Bài cuối: Doanh nghiệp 'ngóng' kỹ sư sản xuất lành nghề

Phóng viên: Là công ty đã có mặt tại Việt Nam nhiều năm và đã mở rộng đến nhà máy thứ ba, ông có đánh giá gì về dự báo sắp tới nhiều công việc sẽ bị AI thay thế?

- Ông Steve Powell: Tôi tin rằng sẽ có một giai đoạn điều chỉnh. Tuy nhiên, tôi không tin rằng sẽ có sự sụp đổ lớn về cơ hội việc làm. Với các chính sách đúng đắn, Chính phủ và các nhà cung cấp giáo dục có thể giảm thiểu bất kỳ tác động nào.

Ông Steve Powell - nhà sáng lập Công ty Airspeed Việt Nam

AI sẽ có tác động lớn đến các công việc hành chính và nghệ thuật sáng tạo. Các trường nên tập trung vào việc chuẩn bị cho sinh viên những nghề nghiệp vẫn cần sự tiếp xúc trực tiếp giữa người với người. Ví dụ như trong y học, AI có thể đẩy nhanh quá trình chẩn đoán, nhưng con người vẫn luôn muốn sự đảm bảo từ tương tác giữa người với người.

Mặt khác, giáo dục nghề nghiệp ngày càng có nhu cầu cao. Từ lâu, cả các nước phát triển và đang phát triển đều hướng sinh viên rời xa các nghề “lao động chân tay”. Ngay cả ở một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, tác động của điều này đã được cảm nhận rõ rệt, đó là tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề.

* Trước xu hướng này, học sinh tốt nghiệp THPT nên chọn ngành nghề ở bậc cao đẳng, đại học như thế nào?

- Khi trao đổi với các trường đại học, họ nhận thấy ngày càng ít sinh viên muốn theo đuổi các ngành nghề liên quan đến sản xuất, ngay cả những ngành học cao cấp như tự động hóa. Sinh viên hướng đến những nghề nghiệp được cho là “sạch sẽ” hơn như thiết kế sản phẩm, thiết kế phần mềm… Tôi thấy cần tập trung nhiều hơn vào định hướng nghề nghiệp trong các lĩnh vực này.

Trong thời gian tới, xu hướng tuyển dụng sẽ tiếp tục dịch chuyển mạnh sang các ngành kỹ thuật, bảo trì điện tử và quản lý sản xuất khi các doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa.

* Còn tại doanh nghiệp của ông?

- Chúng tôi và các công ty cùng ngành đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt kỹ sư sản xuất lành nghề. Tình trạng thiếu hụt này hiện đang rất nghiêm trọng đến mức chúng tôi phải quay lại Trung Quốc để thực hiện một số công việc thiết kế và kỹ thuật.

Khi mới gia nhập thị trường Việt Nam, chi phí lao động nhìn chung thấp. Nhưng trong hơn 8 năm, chi phí này đã tăng nhanh chóng, buộc chúng tôi phải đầu tư vào công nghệ cao hơn và tự động hóa. Các loại sản phẩm của chúng tôi không dễ dàng được tự động hóa hoặc hỗ trợ bởi AI, do độ phức tạp.

Nhiều công ty hoạt động bên ngoài các thành phố lớn cũng đang phải đối mặt với vấn đề thiếu nhân viên lành nghề trong ngành công nghiệp. Nhu cầu đã vượt xa nguồn cung khi lĩnh vực sản xuất của Việt Nam ngày càng phát triển theo hướng công nghệ cao.

Do đó, cần xây dựng một kế hoạch dài hạn quốc gia nhằm xác định những nội dung đào tạo cần thiết cho các trường cao đẳng và đại học kỹ thuật, xác định những kỹ năng cần thiết trong 10 năm tới để đưa Việt Nam tiến lên chuỗi giá trị trong sản xuất.

* Theo quan sát của ông, giới trẻ nên học những ngành nào để không bị AI thay thế trong tương lai?

- Chúng ta chưa đến giai đoạn, và tôi cũng không thấy ít nhất là trong 30 năm nữa, sự kết hợp giữa AI và robot có thể thay thế “các công việc chân tay” một cách đáng kể. Sẽ luôn có nhu cầu ổn định về nhân viên sản xuất và hỗ trợ.

Điểm mấu chốt quay trở lại câu hỏi đầu tiên. Liệu nhà nước và ngành công nghiệp có đầu tư vào nguồn nhân lực để họ có được các kỹ năng cần thiết trong thiết kế, lắp đặt, bảo trì hệ thống tự động hóa quy mô lớn?

Đối với người lao động, để thích nghi với xu thế biến động, cần chủ động nâng cao tay nghề và chuyển đổi từ lao động thuần túy sang các vị trí có đào tạo chuyên sâu. Việc trang bị chứng chỉ nghề hoặc bồi dưỡng kỹ năng trong các lĩnh vực vận hành máy và kỹ thuật nhà máy sẽ giúp tăng khả năng trúng tuyển cao hơn so với các ngành đang bão hòa như truyền thông hay hành chính.

* Ông có nhận xét gì về người lao động Việt Nam?

- Một điều tôi thấy thú vị ở đội ngũ người Việt Nam của mình là sự sáng tạo, cải tiến trong công việc. Họ có thể điều chỉnh các chi tiết kỹ thuật theo yêu cầu một cách rất sáng tạo, và rất sẵn lòng thực hiện. Thực sự, đây chính là điểm cộng của lao động Việt Nam.

* Xin cảm ơn ông!

Quế Minh (thực hiện)