cảnh vật, hoạt động mà mình vừa được thấy”.

Hiện nay, 100% cơ sở giáo dục ở TP Huế đã xây dựng kế hoạch giáo dục di sản phù hợp với điều kiện thực tế. Đặc biệt, trong chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, nội dung di sản được tích hợp vào các môn ngữ văn, lịch sử, địa lý… với các chủ đề như di tích lịch sử, danh nhân văn hóa, danh lam thắng cảnh, lễ hội truyền thống và nghệ thuật dân gian. Nhiều trường tổ chức “tiết học thực địa” tại di tích, bảo tàng, giúp học sinh tiếp cận hiện vật và không gian di sản thay vì chỉ nghe lý thuyết và tưởng tượng. Nhiều trường thành lập các câu lạc bộ “Em yêu di sản”, “Ca Huế”, “Hướng dẫn viên du lịch nhí”, “Ẩm thực Huế”.

Các trường còn tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, mời nghệ nhân đến dạy nghề truyền thống như làm hoa giấy Thanh Tiên, gốm Phước Tích. Các trường cũng tổ chức hội thi vẽ tranh “Di sản trong mắt em”, trò chơi dân gian, xây dựng kho dữ liệu video, hình ảnh 3D về di tích.

Cô Lê Thị Hồng Giang - Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An (phường Vỹ Dạ, TP Huế) - cho biết, hằng năm, nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục di sản từ đầu năm học, tích hợp giáo dục di sản vào các môn học như lịch sử, ngữ văn, nghệ thuật; phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế tổ chức cho học sinh tham quan, trải nghiệm thực tế tại các điểm di tích như Đại Nội, lăng Tự Đức, lăng Khải Định, cung An Định… Nhà trường cũng khuyến khích học sinh tham gia các dự án học tập và nghiên cứu khoa học về giáo dục di sản.

Hiểu để gìn giữ, phát huy giá trị di sản

Tiến sĩ Nguyễn Phước Hải Trung - Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế - cho hay, giáo dục di sản là nhiệm vụ cần thiết để xây dựng nền tảng văn hóa, kiến thức lịch sử cho học sinh, góp phần nâng cao hiểu biết cho học sinh về kho tàng di sản văn hóa dân tộc và trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị ấy khi các em trở thành những chủ nhân của đất nước.

Theo ông, ngoài kinh phí, nhân lực, rào cản cốt lõi trong hoạt động giáo dục di sản là sự thiếu kết nối giữa nội dung di sản và chương trình giáo dục phổ thông. Chẳng hạn, tư liệu về di sản thường mang tính học thuật nên dễ trở thành kiến thức khô khan với học sinh, vì vậy cần được “chuyển ngữ” để chúng sinh động, dễ hiểu hơn. Trong khi đó, chương trình học quá tải, giáo viên khó dành thời gian tổ chức hoạt động, tham quan, trải nghiệm di sản một cách thường xuyên.

Nhiều năm qua, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã liên kết với các trường để đưa học sinh đi tham quan, tổ chức học tập các môn trực tiếp tại di tích. Trung tâm cũng phối hợp xây dựng nhiều chương trình tương tác dành cho học sinh, như “Em làm nhà khảo cổ nhỏ tuổi”, “Em làm nhạc công nhã nhạc”, các trò chơi tô màu họa tiết cung đình, thi vẽ tranh, kể chuyện lịch sử, thi làm video, làm người thuyết minh về di tích…

Trong các hoạt động này, học sinh trở thành chủ thể sáng tạo. Các em được nhập vai, thực hành, trải nghiệm, tự tìm hiểu, đặt câu hỏi chứ không nghe thuyết minh một chiều. Trung tâm cũng phối hợp với ngành giáo dục xây dựng chương trình giáo dục di sản theo từng cấp học; tổ chức tập huấn, trao đổi với giáo viên về thiết kế bộ học liệu, giáo trình dạy nội dung di sản.

Học sinh Trường THCS Nguyễn Tri Phương (TP Huế) tham quan Đại Nội trong kinh thành Huế

Cũng theo tiến sĩ Nguyễn Phước Hải Trung, giá trị lớn nhất mà học sinh nhận được từ di sản không chỉ là tri thức lịch sử mà còn là sự hình thành nhân cách và bản sắc văn hóa. Di sản giúp các em hiểu mình là ai, đến từ đâu và có trách nhiệm như thế nào với cộng đồng, học được lòng tự hào dân tộc, ý thức trân trọng quá khứ, tinh thần gìn giữ và sáng tạo để phát huy giá trị của di sản.

Thuận Hoá