Cơ hội để tăng tốc xây hệ sinh thái giao thông xanh

Nhà nhà đang chuyển đổi xanh

Từ đầu tháng 3/2026, chị Huyền Trang (phường Thủ Đức, TPHCM) chuyển sang đi xe buýt kết hợp với tàu metro, do chạy xe máy quá tốn tiền xăng. Với giá xăng hiện giờ, chiếc xe máy hiệu Lead tiêu tốn cả triệu đồng tiền xăng, trong khi nếu đi bằng phương tiện công cộng thì chỉ vài trăm ngàn đồng mỗi tháng.

Nhiều người ở TPHCM đi làm tàu điện trên tuyến metro số 1. Trong tháng 3/2026, mỗi ngày TPHCM có khoảng 340.000 lượt khách sử dụng các phương tiện giao thông công cộng, tăng 35% so với tháng 2/2026 - Ảnh: Tứ Quý

Những người “chuyển đổi phương tiện” như chị Trang đang ngày một nhiều. Vài ngày qua, các đoạn video ghi lại cảnh tiến sĩ tâm lý học Tô Nhi A đi làm bằng xe buýt đã thu hút hàng trăm ngàn lượt xem trên mạng xã hội. Theo bà chia sẻ trong clip, việc di chuyển bằng phương tiện công cộng này mang lại nhiều lợi thế, điển hình là việc không phải tập trung cầm lái hay căng thẳng quan sát tình hình giao thông. Nhờ đó, bà có thể tranh thủ hơn 70 phút ngồi trên xe để thực hiện sở thích móc len của mình.

Ngày 15/3, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (GTCC) TPHCM phối hợp với Công ty cổ phần Vận tải số Trí Nam tiếp tục đưa 50 chiếc xe đạp điện công cộng vào hoạt động. Được triển khai từ năm 2021, đến nay, khu vực trung tâm TPHCM có 500 xe đạp công cộng, được đặt ở 52 trạm. Ông Đỗ Bá Quân - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Vận tải số Trí Nam - cho biết, công ty đang cho chạy xe đạp điện công cộng miễn phí. Sau 1 tuần vận hành thử nghiệm, đã có khoảng 3.000 khách hàng đăng ký, trong đó gần 2.600 người đã trải nghiệm dịch vụ xe đạp điện ít nhất 1 lần. Sau giai đoạn thử nghiệm, đầu tháng 4/2026, công ty sẽ khai thác dịch vụ với giá vé tối thiểu 10.000 đồng/15 phút.

Bên cạnh xe đạp điện, xe buýt năng lượng sạch, tàu điện, hệ thống taxi ở TPHCM cũng xanh hóa mạnh mẽ với tổng cộng khoảng 20.700 chiếc taxi điện, chiếm 86% tổng lượng xe taxi. Ông Phạm Ngọc Dũng - Giám đốc Trung tâm Quản lý GTCC TPHCM - cho biết, toàn thành phố có 180 tuyến xe buýt với 2.325 xe, mạng lưới vận tải hành khách công cộng tương đối hoàn chỉnh. Trong 180 tuyến, đã có 66 tuyến sử dụng năng lượng sạch, gồm 50 tuyến xe buýt điện và 16 tuyến xe buýt chạy bằng khí thiên nhiên CNG với tổng cộng 1.082 xe, chiếm gần nửa số xe của toàn hệ thống. Trong năm 2026, tiến độ chuyển đổi loại xe buýt càng được thúc đẩy, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đạt 100% phương tiện GTCC sử dụng năng lượng sạch vào năm 2030.

Bên cạnh xu hướng chuyển sang phương tiện công cộng, tình trạng giá xăng tăng cao cũng đẩy nhu cầu mua xe điện của người dân tăng mạnh. Theo ghi nhận của phóng viên Báo Phụ nữ TPHCM, những ngày qua, lượng khách tìm đến các cửa hàng xe điện của VinFast, Dat Bike, Yadea… tăng đột biến. Tại một đại lý trên đường Nguyễn Thị Thập (phường Tân Thuận), khách hàng liên tục ra vào để tham khảo mẫu mã hoặc làm thủ tục nhận xe đã đặt cọc trước đó.

Đang tìm hiểu các dòng xe tại đây, chị Thùy Dương (42 tuổi) chia sẻ: “Tôi đã có ý định đổi xe từ cuối năm ngoái. Tuy nhiên, trước tình hình giá xăng tăng cao gần đây, tôi quyết định chuyển hẳn sang dùng xe điện thay vì mua xe máy xăng như dự tính ban đầu”.

