Tăng kết nối để giảm rủi ro

Thế hệ trung niên - vừa là con của cha mẹ già, vừa là cha mẹ của con nhỏ - đang phải lo kiếm tiền, nuôi con, hỗ trợ cha mẹ. Công việc không phải lúc nào cũng ổn định, chi phí sinh hoạt lại ngày một tăng, con nhỏ cần đưa đón, kèm cặp bài vở. Trong nhịp sống ấy, không phải ai cũng có đủ điều kiện và cả sự chuẩn bị để đồng hành với cha mẹ già trong một thế giới đang thay đổi quá nhanh. Trong khi đó, hình thức lừa đảo lại ngày càng đa dạng, biến đổi không ngừng.

Vì vậy, chuyện bảo vệ cha mẹ khỏi các hành vi lừa đảo, nếu nhìn kỹ, không chỉ là một bổn phận mà còn như là một năng lực sống. Đó là năng lực giữ được sự kết nối thông tin trong gia đình, để khi có điều gì bất thường xảy ra, luôn có một điểm tựa để các cụ hỏi lại để kiểm chứng. Nhưng trong nhiều gia đình, năng lực ấy đang bị bào mòn dần.

Ở phía ngược lại, người cao tuổi không phải là những người dễ bị dẫn dắt như cách chúng ta vẫn thường nghĩ. Họ là thế hệ đã đi qua nhiều biến động, từng quen với việc tự xoay xở trong điều kiện không đủ đầy thông tin. Chính vì vậy, họ mang theo những “mẫu niềm tin” được hình thành từ trải nghiệm thật. Đó không phải sự ngây thơ mà là cách họ từng hiểu và tin về thế giới này.

Chỉ có điều, khi các mô hình lừa đảo hiện đại bắt đầu mô phỏng rất giống những “mẫu niềm tin” ấy, lại thêm dữ liệu cá nhân và kỹ thuật dẫn dắt tâm lý, thì sự mất cảnh giác không còn là chuyện riêng của một người. Nó giống như sự lệch pha giữa một cách hiểu cũ về thế giới và một môi trường thông tin đã thay đổi quá nhanh.

Có một điều nữa mà đôi khi chúng ta cũng dễ bỏ qua. Đó là việc nhiều người cao tuổi đang sống trong một nhịp kết nối xã hội thưa dần. Tuổi càng lớn, những mối quan hệ thường ngày càng thu hẹp lại, những cuộc trò chuyện cũng ít đi, trong khi nhu cầu được lắng nghe, được chia sẻ, được thấy mình vẫn thuộc về một điều gì đó vẫn còn nguyên vẹn.

Chính khoảng trống ấy khiến lời mời dự hội thảo, đi chuyến du lịch “tri ân”, dự buổi tư vấn sức khỏe miễn phí… mang lại cảm giác được quan tâm, được nhớ đến. Trong trường hợp này, tội phạm đã chạm đúng vào nhu cầu rất con người của các cụ: nhu cầu được kết nối.

Có lẽ vì thế, điều cần thiết nhất trong đời sống này có lẽ là những kết nối đều đặn trong gia đình, để cùng nhau nói về những điều mới, cùng hỏi lại khi thấy bất thường, cùng suy nghĩ trước khi đưa ra quyết định. Khi người cao tuổi không bị đứng ngoài dòng chảy thông tin của gia đình, họ sẽ có thêm một lớp bảo vệ tự nhiên.

Người cao tuổi cũng cần được nhìn như những người vẫn có khả năng thích nghi chứ không chỉ được bảo vệ. Việc biết dừng lại trước một quyết định liên quan đến tiền bạc, biết nghi ngờ trước một thông tin, biết hỏi lại con cháu… là những kỹ năng rất quan trọng trong đời sống hôm nay. Câu chuyện không nằm ở việc ai bảo vệ ai mà là giữa các thế hệ, vẫn còn sợi dây kết nối để tạo ra một vùng đệm an toàn - nơi mỗi quyết định quan trọng được chia sẻ, được kiểm chứng và không ai phải tự mình đối diện nguy cơ trong trạng thái đơn độc.

Minh Quang