Câu chuyện đầu tư: Đừng tưởng người khác có ăn thì mình cũng vậy

Minh, chị họ tôi, nhắn một cái tin khá dài, đại ý tha thiết nhờ tôi tìm môi giới bán giúp hai mảnh đất ở Bảo Lộc. Vì có nhiều mối quan hệ quen biết trong nghề bất động sản nên tôi cũng cả nể nhận lời. Đến khi cầm 2 cuốn sổ trên tay, tôi mới thấm thía câu chuyện phía sau những quyết định đầu tư đất cát tưởng chừng rất 'dễ ăn' kiểu này.

Một mảnh, nhìn trên sổ thì diện tích cũng ổn, giá mua trước đây không hề rẻ, có thể nói là... ngay đỉnh. Nhưng thực tế thì gần một phần ba diện tích nằm trong hành lang bảo vệ lưới điện cao thế, bị rào lại. Phần còn lại thì nằm ngay dưới đường dây, không cần có chút kinh nghiệm cũng biết ngay đây là “đại kỵ”, vì vừa khó sử dụng, vừa gần như không có giá trị xây dựng hay khai thác. Mảnh thứ hai còn trớ trêu hơn: hình dáng dài, cong queo, bề ngang rất hẹp, nhìn thôi cũng thấy khó mà khai thác gì ra hồn.

Tôi hỏi Minh sao lại chọn mua 2 mảnh đất tình trạng “khó nhằn” như vậy. Chị cười gượng, bảo: “Hồi đó thấy ai cũng đổ xô lên Bảo Lộc gom đất vườn, đất đồi. Người quen, bạn bè đang có đất ở khu đấy đều bảo lời lắm, giá còn lên nữa. Mình sợ trễ nên vội vàng chốt liền, có kịp suy tính gì nhiều đâu…”

Nếu chẳng tỉnh táo, tiền đầu tư rất dễ trở thành khoản học phí đầy đắt đỏ và cay đắng. (Ảnh minh họa: Freepik)

Câu chuyện của Minh thật ra không hề hiếm gặp. Rất nhiều người sau nhiều năm tích cóp, có trong tay một khoản tiền nhàn rỗi, sẽ nghĩ ngay đến chuyện đầu tư. Và cách đơn giản nhất, dễ nhất, cũng là phổ biến nhất, chính là nhìn quanh: bạn bè đang làm gì, người quen đang đầu tư cái gì, rồi bắt chước làm theo.

Ở Việt Nam, bất động sản từ lâu đã là một 'miếng bánh' hấp dẫn. Người ta truyền tai nhau rằng đất thì không sinh thêm, chỉ có người ngày càng đông, nên đất càng về sau càng có giá. Thỉnh thoảng lại có vài câu chuyện đổi đời: mua một mảnh đất rẻ, vài năm sau bán lại gấp đôi, gấp ba, thậm chí cả chục lần. Những giai thoại ấy lan rất nhanh, tạo nên một cảm giác rằng đây là cuộc chơi mà ai cũng có thể thắng.

Nhưng nếu ai cũng thắng, thì ai là người thua? Vợ chồng Châu không rành đất vườn nên chọn hướng an toàn hơn: mua căn hộ chung cư để đầu tư. Họ vay thêm ngân hàng, tính toán rằng chỉ cần bán lại sau khi nhận nhà là có lời. Nhưng đời không phải lúc nào cũng đi theo kế hoạch. Ngày căn hộ vừa bàn giao, Châu háo hức đăng bán. Có khách đến xem, đi một vòng, nhìn sang khu đất trống ngay bên cạnh - nơi đang chuẩn bị xây thêm một sân pickle ball mới, bên cạnh khu sân đang ồn ào sẵn có, thì họ liền lắc đầu. Thêm là giá Châu đưa ra không cạnh tranh, còn nếu giảm xuống thì lỗ ngay. Châu buồn bã: “Giờ bán rẻ cũng khó có khách mua, mà càng ôm thì tiền nợ ngân hàng mỗi tháng như đá đè lên người”… Đây là một kiểu “thua” khác âm thầm hơn, nhưng rất thật.

Mới đây, chị Liên, một đồng nghiệp thân thiết, hẹn tôi ra cà phê. Vừa ngồi xuống, chị đã hào hứng: “Chị thấy người ta chơi tiền số phất lên nhanh lắm, vốn bỏ ra cũng ít, lại nhàn nhã. Hay chị em mình thử xem sao?”

Tôi nghe mà lạnh sống lưng. Tôi biết rõ chị Liên: chưa từng học qua tài chính, cũng không rành công nghệ. Những khái niệm như ví điện tử, blockchain, hay bảo mật mạng gần như là con số không. Trong khi đó, thế giới tiền số lại đầy rẫy những chiêu trò tinh vi. Tôi nói khá thẳng, thậm chí có phần “dữ miệng”: “Chị đừng nghĩ người ta kiếm được tiền từ đó thì mình cũng vậy. Họ thắng vì hiểu cuộc chơi, còn mình lao vào khi chưa biết gì thì khả năng cao là đóng học phí”.

Chị Liên lúc đó có vẻ chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Nhưng may mắn là chỉ vài ngày sau, báo chí đồng loạt đưa tin về một sàn tiền ảo sập, nhiều người mất trắng, thậm chí ông chủ sang giàu sành sỏi kia còn bị bắt. Tôi gửi bài cho chị, kèm một câu nhắc: “Chị cẩn thận nhen, không phải người ta thắng thì chị em mình cũng thắng đâu.”

Nhìn lại những câu chuyện ấy, tôi nhận ra một điểm chung rất rõ, là đầu tư theo đám đông. Khi người khác có ăn, mình dễ tin rằng đó là con đường đúng. Mà quên mất rằng, mỗi người có một điểm xuất phát khác nhau: kiến thức, kinh nghiệm, khẩu vị rủi ro, thậm chí là cả may mắn. Thứ phù hợp với người này chưa chắc thuận lợi với người kia.

Đầu tư, suy cho cùng, không phải là chuyện “thấy người ta làm được thì mình làm theo”. Nó đòi hỏi sự hiểu biết, tỉnh táo, và đôi khi là cả sự kiên nhẫn đứng ngoài khi chưa đủ sẵn sàng. Tiền nhàn rỗi không tự nhiên sinh lời chỉ vì mình bắt chước thiên hạ, bỏ nó vào một kênh nào đó đang 'hot'. Đôi khi, khoản đầu tư sẽ nhanh chóng trở thành học phí phải trả, đắt đỏ và cay đắng.

Ngọc Hằng