Nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai: “Tôi muốn thế giới biết nhiều hơn về Việt Nam”

Ngày trở về của Dust Child

Tiểu thuyết Đời gió bụi (tựa tiếng Anh: Dust Child) vừa được phát hành tại Việt Nam. Tác phẩm được xuất bản lần đầu tại Mỹ vào năm 2023, nhanh chóng trở thành tiểu thuyết Việt nổi bật trên văn đàn quốc tế, được đề cử giải thưởng Dayton Literary Peace Prize 2024 và được vinh danh tại giải thưởng One Book One Lincoln 2025.

Nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai và tác phẩm vừa ra mắt tại Việt Nam - Nguồn ảnh: Nhã Nam

Tác phẩm viết về số phận những đứa con lai Mỹ - Việt và di chứng hậu chiến của cựu binh Mỹ. Đời gió bụi ra đời sau nhiều tác phẩm thơ, truyện của Nguyễn Phan Quế Mai nhưng câu chuyện này chừng như đã được chị suy tư, ấp ủ từ rất lâu.

“Hồi nhỏ sống ở Bạc Liêu, tôi đã gặp những đứa trẻ con lai và rất tò mò về họ. Sau này, tôi đọc được thông tin một cựu binh Mỹ cầm bức ảnh người yêu cũ - một cô gái Việt - đi tìm con. Năm 2015, tôi đã gặp và trò chuyện với ông, viết bài đăng trên Báo Tuổi Trẻ. Thông qua bài viết ấy, ông đã gặp lại người con gái năm xưa. Vậy nhưng, người phụ nữ kia đã gửi con cho trại trẻ mồ côi nên không thể biết con mình ra sao, còn sống hay đã chết…” - nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai chia sẻ.

2 con người trong cuộc đời thật được gặp nhau nhưng số phận của họ trở thành nỗi day dứt trong lòng người cầm bút. Hình ảnh người cựu binh vô gia cư suốt 40 năm trên đất Mỹ mang theo giấc mơ về đứa con bị bỏ rơi khiến nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai chọn viết tiếp, bằng văn chương. Và số phận của những đứa con lai đã hiện diện trên trang viết qua các nhân vật Phong, Quỳnh… Họ cất tiếng nói cho mình nhưng cũng là những tiếng nói đại diện cho thân phận nhiều đứa con lai Mỹ - Việt suốt hành trình đi tìm nguồn cội.

“Nhà văn như con thuyền đưa tác phẩm ra thế giới”

Trước Dust Child, Nguyễn Phan Quế Mai có tiểu thuyết The Mountains Sing (Những ngọn núi ngân vang) được trao Giải thưởng văn học Dayton vì hòa bình năm 2021. Chị từng in các tác phẩm tiếng Việt: Trái cấm, Cỡi gió, Những bí mật của hoa sen... Chọn sáng tác bằng tiếng Anh cho các tiểu thuyết của mình, nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai muốn bạn đọc thế giới có thể tiếp cận văn học Việt Nam dễ dàng hơn.

Tác phẩm Đời gió bụi phiên bản tiếng Anh và tiếng Việt

Trước đó, nhiều năm liền chị đã chuyển ngữ hàng trăm bài thơ Việt sang tiếng Anh. Đến khi tìm tiểu thuyết tâm đắc để chuyển ngữ, chị bỗng tự hỏi vì sao mình không viết luôn tác phẩm. Tuy nhiên, khi hoàn thành bản thảo The Mountains Sing, chị không tìm được nhà xuất bản đồng ý in tại Mỹ. Chị lại viết tiếp Dust Child vì những trăn trở trong lòng. Cuối cùng, cả 2 tác phẩm đã thu về trái ngọt. Không chỉ thành công vang dội với các giải thưởng, 2 tiểu thuyết trên đều được mua bản quyền phát hành tại nhiều nước trước khi được trở về với bạn đọc Việt Nam.

Nhà văn Trần Thùy Mai cảm nhận, dù sáng tác bằng tiếng Anh nhưng những câu chuyện của Nguyễn Phan Quế Mai thấm đẫm giá trị văn hóa và tinh thần Việt. Trong The Mountains Sing, chị viết về lịch sử đầy biến động của đất nước ở thế kỷ XX, thông qua hình ảnh một gia đình Việt, đặc biệt là vai trò của người bà. Còn trong Đời gió bụi, chị sử dụng thủ pháp liên văn bản khi kết nối số phận của Thúy Kiều trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du - một cách thức không tác phẩm viết bằng tiếng Anh nào trên thế giới có thể khai thác được.

“Nhà văn như một con thuyền, góp phần đưa tác phẩm ra thế giới. Tác phẩm của nhà văn như một cái cây góp nên một khu vườn rực rỡ. Ngay cả khi chưa nhìn thấy cánh cửa mở ở phía trước, chúng ta vẫn hãy thực hiện những điều trái tim mình thôi thúc, rồi mọi điều tốt đẹp sẽ đến” - nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai tâm tình. Và điều tốt đẹp thật sự đã đến với chị sau những tháng ngày miệt mài trên bản thảo dù khi ấy vẫn chưa thể biết những trang sách sẽ đi về đâu…

Lục Diệp