Vì sao nhiều xe máy đi vào làn dành riêng cho xe đạp?

6 giờ 45 sáng, chị Lê Hồng Mai (30 tuổi, ngụ phường An Khánh) đạp xe chầm chậm trên làn đường dành riêng cho xe đạp trên đường Mai Chí Thọ. Con đường còn đẫm sương sớm, nhưng cảm giác bình yên chỉ kéo dài vài trăm mét. Một chiếc xe máy bất ngờ tạt ngang, rồi thêm vài chiếc khác nối đuôi nhau chạy thẳng vào làn xe đạp.

“Có làn riêng mà tôi vẫn thấy mình… lạc lõng” - chị Mai thở dài, tay siết chặt phanh, mắt không rời dòng xe máy đang chen chúc bên cạnh.

Câu chuyện của chị Mai không phải cá biệt. Khi TPHCM đưa các làn đường riêng cho xe đạp vào khai thác, nhiều người kỳ vọng đây sẽ là “khoảng thở” an toàn cho phương tiện xanh. Thế nhưng, thực tế cho thấy làn xe đạp vẫn thường xuyên bị xe máy “xâm chiếm”, nhất là vào giờ cao điểm.

Xe máy chạy vào làn ưu tiên cho xe đạp đoạn qua cầu - Ảnh: Nguyễn Văn

Xe máy chạy vào làn đường riêng cho xe đạp - Ảnh: Nguyễn Văn

Việc đưa làn đường riêng cho xe đạp dài gần 6km trên đường Mai Chí Thọ dài gần 6km, rộng 1,5m - 2m, tốc độ 20km/g vào khai thác được xem là bước tiến trong định hướng giao thông xanh, giảm phát thải và từng bước xây dựng văn hóa đi lại bền vững tại TPHCM.

Hiện nay, làn đường dành cho xe đạp trên tuyến này được tổ chức theo 2 hình thức khác nhau. Ở một số đoạn, làn xe đạp được kẻ vạch rõ ràng và tách biệt bằng dải phân cách với làn xe cơ giới. Tại những khu vực này, hệ thống biển báo được lắp đặt theo đúng quy chuẩn đối với làn chuyên dùng cho xe đạp, các phương tiện khác không được phép lưu thông.

Trong khi đó, tại các đoạn qua cầu, do điều kiện mặt cắt đường hạn chế, làn xe đạp không thể tách riêng. Thay vào đó, làn này được bố trí trong phần đường hỗn hợp, được sơn màu đỏ nổi bật, kẻ biểu tượng xe đạp và lắp biển báo “làn đường ưu tiên cho xe đạp”. Cách tổ chức này nhằm tăng khả năng nhận diện và yêu cầu các phương tiện khác khi lưu thông qua khu vực phải giảm tốc độ, nhường đường cho xe đạp.

Người dân đi xe đạp trên làn riêng cho xe đạp - Ảnh: Nguyễn Văn

Tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy tình trạng xe máy vẫn thường xuyên “chen” vào làn xe đạp, đặc biệt trong giờ cao điểm. Việc này không chỉ làm giảm hiệu quả của mô hình làn đường riêng, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người đi xe đạp - nhóm tham gia giao thông dễ bị tổn thương nhất.

Ông Đoàn Văn Tấn - Giám đốc Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị (chủ đầu tư) - cho biết, làn xe đạp được bố trí một số đoạn qua cầu nằm trong phần làn đường hỗn hợp. Vì vậy, vào giờ cao điểm, xe máy vẫn có xu hướng đi vào khu vực này. Tuy nhiên, đây là làn ưu tiên cho xe đạp, nên các phương tiện khác khi lưu thông phải nhường đường cho xe đạp.

Theo ông Tấn, do làn ưu tiên mới được đưa vào khai thác, nhiều người tham gia giao thông chưa quen với cách tổ chức mới. Trong thời gian tới, Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị sẽ tiếp tục theo dõi tình hình thực tế để kịp thời điều chỉnh, nhằm đảm bảo an toàn và phát huy hiệu quả của làn xe đạp.

Thượng tá Nguyễn Văn Bình - Phó Trưởng Phòng Cảnh sát giao thông (CSGT), Công an TPHCM - cho biết, sau hơn một tuần vận hành, vẫn còn nhiều trường hợp xe máy đi vào làn xe đạp trên đường Mai Chí Thọ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, nhất là giờ cao điểm. Chỉ trong thời gian ngắn, gần 100 trường hợp xe máy đi vào làn xe đạp trên đường Mai Chí Thọ đã bị lập biên bản.

Theo Thượng tá Nguyễn Văn Bình, trước thực trạng xe máy đi vào làn xe đạp, Đội CSGT Cát Lái bố trí lực lượng chốt chặn, xử lý trực tiếp và kết hợp phạt nguội qua hệ thống camera giám sát.

Biển báo làn riêng xe đạp được lắp đặt đầu đủ, xe máy đi vào sẽ bị xử phạt - Ảnh: Nguyễn Văn

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Nguyên - chuyên gia đô thị TPHCM - cho rằng, việc làn xe đạp vừa đưa vào khai thác nhưng đã xuất hiện tình trạng xe máy chạy vào, cho thấy cần xem xét lại bài toán mật độ lưu thông. Theo ông, ngay từ khâu triển khai, việc tính toán lưu lượng các loại phương tiện là yếu tố then chốt, và sau khi đưa vào sử dụng phải được theo dõi, đánh giá thường xuyên theo từng giai đoạn.

“Sau khoảng 1 tháng vận hành, cần có số liệu cụ thể về lưu lượng xe máy và xe đạp. Nếu thực tế cho thấy xe máy chiếm tỷ lệ lớn và buộc phải đi vào làn ưu tiên cho xe đạp trên phần đường hỗn hợp, thì cần cân nhắc điều chỉnh thời gian sử dụng để đảm bảo cân bằng” - ông Nguyên phân tích.

Theo ông, điều chỉnh theo thời gian không đồng nghĩa với việc xóa vai trò của làn xe đạp. Việc chia sẻ cần được tổ chức rõ ràng, tránh biến làn xe đạp thành làn phụ mặc định. Nếu thiếu biển báo theo giờ, người đi xe máy rất dễ hiểu sai rằng làn xe đạp có thể sử dụng bất cứ lúc nào.

“Vấn đề cần quản lý không gian giao thông sao cho linh hoạt, hợp lý và nhân văn” - ông Nguyên nói.

Ông Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô hành khách du lịch TPHCM - cho rằng, việc xe máy đi vào làn ưu tiên cho xe đạp trong những ngày đầu triển khai là khó tránh khỏi, bởi đây là lần đầu TPHCM tổ chức mô hình này.

Theo ông, cần có thời gian, khoảng 6 tháng đến 1 năm, để đánh giá đầy đủ hiệu quả của làn xe đạp. Hiện đoạn qua cầu được tổ chức theo hình thức “làn ưu tiên” do trùng với làn hỗn hợp, trong khi đoạn trên vỉa hè là “làn riêng”. Vì vậy, xe máy có thể lưu thông ở khu vực “làn ưu tiên” nhưng phải nhường đường cho xe đạp, đồng thời không được đi vào “làn riêng” theo quy định của Luật Giao thông.

“Tôi rất hoan nghênh việc đưa làn xe đạp vào khai thác. Tuy nhiên, do còn mới và đang trong giai đoạn thí điểm, người dân chưa quen. Sau một thời gian, cùng với việc tăng cường xử phạt, ý thức chấp hành sẽ dần được nâng lên và vi phạm sẽ giảm” - ông Tính chia sẻ.

Tứ Quý