Đường vào lớp Mười công lập bao giờ hết gian nan? - Bài 1: Nín thở cuộc đua vào lớp Mười trường công

Ở TP Hà Nội và TPHCM, từ lâu, thi vào lớp Mười được xem là kỳ thi căng thẳng nhất. Số học sinh tăng nhanh trong khi số lớp công lập không “nở” thêm mấy, buộc học sinh phải chọi nhau khốc liệt để tranh được suất vào trường công.

Con mệt mỏi, cha mẹ vất vả theo

Từ đầu tháng Tư, nếp sinh hoạt của gia đình chị Lê Thu Hà (quận Hoàng Mai) bắt đầu thay đổi. Con gái chị chuẩn bị thi vào lớp Mười, phải ôn luyện bài đến gần nửa đêm và học thêm kín lịch. Con học khuya thì chị không thể ngủ sớm; con đi học thêm thì chị phải sắp xếp thời gian đưa đón.

Chị nói: “Tôi không ép con phải giỏi, nhưng nếu không học thêm thì không yên tâm. Chỉ cần sơ suất là rớt công lập, phải vào trường tư, chi phí đắt đỏ”. Theo chị, ngoài việc đưa đón, chị còn phải nấu bữa tối sớm hơn để con kịp ăn trước giờ đi học thêm. Lịch sinh hoạt của cả nhà gần như xoay quanh lịch học của con.

Thí sinh xem lại nội dung đề thi sau khi kết thúc kỳ thi tuyển sinh lớp Mười năm 2025 tại TPHCM - Ảnh: T.T.

Ngay từ đầu năm học, những phụ huynh có con học lớp Chín đã phải chạy đôn chạy đáo tìm lớp, trung tâm dạy thêm, chọn giáo viên. Với sự tư vấn của giáo viên chủ nhiệm, họ cũng định hướng con mình ôn tập theo “tổ hợp” các trường dự kiến đăng ký. Họ cũng phải xoay xở để lo chi phí học thêm, mua tài liệu học tập cho con. Có những gia đình phải cắt giảm các khoản chi tiêu khác để dồn ưu tiên cho việc học của con.

Học sinh bước vào giai đoạn ôn thi với cường độ cao kéo dài nhiều tháng, thậm chí trong cả năm học. Buổi sáng học chính khóa, buổi chiều và tối học thêm, hết học thêm thì ôn bài, giải đề, đến mức không còn thời gian nghỉ ngơi. Với nhiều em, việc học trở thành hành trình chạy đua với điểm số.

59.000 học sinh ở Hà Nội không thể vào trường công

Theo Sở GD-ĐT Hà Nội, năm học 2025-2026, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS, nhưng hệ thống trường THPT công lập chỉ có khả năng tiếp nhận khoảng 88.000 em, nghĩa là có gần 59.000 học sinh không có suất vào trường công, buộc phải chuyển sang trường THPT tư thục hoặc các hướng đi khác. Trong 3-4 năm qua, mỗi năm, số học sinh lớp Chín tăng thêm hàng ngàn em nhưng mức tăng chỉ tiêu tuyển sinh lớp Mười công lập chỉ nhỏ giọt. Bởi vậy, tỉ lệ học sinh lớp Chín được vào lớp Mười công lập chỉ duy trì quanh mức 60%, tức là cứ 10 học sinh tốt nghiệp THCS thì có khoảng 4 em không vào được trường công.

Trong kỳ tuyển sinh năm 2025, TP Hà Nội có khoảng 135.000 học sinh tốt nghiệp THCS nhưng chỉ khoảng 81.000 em được tuyển vào trường công lập, khoảng 54.000 em phải chuyển hướng sang các loại hình khác. Trong kỳ tuyển sinh năm 2024, toàn thành có hơn 130.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong khi chỉ tiêu công lập chỉ khoảng 77.000-80.000 suất.

Cuộc đua vào trường công ở TPHCM cũng khốc liệt

Năm 2025, TPHCM có khoảng 5.435 học sinh không vào được lớp Mười công lập nhưng năm 2026, do sáp nhập địa giới hành chính, con số này dự báo sẽ là 51.000 em. Sau sáp nhập, số dự kiến tốt nghiệp THCS của TPHCM là 169.080 học sinh, tăng 42.734 em so với năm trước. Trong đó, khu vực 1 (TPHCM trước đây) tăng 27.106 học sinh, khu vực 2 (Bình Dương trước đây) tăng 8.419 em và khu vực 3 (Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây) tăng 7.209 em.

Theo Sở GD-ĐT TPHCM, khoảng 170 trường THPT công lập trên toàn thành dự kiến tiếp nhận 103.739 học sinh. Nếu toàn bộ học sinh lớp Chín đăng ký dự thi, tỉ lệ trúng tuyển vào trường công lập chỉ khoảng 61%. Cụ thể, khu vực 1 và khu vực 3 có thể đạt khoảng 66%, khu vực 2 chỉ đạt khoảng 44%, nghĩa là toàn thành có khoảng 65.000 học sinh phải học ở các trường tư thục, trung cấp hoặc giáo dục thường xuyên. Do đó, sở đề ra mục tiêu nâng tỉ lệ trúng tuyển vào trường công lên ít nhất 70%. Nếu đạt được tỉ lệ này, số học sinh không thể vào lớp Mười công lập sẽ giảm còn khoảng 51.000 em.

Tuy nhiên, mức 70% vẫn chưa thể khiến học sinh, phụ huynh thôi lo lắng. Nhiều hiệu trưởng trường THCS cho biết, chưa khi nào, kỳ thi vào lớp Mười lại căng thẳng như năm nay. Các trường vẫn dốc sức hỗ trợ học sinh trong việc xây dựng nền tảng kiến thức nhưng học sinh, phụ huynh lẫn thầy cô đều không thể yên tâm.

