TPHCM đưa văn hóa trở thành động lực tăng trưởng

Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24 đã có một kỳ tổ chức đậm chất “nghệ”, thấm chất “nghề” tại TPHCM - Ảnh: BTC

Từ tài nguyên văn hóa đến thị trường sáng tạo

Trong định hướng phát triển mới, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận nhấn mạnh việc TPHCM phải thay đổi cách nhìn, văn hóa không chỉ là hoạt động sự nghiệp mà là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt. Theo ông, khi được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, văn hóa vừa nâng cao chất lượng sống vừa tạo giá trị kinh tế, đồng thời hình thành bản sắc cạnh tranh của đô thị trong bối cảnh toàn cầu hóa.

TPHCM hiện quản lý 321 di tích lịch sử, văn hoá và danh lam thắng cảnh. Trong đó bao gồm 4 di tích quốc gia đặc biệt, 99 di tích cấp quốc gia và 218 di tích cấp thành phố. Tỷ trọng giá trị sản xuất các ngành công nghiệp văn hóa tăng từ 3,54% GRDP năm 2020 lên khoảng 5,7% GRDP vào năm 2025. Điều này phản ánh bước chuyển quan trọng, văn hóa không còn là lĩnh vực tiêu ngân sách mà bắt đầu đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng đô thị.

HOZO City Tết Fest 2025, chuỗi chương trình kết hợp giữa liên hoan âm nhạc quốc tế với lễ hội văn hóa đương đại để lại nhiều ấn tượng trong năm 2025

Mục tiêu được ngành văn hoá TPHCM đặt ra ở thời điểm này không chỉ là bảo tồn di sản mà phải biến giá trị văn hóa thành sản phẩm. TPHCM đẩy mạnh mô hình gắn di sản với du lịch và sự kiện quy mô lớn. HOZO City Tết Fest 2025, tổ chức 5 ngày cuối tháng 12/2025 tại Công viên Bờ sông Sài Gòn, là một thử nghiệm tiêu biểu. Chuỗi chương trình kết hợp giữa liên hoan âm nhạc quốc tế với lễ hội văn hóa đương đại, tạo dòng doanh thu kép dịch vụ lưu trú, ẩm thực và quảng bá thương hiệu thành phố sáng tạo TPHCM. Mô hình này tiệm cận cách các đô thị sáng tạo trên thế giới vận hành kinh tế trải nghiệm, nơi giá trị nằm ở toàn bộ hệ sinh thái chứ không phải một hoạt động đơn lẻ.

Song song đó, thị trường giải trí của TPHCM vẫn là điểm hội tụ của các concert quy mô, lễ hội hiện đại và những bộ phim có doanh thu cao. Khi điện ảnh Việt ngày càng nhiều những bộ phim doanh thu trăm tỉ, TPHCM là nơi có hệ thống rạp chiếu, truyền thông và dịch vụ sản xuất chuyên nghiệp giúp lan tỏa mạnh mẽ hiệu ứng phòng vé. Đáng chú ý, phần lớn các nhà sản xuất đứng sau những dự án này đều là doanh nghiệp đặt trụ sở tại TPHCM, từ hãng phim tư nhân đến các công ty giải trí đa nền tảng.

Anh trai vượt ngàn chông gai, một trong những concert mang tầm quốc tế, thu hút hàng chục ngàn khán giả mỗi đêm diễn - Ảnh: BTC

Tương tự, những chương trình biểu diễn quy mô lớn như các chuỗi concert Anh trai, Chị đẹp, Em xinh… đều do các đơn vị sản xuất tại TPHCM thực hiện với chuẩn kỹ thuật ánh sáng, sân khấu và tổ chức tiệm cận mô hình quốc tế, thu hút hàng chục ngàn khán giả mỗi đêm diễn. Điều này cho thấy thị trường TPHCM không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm văn hóa giải trí mà đã đủ năng lực sản xuất nội dung quy mô lớn. Khi doanh nghiệp địa phương làm chủ từ sản xuất chương trình đến công tác truyền thông tạo hiệu ứng lan tỏa, hiệu quả chi không dừng doanh thu từ bán vé concert mà kéo theo nhiều dịch vụ khác như hậu cần, quảng cáo, du lịch và thương mại…

Sự bùng nổ này đồng thời nâng chuẩn nghề nghiệp. Các nhà sản xuất buộc phải đầu tư kịch bản, công nghệ ghi hình, chiến lược truyền thông và hệ thống phân phối bài bản hơn. Bài toán bản quyền và quản trị nội dung số trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn duy trì niềm tin khán giả. Như nhận định của ông Trần Thế Thuận, thành phố đang chuyển dần từ “tổ chức hoạt động văn hóa” sang “vận hành thị trường văn hóa”, nơi tiêu chuẩn nghề nghiệp quyết định sự tồn tại lâu dài của doanh nghiệp sáng tạo.

