Trồng cây vì môi trường và sinh kế của cộng đồng

Thêm cây cho rừng nghèo

Ngày 18/10/2025, đại diện Công ty TNHH Bảo hiểm nhân thọ Generali Việt Nam đã tặng ban quản lý tại khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu (TPHCM) 1.000 cây rừng. Sau lễ tặng cây, hơn 50 cán bộ, nhân viên công ty đã tự tay cuốc đất, trồng 300 cây giống gồm cây sao, cây dầu, cây gõ.

Đây là hoạt động trong khuôn khổ chương trình “Chung tay gây rừng - Vì tương lai bền vững” do Generali Việt Nam phối hợp cùng TreeBank - chương trình của Viện Nghiên cứu truyền thông phát triển (RED) - thực hiện. Đối với “dân văn phòng”, việc tự tay đào đất cứng mùa khô là không dễ dàng. Đào xong, có người loay hoay một lúc mới chỉnh được bầu cây cho thẳng, có người vừa đào hố, vừa hỏi cán bộ kỹ thuật của TreeBank cách trồng, sao cho cây dễ sống, không bị bật gốc.

Cán bộ, nhân viên các doanh nghiệp trồng cây ăn trái xen cây cà phê cho các hộ dân tỉnh Lâm Đồng - Ảnh: T.B.

Trước đó 1 ngày, tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Kóu (tỉnh Lâm Đồng), cán bộ, nhân viên Tập đoàn Giáo dục EQuest có mặt từ sớm để gieo trồng 700 cây giáng hương. Ngày 28/2 và 1/3 tới đây, cán bộ, nhân viên Công ty cổ phần Tập đoàn Gỗ Minh Long cùng một số doanh nghiệp khác sẽ trồng cây ở vùng đệm vườn quốc gia Pù Mát, tỉnh Nghệ An. Trong nhiều năm qua, công ty này đã đưa cán bộ, nhân viên và cả gia đình họ đến nhiều tỉnh để trồng rừng cùng TreeBank.

Bà Bùi Huyền Trang - Giám đốc nhân sự Công ty cổ phần Tập đoàn Gỗ Minh Long - nói: “Với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gỗ, việc trồng cây không chỉ là trách nhiệm với xã hội mà còn là trách nhiệm với chính hệ sinh thái đã làm nên ngành nghề của mình. Chúng tôi gọi đó là hành trình trồng cây - trồng người. Trẻ em theo cha mẹ đi trồng cây, chạm tay vào đất, nhìn thấy cây non được đặt xuống là những trải nghiệm sẽ trở thành một phần ký ức chung của doanh nghiệp”.

OMverse - một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giải pháp tăng trưởng - không chỉ đồng hành cùng TreeBank tổ chức sự kiện “Ngày trồng cây cộng đồng” mà còn cùng TreeBank vận động để đạt mục tiêu trồng 100.000 cây tre chống lũ ở miền tây tỉnh Nghệ An - nơi thường xảy ra sạt lở đất, đá.
Tại giải chạy marathon quốc tế 2025 do VPBank tổ chức (VPIM 2025), sau khi hoàn thành đường chạy, hàng ngàn vận động viên đã dán số áo lên mô hình “Tre thịnh vượng” và đóng góp 200 triệu đồng cho dự án trồng tre chống lũ.

Gắn cây trồng với sinh kế người dân

Từ ý tưởng “vườn ở khắp nơi”, bà Phan Diệu Linh - một người yêu cây nhưng không có đất để trồng - đã mua cây giống để tặng cho người trồng ở Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng). Khi ấy, TreeBank chưa phải là một tổ chức mà là một sáng kiến xã hội, vận hành bằng niềm tin và sự tự nguyện của những người cùng chung mong muốn gieo trồng.

TreeBank cùng đại diện các doanh nghiệp trao tặng 10.000 cây giống cho chương trình “Trồng rừng giữ nước mùa mưa” ở tỉnh Tây Ninh - Ảnh: T.B.

Năm 2021, với sự hỗ trợ của Quỹ sáng kiến cộng đồng Canada, mô hình trồng cây này bắt đầu bước ra khỏi phạm vi Đà Lạt, tiếp cận cộng đồng trên diện rộng, từ tỉnh Hòa Bình (nay là tỉnh Phú Thọ) lan sang các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, miền Trung. Đến năm 2023, TreeBank từng bước chuẩn hóa mô hình, triển khai mô hình mới ở tỉnh Sơn La, Đắk Lắk và nhiều địa phương khác. Khi tham gia, người dân chủ động đăng ký nhận cây, tham gia trồng và chăm sóc.

Ông Trần Nhật Minh - Chủ tịch TreeBank, Viện trưởng RED - nói: “Nếu chỉ trồng cho đẹp thì dễ. Nhưng muốn trồng cây để tạo sinh kế cho người dân vùng khó khăn thì không thể làm theo phong trào. Phải có chiến lược, minh bạch và chấp nhận làm chậm”. Theo ông, trước mỗi dự án, TreeBank đều khảo sát thực địa, làm việc với chính quyền và cộng đồng sở tại, lắng nghe nhu cầu sinh kế, từ đó quyết định trồng cây gì, trồng ở đâu, trồng để làm gì.

Ông Đặng Lê Phúc Sang - Giám đốc vận hành TreeBank - cho biết, giai đoạn 2024, mô hình trồng cây của TreeBank được phân định rõ hơn giữa trồng cây vì môi trường và trồng cây vì sinh kế: “Chúng tôi nhận ra rằng, cây phải nuôi được người thì người mới sẵn sàng giữ cây, giữ rừng lâu dài”. Từ đó, TreeBank tập trung xây dựng các loài cây phục vụ sinh kế: ở Ninh Thuận thì trồng nha đam trên đất cát khô hạn; ở Sơn La thì trồng tre bát độ trên đất dốc; ở tỉnh khác thì trồng cây rừng bản địa gắn với phục hồi hệ sinh thái.

Nông dân tỉnh Lâm Đồng trồng xen cây ăn trái trong rẫy cà phê - Ảnh: T.B.

Đến năm 2025, TreeBank tiếp tục nâng cấp mô hình theo hướng bài bản hơn, tách bạch rõ mục tiêu môi trường, sinh kế, thích ứng với biến đổi khí hậu. Ở những vùng thường xuyên hứng chịu lũ ống, lũ quét, tre được lựa chọn như một “lá chắn sinh thái” do có rễ lan rộng, giữ đất tốt trên triền dốc, 3 năm đầu không chiếm tán, cho phép trồng xen canh, sau đó cho măng, cho thân tre, tạo nguồn thu ổn định cho người dân. Cách làm này không chỉ giúp người dân có thu nhập mà còn từng bước tạo ra những vành đai tự nhiên gia cố đất rừng ở các vùng dễ tổn thương.

Anh Hà Văn Sinh (tỉnh Sơn La) cho hay, 3 năm trước, anh trồng tre bát độ bằng nguồn cây giống do TreeBank cung cấp. Đến nay, tre đã cho măng, mỗi ngày đều có măng để bán, anh không còn phải rời bản đi làm thuê. Dưới tán tre, đất dốc được giữ lại, không còn trôi nhanh mỗi khi mưa lớn. Ở các điểm từng bị sạt lở nặng trong những mùa mưa trước, rễ tre lan rộng, bám chặt vào sườn dốc, giữ đất. Không phải ngay lập tức chặn được lũ, nhưng những trận mưa lớn gần đây cho thấy đất không còn trôi ồ ạt như trước.

Uông Ngọc