Khi lý thuyết và thực tế “chênh” nhau trong dạy tiếng Anh

Giáo viên vất vả “kéo” học sinh 

Có kinh nghiệm hàng chục năm giảng dạy, là đại diện của TPHCM tham gia Hội đồng Thẩm định sách giáo khoa môn tiếng Anh của Bộ GD-ĐT trong 4 năm liên tiếp, cô Phạm Thị Xuân Oanh - Trưởng bộ môn tiếng Anh, Trường THCS Lê Văn Tám (quận Bình Thạnh) - thừa nhận chương trình mới rất hay nhưng thực tế dạy học còn gặp nhiều khó khăn. 

Cô Phạm Thị Xuân Oanh - giáo viên môn tiếng Anh Trường THCS Lê Văn Tám (quận Bình Thạnh) - đã tổ chức rất nhiều hoạt động, dự án để học sinh có cơ hội sử dụng tiếng Anh - Ảnh: N.L.

Theo cô, bậc THCS hiện có 9 đầu sách tiếng Anh được phê duyệt làm sách giáo khoa đều mang đậm dấu ấn thời đại, ứng dụng ngôn ngữ vào giao tiếp trong cuộc sống rất rõ rệt. Nội dung và phương pháp tiếp cận được xu hướng phát triển của thế giới; phân bổ và xây dựng theo hướng giúp trẻ mạnh dạn, tự tin và phát huy tư duy sáng tạo. Cô cũng rất tâm đắc khi chương trình xây dựng nội dung xuyên suốt từ tiểu học lên THCS, THPT theo hình tròn xoắn ốc. Kiến thức được liên kết liền mạch và tăng dần cấp độ chứ không rời rạc như trước đây. 

Yêu cầu về “đầu ra” rất rõ ràng. Sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, học sinh sẽ đạt trình độ tương đương bậc 3 theo khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc của Việt Nam. Cụ thể, học hết tiểu học, học sinh phải đạt trình độ bậc 1, hết THCS là bậc 2, hết THPT là bậc 3. 

Chương trình, phương pháp và cả nội dung đều rất lý tưởng nhưng khi đưa vào giảng dạy thì giáo viên mới nhận ra những tồn tại. Thực tế, ở bậc THCS và THPT hiện tại là lứa học sinh đã học theo chương trình cũ trước đó, không được đồng bộ hóa kiến thức chương trình mới từ tiểu học nên trình độ không đồng đều, khó bắt kịp chương trình. Kể cả với những học sinh học chương trình mới từ tiểu học cũng khó có thể cân bằng được sự chênh lệch giữa các trường, giữa các khu vực khác nhau.

Như tại TPHCM, có trường chỉ học 1 buổi/ngày nên giáo viên dạy theo yêu cầu chung của Bộ GD-ĐT là 4 tiết/tuần, nhưng có trường dạy theo chương trình tăng cường, tích hợp với 6-8 tiết/tuần. Hiện nay chưa có đánh giá đầu ra với môn tiếng Anh; học sinh chỉ thi toán, ngữ văn, nghĩa là không phải em nào cũng đạt trình độ bậc 1 khi học xong tiểu học, thậm chí có những em mất căn bản, gần như “mù” ngoại ngữ. Trong khi đó, với chương trình từ bậc 2 trở đi đã bắt đầu học nâng cao, ví dụ phần viết đã yêu cầu học sinh viết một đoạn văn, bài luận nhỏ, email, blog… 

Cô Xuân Oanh nói: “Chúng ta cứ tưởng tượng việc này như ngôi nhà có 6 tầng nhưng 5 tầng dưới không có nền móng. Nhiều học sinh không đạt chuẩn, nhưng khi vào lớp Sáu đã bắt đầu học chương trình tương đương trình độ từ bậc 2 thì làm sao các em theo được. Điều này khiến giáo viên THCS cực kỳ vất vả khi vừa đảm bảo hoàn thành chương trình vừa phải ra sức “kéo” những học sinh này theo kịp bài học. Mà đây là tình trạng nan giải chung chứ không riêng gì ở trường tôi, chỉ trừ những trường chuyên có kiểm tra phân loại đầu vào môn tiếng Anh”.

Cách thi không thay đổi, học sinh khó đạt 4 kỹ năng

Nhiều ý kiến cho rằng chương trình tiếng Anh cũ (chương trình 2006) chưa hiệu quả vì còn nặng về ngữ pháp, từ vựng. Chủ yếu là cô giảng, trò nghe, mục tiêu nhằm vượt qua các kỳ thi mà bỏ qua 2 kỹ năng quan trọng của việc học ngoại ngữ là nghe và nói. Liệu chuyện cũ này lặp lại với chương trình mới không? Các giáo viên dạy tiếng Anh cho rằng nếu không tổ chức kiểm tra 2 kỹ năng nghe, nói thì học sinh học hết lớp Mười hai khó lòng đạt trình độ bậc 3.

Đã dạy qua cả hai chương trình cũ và mới, cô Hoàng Thị Thanh Tâm - Trưởng bộ môn tiếng Anh, Trường THPT Nguyễn Khuyến (quận 10, TPHCM) - cho biết: chương trình mới có rất nhiều đầu sách để lựa chọn. So với trước đây, nội dung có nhiều bài học lồng ghép về định hướng nghề nghiệp, giới thiệu các nền văn hóa, di sản… Hoạt động giao tiếp, chương trình trải nghiệm cũng đa dạng và thực tế hơn qua những bài học dự án. “Tuy nhiên, việc kiểm tra, thi cử vẫn tập trung vào phần ngữ pháp, từ vựng nhiều hơn. Do vậy, dù chương trình có thay đổi nhưng nếu các kỳ thi không thay đổi thì dạy và học tiếng Anh khó đạt đều cả 4 kỹ năng” - cô Hoàng Thị Thanh Tâm nhấn mạnh. 

Đồng quan điểm, ông Lê Hồng Thái - Hiệu trưởng Trường tiểu học Phan Văn Trị (quận 1, TPHCM), là tác giả nhiều giáo trình tiếng Anh - cho rằng: các kỳ kiểm tra đánh giá học sinh (kiểm tra giữa kỳ, học kỳ…) và kỳ thi lên lớp Mười, thi THPT nếu chưa đưa được nghe - nói vào thì khó tránh khỏi tình trạng học lệch giữa các kỹ năng. Vì nhu cầu trước tiên của học sinh và phụ huynh là phải đạt kết quả tốt trong các kỳ thi để xét tuyển lên lớp, chuyển cấp. Điều này gây áp lực lên giáo viên, họ buộc phải đặt mục tiêu kết quả học tập, thi cử của học sinh lên trước. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng, để tổ chức kiểm tra kỹ năng nghe - nói cho học sinh ở quy mô lớn là một vấn đề khó vì số lượng học sinh rất đông, chi phí rất tốn kém, điều kiện cơ sở vật chất cũng chưa đáp ứng được.

Cô Thanh Tú - giáo viên tiếng Anh tại một trường THCS ở TPHCM - nêu thêm vấn đề sĩ số học sinh quá đông, mỗi lớp có tới 40-50 em là trở ngại lớn trong việc dạy tiếng Anh. “Chỉ việc làm sao để tất cả các em trong lớp có thể tập trung nghe giảng đã là một việc khó. Học sinh khó có cơ hội nói và sử dụng tiếng Anh trong khuôn khổ một tiết học với chừng đó em. Giáo viên buộc phải chia nhóm, tăng cường thêm nhiều hoạt động ngoài lớp học mới mong hiệu quả” - cô nói. 

Nguyễn Loan