Luật pháp quốc tế "bất lực" trước bom đạn

Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) tại The Hague, Hà Lan - Ảnh: ICJ

Nghiên cứu quy mô lớn War Watch (Giám sát Chiến tranh) do Học viện Luật Nhân đạo và nhân quyền quốc tế Geneva (Thụy Sĩ) thực hiện, trong đó khảo sát 23 cuộc xung đột vũ trang từ tháng 7/2024 đến cuối năm 2025, cho thấy bức tranh toàn cảnh về nhân quyền đang nhuốm màu u tối.

Những con số đau thương

Báo cáo chỉ ra rằng, Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL) - vốn được xây dựng sau Thế chiến II để bảo vệ thường dân - đang trở nên bất lực. Tuy không thể thống kê hết, nhóm tác giả khẳng định số thường dân thiệt mạng do xung đột vượt quá con số 100.000 người trong mỗi năm 2024 và 2025.

Đau xót nhất là tại Gaza, nơi cuộc chiến kéo dài 2 năm đã tàn phá không thương tiếc dải đất này. Tính đến cuối năm 2025, đã có 18.592 trẻ em và khoảng 12.400 phụ nữ thiệt mạng. Dân số Gaza sụt giảm 10,6% so với trước chiến tranh - một mất mát không thể bù đắp về mặt con người.

Tại châu Âu, xung đột ở Ukraine cũng leo thang nghiêm trọng. Năm 2025 ghi nhận số thường dân thiệt mạng cao hơn tổng 2 năm trước đó, tăng 70% so với năm 2023. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã đẩy hàng triệu gia đình vào cảnh mất điện và thiếu thốn tiện nghi cơ bản.

Làn sóng bạo lực nhắm vào phụ nữ và trẻ em gái

Bản báo cáo đặc biệt nhấn mạnh đến sự gia tăng khủng khiếp của bạo lực tình dục trong xung đột, một tội ác vốn thường bị che giấu.

Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, bạo lực tình dục được mô tả như một "đại dịch". Nạn nhân, phần lớn là phụ nữ và trẻ em gái, trải dài từ những đứa trẻ mới chập chững biết đi đến các cụ bà 75 tuổi.

Tại Sudan, sau khi thành phố El Fasher thất thủ vào tháng 10/2025, những câu chuyện kinh hoàng về bạo lực tình dục tàn bạo được đưa ra ánh sáng. Những người sống sót kể lại việc bị cưỡng bức tập thể bởi các tay súng, kéo dài nhiều giờ hoặc nhiều ngày, thậm chí ngay trước mặt người thân.

Sự im lặng không giúp thế giới vô can

Ông Stuart Casey-Maslen, tác giả chính của báo cáo, lên tiếng: "Các tội ác tàn bạo đang lặp lại vì những tội ác trong quá khứ đã được dung thứ. Hành động, hoặc sự thờ ơ của chúng ta, sẽ quyết định liệu luật nhân đạo quốc tế có biến mất hoàn toàn hay không".

Nghiên cứu kết luận rằng khoảng cách giữa cam kết trong các hiệp ước quốc tế và thực tế chiến trường đang ngày càng nới rộng. Sự "miễn trừ trừng phạt" đang dung túng cho cái ác.

Để cứu vãn tình hình, các chuyên gia của War Watch đề xuất các giải pháp cấp bách như cấm bán vũ khí cho các quốc gia có nguy cơ cao sử dụng chúng để vi phạm luật nhân đạo. Đồng thời, cấm sử dụng các loại bom không định vị và pháo tầm xa thiếu chính xác tại những khu vực đông dân cư.

Ngoài ra, quan trọng nhất là đảm bảo việc truy tố có hệ thống các tội ác chiến tranh và tăng cường hỗ trợ cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và các tòa án tội phạm chiến tranh quốc gia. Nhiều cường quốc lớn hiện không phải là thành viên của ICC, bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Israel và Ấn Độ.

Linh La (theo The Guardian)