Nông nghiệp thông minh là hành trình đi tìm hạnh phúc cho người nông dân

Mở đầu hội thảo, chuyên gia kinh tế Huỳnh Thị Mỹ Nương (Tổng giám đốc Công ty SDLT) đã đặt ra một câu hỏi đầy tính gợi mở: “Nông nghiệp thông minh cần những bước đi cụ thể nào để thực sự vươn tới một nền nông nghiệp hạnh phúc?”.

Phản hồi vấn đề này, tiến sĩ Lê Mai Tùng, nhà sáng lập start-up Seamorny, đã đưa ra những định nghĩa thực tế nhưng không kém phần dí dỏm. Dưới góc độ người trực tiếp sản xuất, ông cho rằng nông nghiệp hạnh phúc với người nông dân đơn giản là phương thức vận hành giúp họ bỏ ra ít công sức lao động chân tay nhất nhưng hưởng tối đa giá trị kinh tế.

Đáng chú ý, ông mở rộng khái niệm này sang cả vật nuôi. Lấy ví dụ từ mô hình nuôi cua công nghệ cao, tiến sĩ Tùng cho biết, nếu một con cua bị căng thẳng (stress), cơ thể chúng sẽ tự tiết ra chất làm suy giảm chất lượng thịt.

Do đó, ứng dụng công nghệ cao (hệ thống tuần hoàn khép kín, kiểm soát môi trường) chính là để làm con cua "hạnh phúc". Khi vật nuôi không phải "lo toan", chúng mới tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng cao nhất cho chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia tại buổi tọa đàm

Theo tiến sĩ Lê Mai Tùng, công nghệ cao là "chìa khóa" đột phá năng suất và đưa cua lột Việt Nam vươn tầm. Trong khi đó, "điểm nghẽn" lớn của phương pháp nuôi truyền thống là tỷ lệ sống chỉ đạt mức khiêm tốn khoảng 10%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tập tính ăn thịt lẫn nhau và việc khó kiểm soát chu kỳ lột xác - yếu tố then chốt quyết định giá trị kinh tế của cua lột.

Để khắc phục, Seamorny đã tiên phong ứng dụng hệ thống tuần hoàn khép kín, tích hợp sâu các công nghệ lõi như tự động hóa, robot, AI và IoT nhằm kiểm soát toàn diện quá trình sinh trưởng.

“Kết quả thực tiễn cho thấy bước tiến vượt bậc: tỉ lệ sống được nâng lên trên 90%, năng suất tăng gấp nhiều lần trong khi chi phí vận hành lại giảm đáng kể. Đặc biệt, giải pháp này giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất và tối ưu hóa nguồn lực khi chỉ cần một lao động cũng có thể quản lý quy mô sản xuất công nghiệp cực lớn” – tiến sĩ Lê Mai Tùng nói.

Đồng quan điểm về việc làm nông nghiệp phải áp dụng công nghệ cao, ông Võ Quan Huy - Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An (người được mệnh danh là "Vua chuối") – khẳng định, tích tụ đất đai và khoa học công nghệ - cặp bài trùng xoay chuyển vận mệnh nông nghiệp Việt Nam.

Với hơn 50 năm kinh nghiệm, ông Huy phân tích rằng sản xuất manh mún là rào cản lớn nhất. Tích tụ đất đai là "phần xác" để triển khai hạ tầng quy mô lớn, còn công nghệ (giống cấy mô, IoT, AI) chính là "linh hồn" quyết định sự bền vững. Việc quản trị bằng dữ liệu giúp kiểm soát toàn bộ quy trình, tối ưu chi phí và đảm bảo nông sản Việt đủ sức vươn tầm quốc tế.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng cho rằng, để nông nghiệp bền vững phải chuyển dịch từ nông nghiệp truyền thống sang nền "kinh tế trí tuệ".

