Chân thực làm nên giá trị trong thời đại số

Một buổi sáng tạo nội dung số của 2 YouTuber người Dao ở xã vùng cao Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang. Kênh YouTube của họ có gần 1,5 triệu người đăng ký - Ảnh: D.C

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những khả năng đáng kinh ngạc. Nó giúp con người làm việc nhanh hơn, sáng tạo hơn và vượt qua nhiều giới hạn từng được xem là bất khả thi. Nhưng cùng lúc, nó cũng khiến một câu hỏi thêm phần khó trả lời: điều gì là thật?

Trong quá khứ, có những thời điểm con người thiếu thông tin. Còn hôm nay, điều chúng ta thiếu dường như không còn là thông tin nữa, mà là sự xác tín. Người ta không còn dễ dàng tin vào những gì mắt thấy. Khi cái giả ngày càng giống như thật, cũng là lúc sự hoài nghi trở thành một phản xạ tự nhiên. Có lẽ vì thế mà giữa thời đại công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt, những điều chân thực lại âm thầm gia tăng giá trị của nó.

Không phải ngẫu nhiên mà giữa vô vàn nội dung được đầu tư công phu, nhiều người vẫn bị thu hút bởi những khoảnh khắc rất chân thực của đời thường. Những khoảnh khắc ấy thường không chỉn chu, hoàn hảo, nhưng lại khiến người xem cảm nhận được rằng phía bên kia màn hình là một con người thật, bối cảnh thật, câu chuyện thật.

Từ rất lâu trước khi có internet hay trí tuệ nhân tạo, con người đã sống và kết nối bằng những câu chuyện: tin nhau, hiểu nhau đều qua câu chuyện; xây dựng cộng đồng cũng từ những câu chuyện được chia sẻ. Nhưng để một câu chuyện có sức sống lâu dài, điều quan trọng nhất không phải sự hấp dẫn mà là sự tin cậy. Một câu chuyện có thể khiến người ta tò mò, song chỉ sự chân thực mới khiến người ta muốn ở lại. Đó là lý do khiến những điều giản dị đôi khi lại có sức lay động lớn hơn những gì được dàn dựng kỹ lưỡng.

Trong bối cảnh mọi thứ đều có thể được chỉnh sửa, sự mộc mạc lại trở thành điều khác biệt. Trong không gian số ngập tràn những “mẹo” thu hút sự chú ý, những điều chân thực lại có khả năng tạo ra kết nối có giá trị. Nhưng cũng cần một câu hỏi trung thực hơn: chân thực là gì, và ai có quyền định nghĩa nó?

Nếu một người dùng công nghệ để diễn đạt trải nghiệm thật của chính mình - nỗi đau thật, ký ức thật, cảm xúc thật - liệu kết quả có còn là chân thực không? Câu trả lời, có lẽ, không nằm ở công cụ được dùng để tạo ra nội dung. Nó nằm ở việc phía sau nội dung đó có một con người đang thực sự nói điều gì đó, hay chỉ đang tạo ra ảo giác về việc nói. Ranh giới không phải giữa con người và máy móc. Ranh giới là giữa có và không có điều gì đó thật để chia sẻ.

Nhiều người lo ngại rằng trí tuệ nhân tạo rồi sẽ làm mờ đi giá trị của sáng tạo con người. Nỗi lo ấy không phải không có cơ sở. Nhưng nhìn ở một góc độ khác, chính sự xuất hiện của công nghệ lại đang khiến những giá trị thuộc về con người hiện lên rõ nét hơn.

Khi máy móc có thể làm được rất nhiều thứ, điều khiến con người khác biệt không còn nằm ở khả năng tạo ra nội dung, mà nằm ở trải nghiệm sống, ký ức, cảm xúc - những va đập với cuộc đời mà không thuật toán nào có thể thay thế.

Suy cho cùng, điều làm nên giá trị của một nội dung không phải là nó được tạo ra bằng công cụ nào, mà là trong đó có bao nhiêu phần đời sống thật, trải nghiệm thật, con người thật.

Rồi đây chúng ta có thể sẽ bước vào những kỷ nguyên công nghệ còn mạnh mẽ hơn hiện nay rất nhiều, ranh giới giữa thật và ảo sẽ tiếp tục bị xóa nhòa. Nhưng cũng chính vì thế, sự chân thực sẽ càng thêm giá trị, mà vì nó ngày càng khó tìm.

Và khi người ta buộc phải tìm kiếm điều gì đó thật giữa một thế giới mà mọi thứ đều có thể được mô phỏng, thứ họ đang tìm không còn chỉ là nội dung nữa. Họ đang tìm Con Người.

Minh Tuệ