Cấp bách tiêu thụ lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 24/3, Bộ Công thương phối hợp cùng UBND TP Cần Thơ tổ chức hội nghị “Thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026”, trong tình hình nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thu hoạch rộ lúa đông xuân nhưng tiêu thụ chậm; trong khi xuất khẩu gạo gặp trở ngại bởi xung đột Trung Đông…

Quang cảnh hội nghị lúa gạo chiều 24/3 - Ảnh: Huỳnh Trọng

Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhậu khẩu (Bộ Công thương), từ đầu năm đến giữa tháng 3/2026, cả nước xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, trị giá hơn 826,2 triệu USD, giá xuất bình quân đạt 477,6 USD/tấn; tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá so cùng kỳ, giá gạo xuất khẩu cũng giảm hơn 10,7%.

Philippines là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm tỷ trọng 55,86%, tăng 30% so với cùng kỳ. Đứng thứ 2 là thị trường Trung Quốc, chiếm khoảng 14%, tăng 143,7%. Tiếp đến là thị trường Ghana, chiếm khoảng 6,81%, giảm 22,7% so với cùng kỳ…

Về chủng loại thì gạo trắng chiếm tỷ trọng lớn, gần 60,4%; gạo thơm chiếm 25,98% và gạo nếp chiếm 4,57% tổng lượng xuất khẩu…

Xuất khẩu gạo ghi nhận nhu cầu nhập khẩu tăng cao, nhất là 2 tháng đầu năm ở một số thị trường truyền thống của Việt Nam như: Philippines, Trung Quốc, Malaysia… Sự quay trở lại của thị trường Philippines sau khi nước này dỡ bỏ lệnh tạm ngừng nhập khẩu gạo, cùng nhu cầu nhập khẩu gạo từ Trung Quốc tăng, là yếu tố giúp tăng lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Tuy nhiên, xuất khẩu gạo cũng ghi nhận sự sụt giảm của thị trường châu Phi sau khi đạt tăng trưởng ấn tượng năm 2025 (như Bờ Biển Ngà giảm 68,5%, Ghana giảm 22,7%…).

Cũng theo Cục Xuất nhập khẩu, bên cạnh các thị trường truyền thống thì chúng ta mở rộng sang thị trường “khó tính” như Nhật Bản, châu Âu... với giá trị cao. Điều này cho thấy chất lượng gạo của Việt Nam ngày càng gia tăng và đáp ứng được yêu cầu khắt khe từ các thị trường khó tính.

Xuất khẩu gạo qua cảng Mỹ Thới, tỉnh An Giang - Ảnh: H Trọng

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích gieo trồng lúa gạo năm 2026 ước đạt hơn 7 triệu ha, giảm 36.000 ha; sản lượng ước đạt 43,55 triệu tấn, tăng 12.000 tấn so với năm 2025. Trong đó, lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu năm 2026 khoảng 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo hàng hóa.

Tuy nhiên, cái khó là từ tháng 3, xuất khẩu gạo của Việt Nam chịu tác động các yếu tố như, xung đột Trung Đông khiến chi phí logistics quốc tế (bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài 10-15 ngày); nguồn cung đầu vào bị siết chặt, tăng chi phí (phân bón, giá dầu); đồng thời chi phí vận chuyển trong nước tăng 20.000 – 30.000 đồng/tấn gạo… Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan…

Ông Vương Quốc Nam - Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, thành phố có 35 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia xuất khẩu gạo trực tiếp và một số doanh nghiệp gia công chế biến gạo cung ứng xuất khẩu.

Năm 2026, Cần Thơ dự kiến xuất khẩu 1,95 triệu tấn gạo, với kim ngạch 954,31 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ. Hiện nay, xuất khẩu gạo gặp khó khăn, do đó địa phương kiến nghị Bộ Công thương đẩy mạnh xúc tiến thương mại mở rộng thị trường nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu gạo.

Kiến nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với lãi suất hợp lý, đặc biệt là vốn thu mua, tạm trữ và chế biến lúa gạo xuất khẩu; đồng thời xem xét triển khai các gói tín dụng ưu đãi để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, ổn định sản xuất kinh doanh.

Ông Nam cũng cho biết, đã ghi nhận những khó khăn của nông dân và thương lái trong việc thu mua lúa như hóa đơn, thanh toán, chuyển khoản… “Phần lớn nông dân sản xuất nhỏ lẻ và mỗi hộ khi bán lúa chỉ vài tấn, nên việc thanh toán bằng chuyển khoản từ 5 triệu đồng trở lên, kê khai thuế… gặp trở ngại”- ông Nam nói.

Thương lái ở Đồng Tháp đưa ghe đi mua lúa cho nông dân - Ảnh: H Trọng

Ông Trần Quốc Tuấn - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho hay, trước tình hình lúa gạo khó khăn, Sở đã chủ động triển khai các đoàn kiểm tra, làm việc với các doanh nghiệp, HTX và thương lái.

Theo đó, đề nghị các doanh nghiệp có hợp đồng với HTX thì cố gắng thu mua lúa gạo theo cam kết, không “bỏ rơi” nông dân trong lúc này. Đồng thời, giám sát không để xảy ra tình trạng thương lái ép giá nông dân.

Ông Tuấn cũng kiến nghị Bộ Công Thương và Chính phủ quan tâm về cơ chế, chính sách thu mua tạm trữ lúa gạo đủ mạnh cho khu vực ĐBSCL để giữ nhịp thị trường. Hỗ trợ gói lãi vay ưu đãi, cố định và mở rộng tín dụng cho các doanh nghiệp thu mua lúa gạo. Đẩy mạnh ngoại giao kinh tế để mở rộng các thị trường mới.

Ngoài ra, có giải pháp kiểm soát tốt gạo nhập khẩu hiện phải tuân thủ các hiệp định thương mại đã ký, nhất là gạo Ấn Độ nhằm bảo vệ tiêu thụ lúa gạo trong nước.

Lãnh đạo Sở Công thương tỉnh Tây Ninh cũng trăn trở khi hiện nay thu hoạch rộ lúa đông xuân ở ĐBSCL nhưng bên Campuchia vào vụ thu hoạch lúa và mỗi ngày có khoảng 1.000 tấn lúa từ Campuchia nhập về Tây Ninh, góp phần tạo thêm áp lực cho địa phương trong tiêu thụ. Vì vậy, cần kiểm soát chặt việc này, để ưu tiên tiêu thụ lúa trong nước…

Huỳnh Trọng