Bước ngoặt từ chính sách kiểm soát khí thải

Hiện tại, Trung tâm Quản lý GTCC TPHCM đang gấp rút hoàn thiện dự thảo lần cuối đề án về kiểm soát khí thải phương tiện giao thông để Sở Xây dựng kịp trình UBND TPHCM trong tháng 3/2026 và UBND TPHCM sẽ trình HĐND TPHCM thông qua trong quý II/2026.

Nhiều người ở TPHCM dùng thử xe đạp điện công cộng - Ảnh: Tứ Quý

Theo đề án, lộ trình kiểm soát khí thải được chia làm 2 giai đoạn, trong đó giai đoạn đầu tập trung chuyển đổi phương tiện công cộng sang năng lượng sạch, giai đoạn 2 sẽ chuyển đổi các phương tiện khác, bao gồm cả xe cá nhân. Đề án cũng bao gồm nội dung nghiên cứu phân vùng kiểm soát khí thải, với lộ trình khác nhau cho từng khu vực.

Theo định hướng của đề án, khu vực Côn Đảo sẽ hướng tới mục tiêu đạt mức phát thải khí nhà kính bằng 0, khu vực Cần Giờ sẽ thực hiện lộ trình chuyển đổi dài hạn về phương tiện giao thông, khu vực trung tâm TPHCM sẽ áp dụng việc kiểm soát khí thải theo tiêu chuẩn kỹ thuật. Dự kiến trong năm 2026, Sở Xây dựng TPHCM sẽ triển khai việc kiểm định khí thải đối với xe 2 bánh, qua đó kiểm soát mức phát thải khi xe lưu thông trong các vùng phát thải thấp.

Ông Ngô Hải Đường - Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng TPHCM - cho hay, song song với các việc trên, Sở Xây dựng TPHCM cũng đánh giá khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng nhằm hỗ trợ người dân trong quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông. Việc triển khai sẽ không đại trà mà theo từng khu vực. Ở khu trung tâm, sở sẽ tăng cường các giải pháp như phát triển xe buýt, xe đạp công cộng, mở rộng không gian đi bộ, kết nối giao thông thuận tiện với tuyến metro số 1.

Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Nguyên (Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM), giá xăng tăng không hẳn là cơ hội theo nghĩa chủ động mà là tình thế buộc người dân phải thích ứng. Tuy vậy, nó lại vô tình trở thành lực đẩy để quá trình chuyển đổi từ xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện diễn ra nhanh hơn. Ông phân tích, chủ trương giảm dần phương tiện chạy bằng xăng, hướng tới giao thông xanh đã được đặt ra từ trước. Nếu không có biến động về giá nhiên liệu, quá trình này vẫn diễn ra nhưng với tốc độ chậm hơn. Còn hiện nay, chi phí chạy xe xăng tăng cao khiến người dân tự thấy chạy xe xăng không có lợi, từ đó sớm chuyển đổi phương tiện.

Nhưng ông vẫn cho rằng, hạ tầng là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông. Trong đó, hệ thống trạm sạc và bãi đậu xe - đặc biệt là ở các chung cư cao tầng - là vấn đề cần được cấp bách giải quyết. Trên thực tế, nhiều ban quản lý chung cư không cho phép sạc xe điện trong hầm, thậm chí không cho đậu xe điện, khiến người dân ngại mua và dùng xe điện. Cũng theo ông, việc chuyển sang xe điện phải tuân theo quy luật thị trường chứ không nên áp đặt. Khả năng chi trả của người dân vẫn là yếu tố quyết định. Cơ quan quản lý cần theo dõi sát nhu cầu thực tế để có sự điều chỉnh phù hợp, đảm bảo cân đối giữa cung và cầu, từ nguồn cung phương tiện đến hạ tầng phục vụ.

TPHCM hiện có 180 tuyến xe buýt, trong đó có 66 tuyến sử dụng năng lượng sạch, giúp người dân đi lại thuận tiện bằng phương tiện giao thông công cộng thay cho phương tiện cá nhân và góp phần giảm khí thải - Ảnh: Tứ Quý

Theo ông, vai trò của cơ quan nhà nước là tổ chức và điều tiết quá trình chuyển đổi theo hướng “nhu cầu đến đâu, đáp ứng đến đó”. Nếu hạ tầng được đầu tư kịp thời thì tỉ lệ người sử dụng xe điện sẽ tăng nhanh. Ngược lại, nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ thì quá trình chuyển đổi xanh sẽ khó nhanh như kỳ vọng. Ông nói: “Giá xăng, dầu tăng cao là thời điểm thuận lợi để thúc đẩy chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cơ quan quản lý cần đặc biệt quan tâm việc phát triển hạ tầng và điều tiết thị trường, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân chuyển đổi một cách tự nhiên và bền vững”.

Tứ Quý - Nguyễn Văn