Cần thực hiện giáo dục giới tính ngay từ bậc mầm non

Đó là chia sẻ của nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu tại lễ ký kết hợp tác song phương trong việc giáo dục giới tính cho trẻ mầm non giữa Bộ Giáo dục và Thể thao Lào và Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục và Đào tạo Việt Nam ngày 26/3.

Xóa bỏ nhận thức “trẻ còn nhỏ, biết gì mà dạy”

Bà Trần Thị Quế Chi - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục và Đào tạo - nhìn nhận, quan niệm “trẻ còn nhỏ biết gì mà dạy” còn khá phổ biến. Chính suy nghĩ này khiến việc giáo dục giới tính bị trì hoãn, trong khi thực tế kỹ năng tự bảo vệ cần được hình thành ngay từ những năm đầu đời.

Trẻ mầm non tại làng thiếu niên Thủ Đức trong một tiết học về giới tính

Theo bà, giáo dục giới tính không đơn thuần là cung cấp kiến thức mà còn là quá trình xây dựng “rào chắn nội lực” cho trẻ - đó là sự tự tin, bản lĩnh và khả năng tự bảo vệ bản thân. Nếu chỉ trông chờ vào những “rào chắn bên ngoài” như sự giám sát hay bảo vệ của người lớn, trẻ dễ rơi vào nguy cơ bị xâm hại trong những tình huống bất ngờ.

Ở góc độ nhà trường, bà Lê Thị Tuyết Mai - Hiệu trưởng Trường mầm non Hoa Mai (phường Bình Dương, TPHCM) - cho biết, giáo viên từng gặp không ít khó khăn khi tiếp cận nội dung này. Những câu hỏi tưởng chừng rất tự nhiên của trẻ như “con sinh ra từ đâu”, “cơ thể con khác gì bạn”… lại trở thành thử thách với giáo viên nếu không có phương pháp phù hợp. Việc thiếu tài liệu chuẩn hóa, thiếu hướng dẫn cụ thể cũng khiến giáo viên lúng túng. Trước đây, nhiều giáo viên có xu hướng né tránh hoặc trả lời qua loa, khiến trẻ không được giải đáp đầy đủ, dẫn đến tò mò kéo dài mà không có định hướng đúng đắn.

Yếu tố văn hóa cũng là nút thắt lớn. Từng có hơn 30 năm sống và giảng dạy tại Đại học Ludwig-Maximilian (Munich, Đức), bà Thái Kim Lan - giáo sư triết học - cho rằng, việc giáo dục giới tính cần được cởi mở và thẳng thắn hơn. Trong văn hóa Á Đông, giáo dục giới tính bị xem là vấn đề tế nhị. Điều này tạo ra khoảng trống trong nhận thức của trẻ, trong khi chính sự ngây thơ lại khiến các em dễ trở thành đối tượng bị lợi dụng.

Bà nhấn mạnh, trẻ em - kể cả trẻ sơ sinh - cần được nhìn nhận như một chủ thể độc lập, không phải đối tượng thụ động. Giáo dục phải xuất phát từ sự tôn trọng cá thể, xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa người dạy và người học. Khi trẻ được tôn trọng, được lắng nghe, quá trình giáo dục mới thực sự có ý nghĩa.

Ông Kikham Phimboungno - Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục mầm non, Bộ Giáo dục và Thể thao Lào - cũng thừa nhận, giáo dục giới tính vẫn là vấn đề nhạy cảm ở nhiều quốc gia. Dù Lào đã đưa nội dung này vào giảng dạy cho trẻ từ 3-5 tuổi, nhưng việc triển khai vẫn còn hạn chế ở một số nơi do tâm lý e dè và quan niệm coi đây là vấn đề riêng tư.

“Thực tế cho thấy, khi học sinh được tiếp cận kiến thức một cách bài bản, được học và được giải đáp những thắc mắc, các em sẽ hiểu rõ hơn về bản thân và các mối quan hệ xung quanh” - ông nhấn mạnh.

