Thạch tín núp bóng chất diệt tủy và mối nguy khó lường

Hiểm họa khi thạch tín rò rỉ qua vết trám răng

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM triệt phá một đường dây sản xuất, mua bán trái phép chất độc arsenic trioxide (thạch tín trắng) với số lượng lớn tại một hộ kinh doanh trang thiết bị nha khoa trên địa bàn phường An Đông.

Thạch tín “núp bóng” chất diệt tủy răng trong đường dây mua bán vừa được triệt phá - Ảnh do công an cung cấp

Tại hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện nhiều sản phẩm gắn mác vật liệu nha khoa, trong đó có các lọ arsenic blue 5g và pâte nécronerve - thường được gọi là chất diệt tủy răng. Việc một chất cực độc âm thầm lưu thông dưới danh nghĩa vật liệu y tế khiến dư luận vô cùng lo ngại.

Phó giáo sư, tiến sĩ Vũ Mạnh Tuấn (Viện Đào tạo răng - hàm - mặt, Trường đại học Y Hà Nội) cho biết, thạch tín trắng từng được sử dụng trong nha khoa nhưng với chỉ định rất hạn chế và quy trình kiểm soát nghiêm ngặt. “Tuy nhiên, khoảng hơn 10 năm trở lại đây, arsenic trioxide hầu như không còn được sử dụng trong thực hành nha khoa tại Việt Nam. Các phương pháp gây tê, diệt tủy hiện nay đã có nhiều loại thuốc an toàn hơn để thay thế” - ông nói.

Vị bác sĩ nhấn mạnh, đây là chất độc rất khó kiểm soát. Chỉ cần dây ra lợi hoặc trám không kín, arsenic trioxide có thể ngấm theo nước bọt, gây hoại tử lợi và xương hàm. Hiện nay, kỹ thuật này không còn được giảng dạy trên lâm sàng.

Bác sĩ Đoàn Hồng (Viện Y học ứng dụng Việt Nam) phân tích thêm: thạch tín trắng có độc tính rất cao, là một chất độc tế bào. Khi đặt vào, arsenic làm tủy răng bị viêm hoại tử nhanh chóng, giúp bác sĩ dễ dàng lấy tủy mà không cần gây tê. Sau giai đoạn diệt tủy, tủy đã hoại tử nên người bệnh có cảm giác hết đau răng. Chính tác dụng nhanh này khiến thạch tín từng được áp dụng trong bối cảnh kỹ thuật nha khoa và thuốc gây tê còn hạn chế.

Theo bác sĩ Đoàn Hồng, đây cũng là con dao hai lưỡi: “Thạch tín trắng là chất cực kỳ nguy hiểm và rất khó kiểm soát. Trong quá trình sử dụng, arsenic có thể rò rỉ ra ngoài răng qua lỗ chóp, các ống tủy phụ, vết nứt trên thân răng hoặc những vị trí trám không kín”.

Khi rò rỉ, thạch tín không chỉ gây hoại tử tủy mà còn làm tổn thương mô quanh răng, gây viêm, tiêu xương ổ răng, viêm nha chu khiến răng lung lay. Niêm mạc miệng có thể bị bỏng hóa học, loét, đau rát kéo dài. Những tổn thương này, đặc biệt khi đã ảnh hưởng đến xương hàm, thường rất khó xử lý dứt điểm.

Nguy cơ gây dị tật thai nhi ở phụ nữ mang thai

Theo bác sĩ Đoàn Hồng, lượng thạch tín trắng đặt trong răng thường không lớn nên chủ yếu gây ảnh hưởng tại chỗ. Tuy nhiên, nếu liều lượng hoặc kỹ thuật không được kiểm soát tốt, việc rò rỉ có thể dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng. Bởi đây là một trong những dạng thạch độc hại nhất, chỉ với khoảng 1 - 2,5mg/kg đã có thể gây tử vong cho con người nếu xâm nhập vào cơ thể.

Không chỉ gây tổn thương tại chỗ, thạch tín còn có thể đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa, hô hấp hoặc tiếp xúc qua da. Nuốt phải là con đường nguy hiểm nhất và có thể dẫn tới ngộ độc cấp tính hoặc mạn tính kéo dài nhiều năm. Ngộ độc cấp tính thường biểu hiện rõ rệt với các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng dữ dội, tiêu chảy, rối loạn nhịp tim, khó thở, hạ huyết áp, tê bì tay chân, co giật và có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Đáng lo ngại hơn là tình trạng nhiễm độc mạn tính. “Với liều thấp nhưng kéo dài, thạch tín có thể tích tụ trong cơ thể, bám ở tóc, móng, răng, da mà người bệnh không hề nhận ra” - bác sĩ Đoàn Hồng cho biết. Những biểu hiện ban đầu thường là thay đổi sắc tố da, dày sừng lòng bàn tay, bàn chân, đây là những dấu hiệu được xem là tiền thân của ung thư da.

Theo bác sĩ Đoàn Hồng, nhiễm độc thạch tín kéo dài còn liên quan đến nhiều bệnh nghiêm trọng khác như ung thư phổi, ung thư bàng quang, bệnh tim mạch, tiểu đường, nhồi máu cơ tim. Với người có bệnh mạn tính, nguy cơ biến chứng càng cao. Đặc biệt, với phụ nữ mang thai, thạch tín là mối nguy âm thầm nhưng đặc biệt nghiêm trọng. “Ngộ độc thạch tín mạn tính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, chậm phát triển và các biến chứng trong thai kỳ” - ông nhấn mạnh.

Điều đáng nói là trong quá trình điều trị răng miệng, thai phụ thường không nghĩ mình có thể tiếp xúc với chất độc. Việc sử dụng thuốc diệt tủy chứa arsenic, nếu xảy ra, có thể khiến thai phụ phơi nhiễm kéo dài mà không hề hay biết, cho đến khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Hiện nay, với sự phát triển của các loại thuốc gây tê và kỹ thuật nha khoa, thạch tín trắng không còn là sản phẩm được lựa chọn trong nha khoa do những nguy hại khôn lường. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chú ý chọn cơ sở nha khoa uy tín. Nếu có triệu chứng ngộ độc cấp tính, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.

Huyền Anh