Nhà văn Phát Dương: “Tết dễ thương từ nghĩa tình người dân miền sông nước”

Nhà văn trẻ Phát Dương là một trong những cây bút nổi bật của đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Năm 2025, anh ghi dấu ấn với những tác phẩm thiếu nhi khai thác đề tài phép thuật, trong đó có truyện dài Bà phù thủy đi mua ve chai được trao giải Tư của giải thưởng văn học Kim Đồng lần thứ nhất (giai đoạn 2023-2025).

Các tác phẩm cùng đề tài “phù thủy” đã xuất bản của anh gồm 100 cửa sổ, 100 chiếc ghe, Phù thủy Sẻ Nâu và chiếc nhẫn mất tích. Từ miền sông nước Cửu Long, Phát Dương đã dành cho Phunuonline những tâm tình trong những ngày mừng xuân mới.

Nhà văn trẻ Phát Dương (trái) chụp ảnh lưu niệm cùng nhà văn Trần Đức Tiến tại lễ trao giải thưởng văn học Kim Đồng lần thứ nhất - Ảnh từ Facebook nhân vật.

Tết là "trạm dừng chân"

* Phóng viên: Chúc mừng năm mới Phát Dương. Bạn cảm nhận không khí tết Bính Ngọ 2026 quê mình như thế nào?

- Nhà văn trẻ Phát Dương: Có lẽ do đã sống chậm lại nên tôi quan sát nhiều hơn, nhận ra tết hiện diện nhiều hơn tôi từng nghĩ. Có lần đi dạo bờ hồ, tôi ngắm nhìn mặt nước và thấy phản chiếu những ánh đèn rực rỡ. Tết trong mắt tôi hiện tại là: bên cạnh những gì hiển hiện còn có nhiều cảm xúc bên trong.

Tết quê nhà năm nay có lẽ trầm hơn năm trước nhưng vẫn đủ đầy nhờ những đôi bàn tay vén khéo và có lẽ cũng sẽ sôi nổi theo một kiểu khác. Tết mà, thời điểm giao thoa, cái cũ và cái mới luân phiên thay đổi, gặp nhau và chào nhau.

* Nhiều người nói rằng, càng lớn tuổi, người ta càng ít cảm nhận được “niềm vui đón tết” như thuở xưa. Với Phát Dương thì sao?

- Năm nay, do sức khỏe tinh thần không ổn nên tôi dự định dành thời gian bên người thân nhiều hơn. Đúng là càng lớn tuổi, người ta càng ít cảm nhận “niềm vui đón tết”, bởi người lớn có nhiều trách nhiệm. Nhưng nhờ vậy, ta mới hiểu những nỗi lo, những vất vả mà “người lớn” đã trải qua. Ta sẽ vui theo cách khác nếu ta nhìn đúng cách và biết đối xử nhẹ nhàng với bản thân.

Mùa tết với tôi là một “trạm dừng chân” sau 365 ngày hối hả, nhìn lại những gì được và chưa được, cũng là dịp gia đình có mặt đầy đủ, không phải lệch múi giờ với nhau do bận bịu mưu sinh nữa.

"Gia tài văn chương" của Phát Dương - Ảnh từ Facebook nhân vật.

* Với bạn, những mùa xuân không thể quên trong đời mình là những mùa xuân nào?

- Chắc là năm mà lần đầu quê tôi có bắn pháo bông. Khi đó, tôi còn nhỏ xíu nên háo hức lắm. Mấy ngày giáp tết, tôi cùng anh Hai và mẹ đi phụ họ hàng dọn dẹp nhà cửa để còn được nhận lì xì.

Nhà tôi lúc đó nghèo lắm. Dọn tới khuya đêm Giao thừa, không kịp coi bắn pháo bông. Tiếng pháo đã tắt từ lúc nào, tôi ấm ức. Anh tôi dắt xe đạp đi bên cạnh, hứa với tôi sau này sẽ ráng làm, không để tôi phải đi chúc tết, đi phụ họ hàng khi tôi không thích nữa. Và anh tôi đã giữ lời hứa.

Muốn lưu giữ văn hóa tết qua lăng kính huyền ảo

* Điều gì khiến bạn - một người sinh ra và lớn lên ở miền Tây Nam Bộ - tự hào rằng “chỉ tết quê mình mới có”?

- Đầu tiên là về sự đa dạng văn hóa. Cùng là tết nhưng mỗi nhà mỗi khác. Nhà người Hoa có chè ỷ, bánh tổ, bánh bông lan. Nhà người Khơ Me tuy không ăn tết nhưng mua sẵn bánh mứt để mời bạn bè ghé chơi. Sự đa dạng khiến những ngày này trở nên rất đặc sắc: nhiều món ăn riêng biệt, nhiều phong tục thú vị.

Điều tôi tự hào nhất là tình nghĩa của người dân ở đây. Họ chất phác, thiệt thà. Tết tới là kiểu gì cũng có quà tặng nhau: chút mứt tự sên, mớ bánh nhà gói, mấy chậu bông ủ hạt từ mùa trước. Tết vì vậy mà dễ thương, đi tới đâu cũng thấy an tâm. Hồi nhỏ, anh Hai tôi hay nói giỡn: "Tết không bao giờ sợ đói, đi thăm một vòng kiểu chi cũng no căng bánh mứt".

Nhà văn trẻ Phát Dương (giữa) trong buổi giao lưu văn chương ở TPHCM - Ảnh từ Facebook nhân vật.

* Nếu viết một câu chuyện mang yếu tố phép thuật về ngày tết, bạn sẽ nghĩ đến điều gì từ bối cảnh tết quê nhà?

- Tôi muốn lưu giữ những nét văn hóa ngày tết nhưng theo góc nhìn của trí tưởng tượng. Ở đó, phép màu không phải là thứ quyết định mọi việc mà chính cách người ta sử dụng phép màu mới làm nên điều kì diệu. Sẽ vẫn là bối cảnh quê nhà nhưng qua một lăng kính huyền ảo.

Năm nay, tôi cũng dự định sẽ viết về tết, một câu chuyện phép thuật. Tôi định sẽ dành thời gian chữa bệnh, đồng thời sống chậm lại. Chậm chậm quan sát, tôi muốn ghi lại những trải nghiệm của mình trong quá trình hồi phục bệnh tâm lý. Mà đó cũng mới là dự định thôi, có khi không khí tết sẽ đem tới cho tôi những ý tưởng khác (cười).

* Cảm ơn nhà văn Phát Dương. Chúc bạn và gia đình có một cái tết ấm áp, bình an.

Lục Diệp thực hiện