Ông nhấn mạnh, Việt Nam không thể mãi dừng lại ở xuất khẩu thô mà phải hướng tới xuất khẩu mô hình quản trị và tri thức. Sự kết hợp giữa "hồn của đất" (giá trị truyền thống) và "trí tuệ máy móc" (AI, Robot) chính là chìa khóa để giải quyết bài toán thiếu hụt lao động và nâng cao vị thế thương hiệu quốc gia. Ông đề xuất hệ sinh thái "Năm nhà+" thế hệ mới, đặt tri thức làm trọng tâm để hướng tới mục tiêu Net Zero và phát triển bền vững.

Cảnh báo về tính cấp thiết của việc chuẩn hóa công nghệ trong nông nghiệp, tiến sĩ Trần Văn Tùng (Chủ tịch VASTI) dẫn chứng từ thị trường Trung Quốc. Chúng ta là quốc gia cung ứng nông sản trọng yếu cho phía bạn, điển hình là mặt hàng sầu riêng. Tuy nhiên, phía Trung Quốc cũng đã đưa ra những thông điệp cảnh báo: Nếu không chủ động điều chỉnh các tiêu chuẩn kỹ thuật, tình trạng ùn tắc, bế tắc tại cửa khẩu là điều khó tránh khỏi.

Để giải quyết gốc rễ vấn đề, theo ông Trần Văn Tùng, phải kiểm soát chặt chẽ từ chất đất đến quy trình bón phân; chỉ khi canh tác bài bản, chất lượng nông sản đạt chuẩn mới có thể đứng vững tại thị trường này. Và những mục tiêu đó, không có con đường nào khác ngoài việc dựa vào sức mạnh của khoa học công nghệ. Cần lưu ý thêm, cả Hàn Quốc và Trung Quốc hiện đang là hai quốc gia đặc biệt quan tâm và mong muốn đầu tư sâu vào lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam.

Ông Đặng Duy Hiển – Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ NN&PTNT) – khẳng định, chuyển đổi số trong nông nghiệp không phải khái niệm trừu tượng, mà phải dựa trên nền tảng dữ liệu. Ông xác lập 3 trụ cột ưu tiên: Con người (Yếu tố then chốt hàng đầu), phần mềm (hệ thống đồng bộ để vận hành), hạ tầng và kho dữ liệu (nguồn tài nguyên để khai phá và chia sẻ giá trị).

Đặc biệt, ông Hiển lưu ý bảo mật thông tin là nhiệm vụ sống còn. Để hiện thực hóa điều này, Cục đang triển khai chương trình "Bình dân học vụ số" nhằm phổ cập kỹ năng cho nông dân đến tận cấp xã, giúp bà con không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua công nghệ.

Ông Bùi Minh Thạnh - Phó chủ tịch UBND TPHCM

Ông Lâm Nguyễn Hải Long – Chủ tịch Hội Tin học TPHCM - cho rằng, chiến lược chuyển đổi số nên đặt trọng tâm vào thế hệ trẻ. Bằng phép so sánh dí dỏm, ông chia sẻ việc thuyết phục nông dân kỳ cựu thay đổi thói quen cũ thường rất khó khăn.

Tuy nhiên, nếu tác động qua con cái của họ – lớp trẻ có tư duy cởi mở và nhạy bén với thiết bị thông minh – thì công nghệ sẽ thẩm thấu vào từng hộ gia đình một cách tự nhiên nhất. Đây chính là đội ngũ hạt nhân giúp số hóa quy trình canh tác từ nấm, cá đến dưa lưới... vốn là những bài toán sinh học hóc búa.

Ông Bùi Minh Thạnh – Phó Chủ tịch UBND TPHCM – khẳng định, vai trò của Thành phố không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là "hạt nhân" nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cho cả vùng ĐBSCL và Tây Nguyên.

Nông nghiệp thông minh là xu thế tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. TPHCM đề ra các định hướng trọng tâm như trở thành trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nông nghiệp, thúc đẩy liên kết vùng, hoàn thiện cơ chế thu hút doanh nghiệp và xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Ông Bùi Minh Thạnh cũng khẳng định, TPHCM cam kết đồng hành với doanh nghiệp, hỗ trợ thử nghiệm các mô hình mới và thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ vào thực tiễn.

Thanh Hoa