Những ký ức ở lại với thời gian

Chuyện riêng trở thành ký ức chung

Nhà xuất bản (NXB) Tổng hợp TPHCM vừa thông báo tái bản bìa cứng cuốn hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… của nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng. Tập sách này đã nhận được 3 giải thưởng, năm nay tiếp tục là một trong những tựa sách có mặt tại đề cử giải thưởng Sách quốc gia. Hàng chục ngàn bản Gánh gánh… gồng gồng… đã được phát hành trong những năm qua.

Năm 2024, cuốn hồi ký thứ hai của bà - Khắc đi… khắc đến… cũng nhanh chóng tái bản chỉ sau vài tháng phát hành, đồng thời được tôn vinh là Tác phẩm Văn học - nghệ thuật xuất sắc của giải Mai vàng cùng năm.

Những cuốn hồi ký có sức ảnh hưởng và lan tỏa trong thời gian qua

Trong cuộc tổng kết cuối năm 2025, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật cho biết, cuốn hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước của nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình đã bán ra 67.000 bản. Trước đó, cuốn Thư cho em - viết về mối tình qua 2 thế kỷ của Thiếu tướng Hoàng Đan và vợ - Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị An Vinh - cũng nhanh chóng lan tỏa. Đến nay, sách đã được tái bản lần thứ chín, với gần 40.000 bản.

Trong năm qua, dấu ấn về tấm gương liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã được nhắc lại khi NXB Phụ nữ Việt Nam phát hành Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba - ấn phẩm do gia đình viết tiếp, kèm theo nhiều tư liệu và ghi chép về chị. NXB Kim Đồng cũng tái bản nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc.

Cùng với sự trở lại của những cuốn sách từng là hiện tượng xuất bản một thời, các đơn vị còn tổ chức những chuỗi giao lưu, nói chuyện về sách tại các trường học. Giá trị của những tập nhật ký một lần nữa được đánh thức, trở thành những cuốn sách ý nghĩa, đáng đọc cho thế hệ hôm nay.

So với những thể loại khác của văn chương, hồi ký không phải lúc nào cũng xuất hiện nổi bật, thu hút ngay sự chú ý của số đông nhưng lại có sức nặng và chiều sâu. Nhờ vậy, trong dòng chảy liên tục và đa dạng của thị trường sách, hồi ký hoặc sách viết về các nhân vật lịch sử vẫn luôn là những điểm sáng được sàng lọc, vinh danh từ các giải thưởng danh giá dành cho sách.

Giải thưởng Sách Quốc gia từng vinh danh: Đoàn binh Tây Tiến (Quang Dũng), Người thầy (Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh viết về Thiếu tướng tình báo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Trần Đức), Cô bé nhìn mưa (cố giáo sư Đặng Thị Hạnh viết về gia đình mình, cùng người cha - giáo sư Đặng Thai Mai)…

Lan tỏa giá trị cao đẹp

Một trong những lý do khiến hồi ký của các nhân vật có ảnh hưởng được yêu thích chính là khả năng truyền cảm hứng và lan tỏa những giá trị tích cực, cao đẹp.

Nếu nhật ký, hồi ký của những người anh hùng thầm lặng đã ngã xuống vì Tổ quốc để lại cho thế hệ sau tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước và lý tưởng sống, thì câu chuyện từ cuộc đời của các tác giả sinh thời lại trao gửi nhiều giá trị về niềm tin, hy vọng, nghị lực, niềm tự hào và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Dù tuổi đã cao, mỗi lần xuất hiện trong các buổi giao lưu, nhà văn - đạo diễn Xuân Phượng vẫn cho người trẻ thấy tinh thần tươi mới, đồng thời trao truyền những giá trị quý giá và nguồn năng lượng tích cực cho thế hệ sau. Dám dấn thân, khám phá mọi giới hạn, không ngừng học tập, trau dồi kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh sống… là những điều bà luôn nhắn nhủ tới bạn trẻ hôm nay.

Tinh thần ấy được rèn giũa từ những năm tháng bà sống và chiến đấu ở rừng Trường Sơn, từ giai đoạn quyết liệt tìm đường đưa tranh Việt ra nước ngoài đến những ngày ở tuổi ngoài 90, khi đôi mắt không còn tinh anh nhưng bà vẫn cần mẫn viết 2 tập hồi ký.

Những câu chuyện kể qua cả đời người luôn hàm chứa những giá trị nhân sinh, ôm trọn chiều dài lịch sử dân tộc. Từ cuộc đời riêng, những giá trị chung và phổ quát được nâng đỡ, lan tỏa. Nhờ đó, hồi ký và tự truyện của các nhân vật có ảnh hưởng luôn có sức sống riêng, âm thầm hiện diện nhưng bền bỉ lan tỏa những giá trị lâu dài.

Lục Diệp