‘Lúa chín không cúi đầu’ và sự đáng tiếc cho một dự án tâm huyết

Ca sĩ Cẩm Ly tham gia dự án Người Việt minh thương nhau

Người Việt mình thương nhau là sáng tác của nhạc sĩ Châu Đăng Khoa được thể hiện bởi giọng ca của ca sĩ Cẩm Ly, Hòa Minzy. Dự án được phát hành dịp lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 – 1/5 như một món quà âm nhạc gửi đến khán giả, góp vào làn sóng âm nhạc yêu nước vốn đang được ưa chuộng.

Tuy nhiên, sau khi phát hành, Người Việt mình thương nhau gây tranh cãi dữ dội ở câu hát: “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” được lặp lại nhiều lần. Nhiều khán giả cho rằng hình ảnh này hoàn toàn sai lệch về mặt ngữ nghĩa bởi theo quy luật tự nhiên, cây lúa khi trổ bông, đậu hạt cành sẽ nặng, cong xuống đợi ngày được gặt.

Về nghĩa bóng, hình ảnh lúa chín cúi đầu thể hiện cho phẩm chất tốt đẹp, ngụ ý người càng nhiều trải nghiệm, học cao tài rộng thường có thái độ khiêm nhường, không kiêu ngạo, phô trương. Tầng nghĩa này cũng được nhiều thế hệ người Việt hiểu, sử dụng trong thời gian dài. Còn “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” trong bài nhạc được khán giả phân tích là chỉ khi lúa lép, bất thường mới có hình ảnh đi ngược quy luật tự nhiên.

Khán giả ghi nhận nỗ lực của ê-kíp khi thực hiện một dự án tâm huyết nhưng chỉ với một câu hát ví von không đúng thì thành quả, thông điệp của bài nhạc trở về con số không tròn trĩnh.

Câu hát gây tranh cãi được lặp lại nhiều lần trong ca khúc

Tối 27/4, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa lên tiếng trước ồn ào bài nhạc do anh sáng tác. Anh cho biết trân trọng những ý kiến, góp ý từ khán giả và hiểu rõ thành ngữ “lúa chín cúi đầu” mang tinh thần, ý nghĩa gì. Tuy nhiên, trong phạm vi bài hát, anh muốn thể hiện ở tầng nghĩa mở rộng hơn, “chẳng hề cúi đầu” tức không khuất phục, không cúi đầu trước nghịch cảnh, không cúi đầu trước mưa bom bão đạn...

“Hình ảnh cây lúa trong câu hát này không còn chỉ là một hình ảnh nông nghiệp đơn thuần. Với mình, đó là một biểu tượng. Đây là một hình ảnh ẩn dụ và nhân cách hoá. Cây lúa không còn chỉ là cây lúa. Cây lúa là người Việt Nam. Mình hiểu rằng nếu tách riêng câu hát này ra, có thể sẽ có những cách hiểu khác nhau. Nhưng nếu đặt nó trong ngữ cảnh của toàn bộ bài hát - “người con của nước Nam”, “thương nhau từ bom đạn”, “người Việt mình thương nhau” - thì câu hát này không nói về sự ngạo mạn, mà nói về khí phách”, nam nhạc sĩ chia sẻ.

Anh nói thêm rằng “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” là hình ảnh rất đẹp của người Việt Nam đã đi qua bão giông nhưng không gục ngã, đã chịu nhiều mất mát nhưng không mất lòng tự tôn, đã trưởng thành trong đau thương nhưng vẫn ngẩng cao đầu mà sống.

Hòa Minzy có phần thể hiện tốt trong ca khúc

Sau lời giải thích của Châu Đăng Khoa, cuộc tranh luận được thổi bùng lên với hàng loạt ý kiến cho rằng nam nhạc sĩ đang cố bảo vệ đứa con tinh thần thay vì ghi nhận những góp ý từ khán giả. Đến trưa 28/4, Châu Đăng Khoa cho hay đã tiếp thu và viết lời mới cho câu hát, với mong muốn lan tỏa bài nhạc sâu rộng hơn.

Người Việt mình thương nhau là sản phẩm tâm huyết nằm trong dự án nghệ thuật cộng đồng Vietnam Love của nhà sản xuất Trần Thành Trung, MV do đạo diễn Đinh Hà Uyên Thư thực hiện. Quy tụ dàn nghệ sĩ thực lực và ê-kíp chuyên nghiệp, Người Việt mình thương nhau đáng được nhận kết cục đẹp cho công sức, vốn liếng đầu tư lớn. Nhưng chỉ vì một hình ảnh, so sánh chưa chuẩn làm ảnh hưởng đến toàn bộ dự án. Điều này thật sự đáng tiếc.

Câu chuyện từ Người Việt mình thương nhau là bài học rất lớn để những người làm nghệ thuật cẩn trọng hơn trong bất kỳ sản phẩm sáng tạo nào. Ở đây, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa có thể sáng tác theo góc nhìn, cảm nhận cá nhân nhưng sản phẩm sau cùng là thành quả của cả một tập thể. Do đó, nhà sản xuất, ca sĩ thể hiện, đạo diễn... cũng cần năng lực phân tích, độ nhạy cảm cần thiết và sẵn sàng góp tiếng nói để điều chỉnh, giúp sản phẩm hoàn thiện hơn. Bởi nhạc sĩ Châu Đăng Khoa có sai sót thì những nghệ sĩ tham gia cũng không vô can!

Minh Tú