Giáo dục giới tính cần làm sớm và đúng cách

Trước những rào cản đó, các chuyên gia thống nhất, giáo dục giới tính không thể chờ đến khi trẻ lớn mà phải bắt đầu từ bậc mầm non. Giáo sư, tiến sĩ Hồ Đức Hùng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục và Đào tạo - khẳng định, giáo dục giới tính cho trẻ mầm non cần được triển khai một cách khoa học, phù hợp với lứa tuổi, lấy trẻ làm trung tâm và hướng đến mục tiêu cốt lõi là sự an toàn, phát triển toàn diện của trẻ. Chương trình giáo dục cần được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu khoa học, gắn với ứng dụng công nghệ, nhằm nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý.

Khi được tiếp cận đúng cách, trẻ không chỉ giảm sự tò mò mà còn dần hình thành kỹ năng.

Việc ứng dụng học liệu số, phần mềm hỗ trợ giáo dục không chỉ giúp bài giảng sinh động hơn mà còn tạo sự kết nối giữa nhà trường và gia đình. “Chúng ta phải làm sao để nội dung giáo dục giới tính và kỹ năng phòng, chống xâm hại không chỉ dừng lại ở tài liệu hay chuyên đề, mà thực sự đi vào từng lớp học, từng gia đình và đến với từng trẻ” - ông nhấn mạnh.

Từ thực tế khó khăn, bà Lê Thị Tuyết Mai - chia sẻ, nhà trường đã chủ động đưa nội dung giáo dục giới tính cho trẻ mầm non, đồng thời thường xuyên bồi dưỡng cho giáo viên về nội dung, hình thức cũng như cách thức tổ chức hoạt động phù hợp. Trong sinh hoạt hằng ngày như giờ ngủ trưa, thay đồ, nhà trường bố trí không gian phù hợp để trẻ nhận biết giới tính của mình. Hay trong việc sử dụng nhà vệ sinh cũng có sự phân định rõ khu vực dành cho bé trai, bé gái. Cách ăn mặc, đi đứng, giao tiếp cũng được hướng dẫn để trẻ hình thành thói quen và ghi nhớ lâu hơn.

Đối với những câu hỏi mang tính tò mò của trẻ như “con sinh ra từ đâu”, bà Lê Thị Tuyết Mai cho biết, giáo viên đã có phương pháp phù hợp hơn, sử dụng ngôn ngữ đơn giản, hình ảnh trực quan để giải thích cho trẻ. Cách tiếp cận này giúp giải đáp những thắc mắc ban đầu của trẻ mà vẫn đảm bảo phù hợp với độ tuổi. Khi được tiếp cận đúng cách, trẻ không chỉ giảm sự tò mò mà còn dần hình thành kỹ năng, thay vì chỉ thắc mắc mà không được giải đáp như trước đây.

Bà Trần Thị Quế Chi cũng nhận định, giáo dục giới tính ở bậc mầm non không phải là những bài học phức tạp, mà được lồng ghép vào các hoạt động hằng ngày của trẻ. Từ việc nhận biết giới tính, vùng riêng tư, đến cách ứng xử trong các tình huống cụ thể như người lạ cho quà, rủ đi chơi, tất cả đều được đưa vào bài học thông qua trò chơi, tình huống thực tế. Trẻ được tiếp cận một cách tự nhiên, không áp lực nhưng vẫn hình thành nhận thức rõ ràng.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của tam giác nhà trường - gia đình - xã hội. Khi cả ba cùng đồng hành, việc giáo dục không còn rời rạc mà trở thành quá trình liên tục, bền vững. “Từ góc nhìn dài hạn, giáo dục giới tính không chỉ là câu chuyện của riêng từng cá nhân mà là vấn đề của toàn xã hội. Đây là nền tảng để xây dựng một thế hệ trẻ tự tin, hiểu biết và có khả năng tự bảo vệ trong một thế giới nhiều rủi ro” - bà Quế Chi nhấn mạnh.

Nguyễn Loan