Náo nhiệt ngày hội nơm cá ở Nghệ An

Sáng 21/6, hồ Bàu Mực (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An) trở thành tâm điểm thu hút hàng nghìn người dân địa phương và du khách thập phương đến tham dự lễ hội nơm cá truyền thống. Đây là hoạt động văn hóa dân gian được duy trì từ nhiều năm qua của Giáo xứ Lập Thạch (xã Đông Lộc), trở thành ngày hội được người dân mong đợi mỗi dịp hè.

Hàng trăm "nơm thủ" trổ tài bắt cá dưới hồ - Ảnh: Hoàng Anh

Từ tinh mơ, khu vực quanh hồ rộng gần 3ha đã đông kín người. Trên vai những thanh niên, phụ nữ và cả các em nhỏ là những chiếc nơm tre quen thuộc. Ai nấy đều háo hức chờ đợi tiếng trống khai hội để được hòa mình vào cuộc tranh tài dưới nước.

Điều làm nên nét riêng của lễ hội chính là tất cả người tham gia chỉ được sử dụng nơm để bắt cá. Những phương thức đánh bắt hiện đại như lưới, chài hay kích điện đều không được phép sử dụng. Nhờ vậy, lễ hội vẫn giữ nguyên vẻ mộc mạc, dân dã của một phương thức đánh bắt cá từng gắn bó với cuộc sống của người dân ở các làng quê xứ Nghệ.

Tiếng trống khai hội vừa dứt, hàng trăm “nơm thủ” đồng loạt ùa xuống hồ. Mặt nước vốn yên ả lập tức trở nên sôi động bởi tiếng quẫy nước, tiếng hò reo cổ vũ và những chiếc nơm liên tục úp xuống tìm cá. Cá trong hồ chủ yếu là cá chép, cá mè, cá trắm, cá trôi, cá lóc… trọng lượng phổ biến từ 0,5 - 4kg/con. Dưới cái nắng gay gắt của mùa hè xứ Nghệ, nhiều người thấm mệt nhưng vẫn miệt mài tìm kiếm những con cá lớn.

Giữa làn nước đục, người tham gia phải dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm, sự nhanh nhạy và cảm giác từ đôi tay để phát hiện cá. Mỗi khi có người bắt được cá lớn, tiếng reo vui lại vang lên từ khắp các góc hồ, khiến không khí ngày hội càng thêm náo nhiệt.

Người tham gia lễ hội chỉ được phép sử dụng nơm tre để bắt cá - Ảnh: Phan Ngọc

Lần thứ 3 cùng con trai đến tham gia lễ hội bắt cá, ông Nguyễn Văn Ân (58 tuổi, trú xã Đông Lộc) nói rằng, đến nơm cá không phải để hơn thua hay kiếm tiền. Điều quý nhất là được hòa mình vào không khí ngày hội, được sống lại những ký ức tuổi thơ gắn với đồng ruộng, ao hồ quê nhà.

Sau hơn 1 giờ quần thảo dưới nước, 2 cha con ông Ân bắt được gần 10kg cá các loại, trong đó có một con nặng gần 4kg. Cá vừa được đưa lên bờ, một số người đến hỏi mua song ông đều từ chối với lý do “mang về chia cho người thân cùng thưởng thức”.

“Ngày xưa sau mùa gặt chúng tôi đều rủ nhau ra đồng bắt cá về cải thiện bữa ăn. Giờ thì cá nhiều, cũng không thiếu ăn như trước nhưng được tự tay úp nơm bắt cá dưới ao lại rất thích” - ông Ân nói.

Nhiều năm qua, lễ hội nơm cá hồ Bàu Mực đã trở thành điểm hẹn văn hóa độc đáo của vùng quê Đông Lộc. Theo ban tổ chức, từ tháng 9/2025, Giáo xứ Lập Thạch đã thả khoảng 1,5 tấn cá giống xuống hồ Bàu Mực. Sau gần một năm sinh trưởng trong môi trường tự nhiên, cá phát triển khỏe mạnh, tạo nên sức hấp dẫn cho ngày hội.

Người dân hỗ trợ nhau mỗi khi bắt được cá lớn - Ảnh: Hoàng Anh

Niềm vui của các "nơm thủ" sau nhiều giờ quần thảo dưới nước để săn cá - Ảnh: Hoàng Anh

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của lễ hội không nằm ở những con cá lớn hay phần thưởng dành cho người chiến thắng, mà là tinh thần cộng đồng, sự gắn kết giữa những người dân trong vùng. Với nhiều người, đây là dịp để trở về với những ký ức thân thương của một thời gắn bó cùng đồng ruộng, ao hồ, sống dựa vào nguồn lợi từ sông nước và thiên nhiên.

Những chiếc nơm tre mộc mạc không chỉ là dụng cụ bắt cá mà còn gợi nhắc một phần ký ức làng quê đã in sâu trong tâm thức nhiều thế hệ. Thông qua lễ hội, những giá trị văn hóa truyền thống, những nét đẹp trong đời sống cộng đồng tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho lớp trẻ hôm nay.

Theo Ủy ban MTTQ xã Đông Lộc, lễ hội nơm cá hồ Bàu Mực nhiều năm qua đã trở thành điểm hẹn văn hóa độc đáo, thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài tỉnh. Không chỉ tạo sân chơi sau những ngày lao động vất vả, lễ hội còn góp phần thắt chặt tình đoàn kết lương - giáo, gắn kết cộng đồng dân cư.

Phan Ngọc