Trồng lúa chuyển đổi xanh để ngành lúa gạo phát triển bền vững

Gia tăng giá trị cho hạt lúa

Trên cánh đồng lúa ST25 rộng 50ha của Tổ hợp tác 30/4, xã Hồ Đắc Kiện, TP Cần Thơ, nhiều nông dân phấn khởi khi vừa gặt xong vụ lúa. Mặc dù giá lúa hiện không cao nhưng vẫn đảm bảo được lợi nhuận. Ông Lê Minh Chí - Tổ trưởng Tổ hợp tác 30/4 - khoe: “Vài năm nay bà con đã mạnh dạn chuyển sang trồng lúa đặc sản ST25 liên kết theo mô hình hữu cơ, đạt năng suất từ 900 - 1.000kg/công, được doanh nghiệp thu mua với giá 8.800 đồng/kg, cộng thêm 300 đồng/kg hỗ trợ, thành 9.100 đồng/kg, nhờ đó mà 100% hộ nông dân đều có lãi khoảng 30 - 50 triệu đồng/ha/vụ”. Gần đó, những nông dân sản xuất tự do với giống OM18, năng xuất khoảng 700 - 800kg/công, bán cho thương lái 6.200-6.600 đồng/kg, tính ra hiệu quả thấp hơn rất nhiều so với cánh đồng lúa liên kết.

Đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao ở đồng bằng sông Cửu Long, áp dụng đồng bộ cơ giới hóa vào sản xuất để giảm giá thành

“Ngày trước bà con vùng này trồng lúa tự phát nên chi phí cao và giá cả bấp bênh. Cuối năm 2023, khi đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao ra đời và Tổ hợp tác 30/4 được Công ty cổ phần Nông nghiệp gạo hữu cơ TD Sóc Trăng liên kết đầu tư giống, vật tư, kỹ thuật, bao tiêu đầu ra; đến nay đã qua 5 vụ đều cho kết quả ngoài mong đợi, bà con rất phấn khởi” - ông Chí chia sẻ.

Ông Trầm Du - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp gạo hữu cơ TD Sóc Trăng - tiết lộ: “Mấy năm qua, công ty chúng tôi chủ động liên kết với nhiều xã ở Cần Thơ để xây dựng vùng nguyên liệu lúa hữu cơ khoảng 1.000ha, sản xuất theo tiêu chí của đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Chúng tôi liên kết với ngân hàng về hỗ trợ vốn, các đơn vị cung ứng để mua vật tư giá gốc. Ngoài ra, công ty còn có hệ thống tiêu thụ gạo hữu cơ trải rộng khắp cả nước và đưa gạo vào các siêu thị lớn. Như vậy chuỗi liên kết được khép kín toàn bộ, từ đầu vào đến đầu ra, giúp nông dân an tâm sản xuất”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, qua 2 năm thực hiện đề án 1 triệu héc ta lúa tại 64 xã, phường, với diện tích ban đầu hơn 104.500ha, đến nay cho kết quả: nông dân đã giảm được 50% lượng lúa giống, 30% lượng phân bón và giảm 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; trong khi năng suất lúa lại tăng 0,3 - 0,7 tấn/ha so với phương thức canh tác cũ. Nhờ đó mà lợi nhuận cao hơn từ 1,3 - 6,5 triệu đồng/ha.

Tại tỉnh Vĩnh Long, trồng lúa giảm phát thải cũng được nhiều nông dân áp dụng. Ông Trương Hòa Thuận - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Phước Hảo (xã Hưng Mỹ) - cho biết, năm 2024, HTX được chọn thí điểm mô hình canh tác lúa giảm phát thải với 50ha, 46 hộ tham gia. Nông dân được hướng dẫn sạ thưa, tưới ngập khô xen kẽ, cơ giới hóa toàn bộ giúp năng suất lúa tăng khoảng 0,5 tấn/ha, chi phí sản xuất giảm 15%, giá bán cao hơn bên ngoài từ 500-1.500 đồng/kg. “Trồng lúa giảm phát thải đã đem lại lợi nhuận rõ rệt và đặc biệt là giảm sử dụng phân thuốc hóa học, bảo vệ tốt môi trường” - ông Thuận khẳng định.