Bộ tứ bảo thủ- một trong những bộ phim doanh thu trăm tỉ của điện ảnh TPHCM - Ảnh: Đoàn phim cung cấp

Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa phát triển bền vững

Một tín hiệu đáng chú ý gần đây là sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận quản trị. Đặc biệt, ngày 5/2/2026, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đã có buổi gặp gỡ cộng đồng doanh nghiệp và văn nghệ sĩ công nghiệp văn hóa để trao đổi trực tiếp về khó khăn và giải pháp phát triển ngành. Đây không còn là buổi lắng nghe mang tính hình thức quen thuộc nhiều năm trước mà là cuộc đối thoại đi thẳng vào thực tế, có chất vấn, phản biện và trao đổi thẳng thắn giữa nhà quản lý với nhà sản xuất, nghệ sĩ và đơn vị phát hành.

Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ khánh thành ngày 19/8/2025 - Ảnh: T.V

Các doanh nghiệp nêu trực tiếp vấn đề cấp phép sự kiện, thủ tục quảng cáo, bản quyền, thuế và hạ tầng biểu diễn…Phía quản lý ghi nhận và thảo luận giải pháp cụ thể. Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao, cách làm này nhằm hiểu đúng khó khăn của thị trường để có thể “kiến tạo thay vì chỉ kiểm soát”. Thông điệp được đặt ra khá rõ: văn hóa phải trở thành thành phần của chiến lược phát triển đô thị, không phải lĩnh vực phụ trợ.

TP.HCM đang đầu tư và đưa vào hoạt động những thiết chế văn hóa mới mang tính nền tảng như rạp Xiếc và Biểu diễn đa năng Phú Thọ (khánh thành tháng 8/2025), một trung tâm biểu diễn hiện đại 2.000 chỗ ngồi hướng tới tổ chức hòa nhạc, nhạc kịch, festival và sự kiện quốc tế.

Trước đó, Bảo tàng Tôn Đức Thắng được hoàn thiện và mở cửa trở lại như một điểm đến văn hóa – giáo dục mới của đô thị. Bên cạnh đó, thành phố tiếp tục phát triển các không gian văn hóa công cộng và khu tổ chức sự kiện ven sông, phục vụ lễ hội đô thị quy mô lớn và kinh tế đêm… Mục tiêu hướng đến kiến tạo “đường băng” cho sáng tạo, nghệ sĩ có nơi biểu diễn, doanh nghiệp có thị trường và khán giả có trải nghiệm ổn định. Cách tiếp cận này phù hợp định hướng Nghị quyết 80, chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển văn hóa.

Không gian triển lãm sinh động, ấn tượng tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng - Ảnh: Thành Lâm

Từ góc nhìn dài hạn, bài toán của TPHCM không nằm ở vài sự kiện thành công mà ở khả năng kết nối chuỗi giá trị: di sản – du lịch – giải trí – kinh tế đêm – công nghệ số. Khi bản quyền được bảo vệ, thiết chế vận hành theo cơ chế tự chủ và hợp tác công – tư, văn hóa mới trở thành ngành kinh tế bền vững.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận, định hướng của thành phố là để văn hóa vừa nuôi dưỡng bản sắc vừa trở thành động lực tăng trưởng. Khi các mắt xích từ hạ tầng, cơ chế đến thị trường vận hành đồng bộ, TPHCM sẽ bước vào giai đoạn tăng tốc để trở thành đô thị công nghiệp văn hóa, nơi giá trị tinh thần, doanh thu và sức hấp dẫn quốc tế cùng hội tụ, tạo đà vươn mình với sức mạnh Phù Đổng trong kỷ nguyên phát triển mới.

Hoa Nguyễn