Chiến sự Trung Đông tác động mức nào tới kinh tế Việt Nam

Những yếu tố có thể hạn chế xung đột kéo dài

Theo ông Michael Kokalari - Giám đốc Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, nhận định này dựa trên hai yếu tố chính. Thứ nhất, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch, nên mức độ phụ thuộc thương mại không lớn. Thứ hai, khả năng xảy ra một chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn và kéo dài tại Iran được đánh giá là tương đối thấp.

Vị chuyên gia này cho rằng, căng thẳng hiện nay có thể được xem là một phiên bản nghiêm trọng hơn của “cuộc xung đột 12 ngày” năm ngoái, tức có thể kéo dài hơn nhưng vẫn chủ yếu tạo ra một cú sốc mạnh song mang tính ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Vận tải biển đang chịu tác động từ chiến sự Trung Đông - Ảnh minh họa

Theo phân tích của ông, có một số yếu tố khiến khả năng chiến sự leo thang thành chiến tranh kéo dài là không cao. Thứ nhất, nguồn dự trữ đạn dược của Mỹ có dấu hiệu hạn chế. Các báo cáo dẫn nguồn quan chức Lầu Năm Góc cho thấy Washington đang lo ngại về khả năng duy trì một chiến dịch không kích kéo dài. Điều này cho thấy chiến dịch hiện tại nhiều khả năng chỉ kéo dài vài ngày oanh kích cường độ cao, sau đó hạ nhiệt trong vài tuần, thay vì leo thang thành chiến tranh dài hạn.

Thứ hai, vai trò của Trung Quốc trong thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trung Quốc là khách hàng mua dầu thô lớn của Iran và có động lực mạnh để tránh việc giá dầu tăng sốc hoặc gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz. Ngoài ra, nước này cũng có lợi thế trong đàm phán với Mỹ nhờ vị thế chi phối trong chuỗi cung ứng đất hiếm.

Thứ ba, khả năng thay đổi chế độ tại Iran được đánh giá là thấp. Hệ thống chính trị của Iran đã được thiết lập chặt chẽ thông qua Lực lượng Vệ binh Cách mạng và tầng lớp giáo sĩ, khiến kịch bản sụp đổ nội bộ nhanh chóng khó xảy ra nếu không có sự can thiệp quân sự quy mô lớn từ bên ngoài.

Tác động vĩ mô đối với kinh tế Việt Nam

Theo đại diện VinaCapital, giá dầu toàn cầu đã tăng khoảng 30% từ đầu năm, điều này có thể khiến lạm phát CPI của Việt Nam tăng từ khoảng 2,5% lên gần 4% trong những tháng tới.

Tuy nhiên, tác động này được đánh giá là ở mức vừa phải. Trong rổ CPI của Việt Nam, nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%, trong khi nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước. Điều này tạo dư địa để các cơ quan điều hành hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời.

Giá dầu tăng cũng có thể gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với tổng lượng tiêu thụ, dù trong nước vẫn có khai thác dầu thô và khí. Tuy vậy, theo các chuyên gia, Chính phủ vẫn có dư địa chính sách để bù đắp lực cản này thông qua các biện pháp kích thích kinh tế nếu cần thiết.

Kịch bản rủi ro: giá dầu vượt 100 USD/thùng

Một số tổ chức tài chính quốc tế như Standard Chartered hay Goldman Sachs ước tính xác suất Eo biển Hormuz bị đóng cửa hoàn toàn khoảng 10–20%. Nếu kịch bản này xảy ra, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng, kéo theo nhiều hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu.

Trong trường hợp xung đột kéo dài, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt với ba thách thức chính: Lạm phát có thể vượt 5%, kéo lãi suất huy động 12 tháng lên khoảng 7-8%/năm; tăng trưởng GDP có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do chi phí năng lượng tăng; xuất khẩu có thể suy giảm, khiến tăng trưởng GDP giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm. Tuy vậy, xác suất xảy ra kịch bản cực đoan này vẫn tương đối thấp, và tác động của căng thẳng địa chính trị hiện nay nhiều khả năng chỉ mang tính ngắn hạn đối với kinh tế Việt Nam.

Mai Ca