Hướng đến sản xuất lúa xuất khẩu bền vững, tăng thu nhập cho nông dân

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau khi phát động vào cuối năm 2023, tính đến tháng 9/2025 toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long có hơn 200.000 hộ nông dân tham gia đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, với diện tích hơn 354.800ha, tăng gần gấp đôi so với kế hoạch. Trong đó, vụ hè thu 2025 có 11 mô hình thực hiện theo đề án, với diện tích hơn 540ha. Năng suất lúa ổn định, lợi nhuận từ 14,5 - 36,3 triệu đồng/ha, cao hơn phương thức canh tác cũ từ 4,6 - 15,8 triệu đồng/ha. Ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - đánh giá kết quả sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp vụ hè thu 2025 là tiền đề quan trọng để tái cơ cấu ngành lúa gạo, nhân rộng mô hình trong các vụ tới, từ đó hình thành vùng sản xuất lúa xuất khẩu bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế và tăng thu nhập cho nông dân.

Nông dân Cần Thơ tích cực tham gia đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Vào ngày 31/12/2025, tại hội nghị về “1 triệu héc ta - một chặng đường”, ông Cao Đức Phát - nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) - nhận định: “Sau thời gian thí điểm đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao cho thấy hướng đi hoàn toàn đúng đắn và là con đường duy nhất để ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững, tăng thu nhập cho nông dân, giải quyết bài toán thích ứng biến đổi khí hậu, sống thuận thiên…”.

Theo ông Cao Đức Phát, hiện nay, mỗi năm trên thế giới sản xuất khoảng 800 triệu tấn lúa, trong đó 90% tập trung tại khu vực châu Á. Nếu so sánh về hiệu quả kinh tế với các nước khác thì đề án 1 triệu héc ta mà Việt Nam đang triển khai có thể đạt giá thành sản xuất thấp nhất trong nhóm các nước trồng lúa và mang lại lợi nhuận cao nhất cho nông dân tham gia. Điểm tích cực đáng ghi nhận là đề án đã quy tụ được nhiều nhà khoa học hàng đầu về nông nghiệp, cùng nhiều tổ chức quốc tế tham gia, góp phần tạo bước đột phá tích cực cho ngành hàng lúa gạo.

Ông Lê Thanh Tùng - Phó chủ tịch Hiệp hội ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) - cho hay, đến nay đề án đã xây dựng thành công và đưa vào sử dụng nhãn hiệu “gạo Việt xanh, phát thải thấp”, đây là tấm “hộ chiếu” cho hạt gạo Việt trên thị trường quốc tế. VIETRISA đã cấp chứng nhận nhãn hiệu gạo Việt xanh cho 8 doanh nghiệp, diện tích hơn 18.048ha, cung ứng ra thị trường trên 71.420 tấn gạo đạt chuẩn. Việt Nam cũng là quốc gia đầu tiên xuất khẩu thành công 500 tấn gạo phát thải thấp sang thị trường Nhật Bản vào tháng 6/2025, mở ra hướng đi đầy triển vọng.

Năm 2026, VIETRISA sẽ hoàn tất đăng ký nhãn hiệu chứng nhận gạo Việt xanh, phát thải thấp với Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ); đẩy mạnh tuyên truyền và cấp quyền sử dụng nhãn hiệu gạo này cho các doanh nghiệp và HTX; phối hợp mở rộng việc áp dụng quy trình kỹ thuật cho đề án 1 triệu héc ta; xây dựng các mô hình kết nối thương lái vào hệ thống liên kết nông dân, HTX với doanh nghiệp; tăng cường mô hình liên minh các doanh nghiệp cung ứng đầu vào, cung ứng dịch vụ và đầu ra lúa gạo. Ngoài ra, VIETRISA sẽ đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, trang thiết bị và công nghệ vào sản xuất lúa gạo nhằm mở rộng vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long, quy tụ thêm nhiều nông dân tham gia.

Huỳnh Lợi