Làm gì khi bị khai khống thuế thu nhập cá nhân?

Bỗng dưng phải gánh thuế

Bạn đọc T.T.M. kể, chị vừa kiểm tra trên eTax Mobile thì thấy mình bị Công ty cổ phần An phát quốc tế Á châu Việt Nam khai gian tên với số thu nhập tính thuế hơn 5,1 triệu đồng. Chị đã phản hồi trên eTax Mobile nhưng không biết bao giờ mới có kết quả.

Chị kể: “Tôi hỏi thủ tục thì cơ quan thuế địa phương hướng dẫn phải tự đến cơ quan thuế nơi công ty trú đóng để trình báo rồi lấy giấy xác nhận không nợ thuế nộp về nơi quản lý mã số thuế của tôi. Tôi ở tỉnh Bắc Ninh, mã số thuế của tôi ở TP Hà Nội, công ty khai gian thuế trú đóng ở tỉnh Lai Châu nên rất khó làm theo hướng dẫn trên”.

Người dân đang làm thủ tục thuế tại cơ quan thuế TPHCM

Năm 2023, chị T.D.T. (TPHCM) bị 2 công ty khai khống tên trong danh sách người lao động của công ty kèm thu nhập, trong đó có công ty khai khống thu nhập tính thuế 167 triệu đồng. Sau khi chị báo cho cơ quan thuế thì 1 công ty liền xóa tên và thu nhập của chị, riêng Công ty TNHH Techheads khai khống thu nhập tính thuế của chị hơn 118 triệu đồng đến nay vẫn chưa xóa thông tin. Mức thu nhập bị khai sai dẫn đến tiền đóng thuế của chị cao hơn, tiền hoàn thuế bị giảm.
Rất nhiều trường hợp khác bị khai gian từ năm 2021 nhưng đến nay vẫn chưa chịu giải quyết cho nạn nhân. Các nạn nhân vào eTax Mobile báo cáo thì không được xử lý khiến tiền của họ bị giữ lại, không được hoàn thuế sớm để trang trải cuộc sống.

Theo cơ quan thuế, đây có thể là do các doanh nghiệp sai sót trong lúc kê khai hoặc cố tình khai man.

Người bị khai khống nên làm gì?

Ông Nguyễn Ngọc Tịnh - Phó chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TPHCM (HTCAA) - cho biết, khi xảy ra tình trạng khai gian, dữ liệu trên eTax Mobile không thể tự động điều chỉnh nếu bên chi trả thu nhập không chủ động sửa đổi. Muốn điều chỉnh thì đơn vị chi trả thu nhập phải tự điều chỉnh tờ khai và gửi lại tờ khai đúng quy định.

Trên thực tế, nếu doanh nghiệp nhầm lẫn thông tin, người lao động có thể liên hệ đối soát và yêu cầu điều chỉnh. Việc điều chỉnh diễn ra khá nhanh chóng. Nhưng trong trường hợp doanh nghiệp cố tình khai khống (nắm được số căn cước công dân rồi tự thêm tên vào danh sách), người bị mượn danh thường không có thông tin để liên lạc. Thậm chí, một số doanh nghiệp chỉ tồn tại trên giấy khiến việc tìm kiếm người đại diện pháp luật của doanh nghiệp vô cùng khó khăn.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, trong trường hợp này, người bị mượn danh nên gửi văn bản theo địa chỉ đăng ký hoạt động của doanh nghiệp hoặc người đại diện doanh nghiệp. Sau khi gửi mà doanh ngiệp không điều chỉnh, người lao động cần gửi đơn đề nghị cơ quan thuế nơi doanh nghiệp trú đóng can thiệp. Cơ quan thuế sẽ mời người lao động làm việc trực tiếp với người lập tờ khai. Nếu người lao động đã tố giác sai phạm, cơ quan thuế đã mời doanh nghiệp lên đối chất mà không đạt kết quả, người lao động phải làm đơn khiếu nại gửi cho cơ quan công an.

Ông nhận xét, khai khống thuế là tình trạng đáng lo ngại. Thời gian qua, ngành thuế đã triển khai một số giải pháp quyết liệt, như yêu cầu các khoản chi lương phải thanh toán không dùng tiền mặt để chứng minh dòng tiền thực tế; yêu cầu phải có chứng từ khấu trừ thuế khi phát sinh thu nhập; đẩy mạnh tuyên truyền để doanh nghiệp hiểu rằng hành vi trục lợi thông tin người lao động là gian lận thuế, có thể bị xử lý hình sự nếu gây thất thoát ngân sách hoặc xâm phạm quyền lợi người khác.

Nhưng ông đánh giá, tình trạng này đang có xu hướng giảm, bởi không phải cứ kê khai là được chấp nhận khoản kê đó là chi phí hợp lý. Nếu doanh nghiệp kê khai chi phí tiền lương thì bắt buộc phải làm thủ tục đóng bảo hiểm xã hội. Những đơn vị cố tình lợi dụng thông tin cá nhân để khai khống chủ yếu do thiếu hiểu biết hoặc chưa cập nhật pháp luật, bởi hệ thống quản lý hiện hành đã có cơ chế liên thông kiểm soát rất chặt chẽ.

Đưa doanh ngHiệp
khai khống
vào diện thanh tra
Tiến sĩ Phan Phương Nam - Phó trưởng khoa Luật Thương mại, Trường đại học Luật TPHCM - nhận xét, ứng dụng eTax Mobile vừa giúp mọi người thấy rõ số tiền mình đã nộp cho Nhà nước, đồng thời làm lộ ra những đơn vị khai khống danh sách người lao động.
Ông cho rằng, cơ chế phản hồi dành cho người nộp thuế còn nhiều bất cập. Để đảm bảo công bằng, khi người lao động phản ánh không nhận thu nhập, cơ quan thuế nên loại trừ ngay phần đó và chỉ thu thuế trên phần thu nhập thực tế. Nếu sau này chứng minh được người lao động báo sai, cơ quan thuế có thể phạt nặng và thu tiền chậm nộp. Ở chiều ngược lại, khi nhận phản hồi từ người dân, cơ quan thuế cần lập tức đưa doanh nghiệp bị tố cáo vào danh sách cần thanh tra.
Ông cũng chỉ ra nghịch lý: Nhà nước vừa thu thuế doanh nghiệp, vừa “treo” hồ sơ của người lao động rồi phạt họ lỗi chậm nộp, trong khi sai phạm không xuất phát từ phía họ. Quy trình hiện tại buộc người nộp thuế phải đóng tiền trước, chứng minh sai sót rồi mới làm thủ tục hoàn trả. Đây là cách đẩy khó cho dân. Điển hình là khi bị doanh nghiệp ở tỉnh khác khai khống, người lao động phải di chuyển xa xôi để xác nhận mình không làm việc tại đó. Ở đây, lỗi là của cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhưng người dân lại phải tốn công sức, thời gian khắc phục.
Ông nói thêm, với những khoản thuế chỉ vài trăm ngàn đồng, nhiều người nộp luôn cho xong vì ngại thủ tục rườm rà. Như vậy, Nhà nước đã thu thuế vượt quá nghĩa vụ thực tế, tạo ra cảm giác bất công, còn doanh nghiệp sai phạm không bị tố giác nên có thể sẽ tiếp tục trục lợi và tổng tiền trục lợi từ nhiều người sẽ là con số lớn. Do đó, nếu không thay đổi quy trình, chính cơ quan thuế đang gián tiếp tạo điều kiện cho doanh nghiệp gian trá và gây áp lực nặng nề lên người nộp thuế thu nhập cá nhân.

Thanh Hoa