Trong 3 năm qua, tỉ lệ học sinh được vào lớp Mười công lập ở TPHCM có xu hướng tăng dần. Năm học 2023-2024, chỉ tiêu nhận vào là 77.300 học sinh, đạt 80% so với hơn 96.300 em đăng ký dự thi. Cũng trong năm học này, lần đầu tiên, Sở GD-ĐT tổ chức xét tuyển bổ sung vào lớp Mười công lập cho hơn 4.500 học sinh, góp phần tăng cơ hội được học trường công của học sinh.

Thí sinh ở TP Hà Nội làm thủ tục dự thi vào lớp Mười năm học 2025-2026 - Ảnh: Duy Khánh

Đến năm học 2024-2025, toàn thành có hơn 98.600 học sinh đăng ký thi vào lớp Mười nhưng chỉ tiêu tiếp nhận vào trường công chỉ hơn 71.800 em (tỉ lệ 72%). Trước áp lực từ phụ huynh, học sinh, Sở GD-ĐT TPHCM đã rà soát lại năng lực tiếp nhận của các trường và quyết định tăng thêm 5.535 chỉ tiêu, nâng tổng chỉ tiêu lên hơn 77.350 học sinh, đạt tỉ lệ 78,3%. Sang năm học 2025-2026, toàn thành có 76.435 học sinh đăng ký thi vào lớp Mười so với gần 71.000 chỉ tiêu tiếp nhận nên tỉ lệ trúng tuyển vào trường công là hơn 90%, giảm bớt phần nào sự căng thẳng của kỳ thi.

Vẫn có một nghịch lý kéo dài nhiều năm qua ở TPHCM. Đó là, nhiều học sinh trúng tuyển vào lớp Mười công lập nhưng không nhập học. Có năm, con số này lên đến hơn 5.000 em, khiến nhiều trường THPT bị thiếu hụt học sinh, đồng thời thu hẹp cơ hội vào trường công của những học sinh khác. Chẳng hạn, năm 2025, Trường THPT Phong Phú (xã Bình Hưng) có gần 600 học sinh trúng tuyển nhưng chỉ khoảng 300 em đến làm thủ tục nhập học. Nguyên nhân là do trường xa nơi cư trú và do tâm lý chọn trường. Nhiều phụ huynh và học sinh vẫn xem nguyện vọng 1 là trường tốt nhất nên khi trúng tuyển vào các nguyện vọng còn lại, họ không muốn nhập học.

Để khắc phục tình trạng này, trong 3 năm trở lại đây, Sở GD-ĐT TPHCM đã tổ chức các đợt xét tuyển bổ sung sau khi kết thúc việc tuyển sinh chính thức, dành cho những học sinh không trúng tuyển cả 3 nguyện vọng. Tuy nhiên, hiệu quả của đợt này vẫn còn hạn chế. Năm học 2023-2024, chỉ có 1.014 học sinh trúng tuyển bổ sung, đạt khoảng 25% trên tổng số gần 4.000 chỉ tiêu. Năm học 2024-2025, con số này tăng lên 1.400 học sinh trên tổng số 2.203 chỉ tiêu, đạt 63,54%. Riêng năm học 2025-2026, chỉ tiêu tuyển bổ sung là 2.340 học sinh. Sở GD-ĐT không công bố số lượng nhưng theo ghi nhận của chúng tôi, tỉ lệ trúng tuyển là không cao.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, TPHCM có lượng học sinh tăng đột biến nhưng năng lực tiếp nhận của hệ thống trường công lập vẫn còn hạn chế. Do đó, kỳ thi vào lớp Mười sẽ càng căng thẳng hơn. Để giảm bớt áp lực, cần phân bổ lại mạng lưới trường lớp, cân đối hợp lý giữa các loại hình giáo dục, hạn chế tình trạng “ảo” trong tuyển sinh.

Uông Ngọc- Trang Thư

Số học sinh lớp Chín ở Nghệ An tăng đột biến Năm 2024, toàn tỉnh Nghệ An có hơn 44.000 học sinh dự thi vào lớp Mười; năm 2025 giảm còn hơn 39.000 học sinh nhưng năm 2026 lại đột ngột tăng lên hơn 57.000 em, cao nhất từ trước tới nay. Ông Nguyễn Văn Khoa - Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Nghệ An - cho biết, ngành dự kiến tăng chỉ tiêu tuyển sinh vào các trường THPT công lập, đồng thời nâng sĩ số từ 45 lên tối đa 50 học sinh/lớp. Sở cũng mở thêm lớp Mười ở những trường công lập có đủ điều kiện về đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất; tăng chỉ tiêu tuyển sinh lớp Mười cho các trường công nằm gần TP Vinh trước đây. Nhiều học sinh lớp Chín ở vùng cao của tỉnh Nghệ An chọn đi học nghề sau khi tốt nghiệp THCS - Ảnh: P.N Sở cũng yêu cầu các trường THPT công lập dành chỉ tiêu cho nguyện vọng 2 và nguyện vọng 3 nhằm tạo thêm cơ hội lựa chọn cho học sinh. Sở không xét chuyển trường, chuyển lớp vào đầu năm học nhằm chấm dứt tình trạng học sinh ở khu vực trung tâm đăng ký vào các trường vùng nông thôn, miền núi để dễ trúng tuyển, sau đó xin chuyển trường. Theo ông Nguyễn Văn Khoa, với các giải pháp trên, sở vẫn duy trì tỉ lệ học sinh trúng tuyển vào lớp Mười công lập trên 70% như trước. Gần 30% học sinh còn lại sẽ học ở các trường ngoài công lập hoặc các trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp. Phan Ngọc