Bài 2: 3 lợi thế của hệ cao đẳng trong bối cảnh AI phát triển mạnh

Chọn ngành AI hỗ trợ chứ không dễ thay thế

Trong bối cảnh bùng nổ AI, trách nhiệm của các trường cao đẳng hiện nay là đổi mới chương trình đào tạo theo hướng khoa học kỹ năng - công nghệ - thực tiễn; tăng cường liên kết doanh nghiệp; trang bị cho sinh viên năng lực số, khả năng thích ứng và học tập suốt đời.

Đối với học sinh sau tốt nghiệp THPT, học sinh và phụ huynh cần xác định rõ để định hướng chọn ngành học.

Thứ nhất, chọn ngành phù hợp năng lực và sở trường cá nhân. Học sinh cần tự trả lời trung thực: Mình mạnh về thực hành hay nghiên cứu - học thuật? Thích làm việc kỹ thuật, công nghệ, dịch vụ hay thiên về quản lý, lý thuyết?

Nếu thích thực hành, muốn ra nghề sớm, ổn định thu nhập thì cao đẳng là lựa chọn phù hợp. Không có con đường nào “thấp” hay “cao”, chỉ có con đường phù hợp hay không phù hợp.

Thầy trò Trường cao đẳng Lý Tự Trọng bên mô hình thiết bị do thầy cô tạo ra để sinh viên thực tập - Ảnh: Trang Thư

Thứ hai, chọn ngành AI hỗ trợ chứ không dễ thay thế. Học sinh nên ưu tiên các ngành: kết hợp tay nghề và công nghệ; đòi hỏi xử lý tình huống thực tế, làm việc trong môi trường mở. Ví dụ: cơ khí - tự động hóa - robot; điện, điện tử, nhiệt lạnh; công nghệ ô tô, logistics kỹ thuật; công nghệ thông tin ứng dụng, mạng máy tính; du lịch, dịch vụ kỹ thuật, chăm sóc - vận hành.

Thứ ba, chọn môi trường đào tạo hơn là chỉ chọn tên ngành. Ngành học đúng nhưng trường đào tạo không gắn với doanh nghiệp thì vẫn khó có việc làm. Học sinh và phụ huynh cần quan tâm: Chương trình có thực hành chiếm tỉ trọng cao không? Trường có liên kết doanh nghiệp, thực tập - tuyển dụng không? Sinh viên có được học kỹ năng số, kỹ năng AI ứng dụng không?

Một ngành “bình thường” nhưng học ở môi trường tốt vẫn có tương lai hơn ngành “hot” nhưng đào tạo hàn lâm, xa thực tế. Do đó, đừng hỏi “ngành nào khỏi bị AI thay thế”, hãy hỏi “ngành nào giúp mình làm chủ công nghệ và sống được bằng nghề”.

AI đang làm thay đổi cách làm nghề

AI có thể viết code, vẽ tranh hay làm thơ, nhưng AI hiện chưa thể thay thế 1 người thợ sửa ô tô khi xe gặp sự cố hỏng hóc phức tạp trên đường, hay 1 người thợ điện xử lý sự cố mạng lưới trong điều kiện địa hình không xác định. Kỹ năng thực hành và khả năng ứng biến với các tình huống vật lý thực tế là “thành trì” mà AI rất khó vượt qua trong thời gian tới.

AI không có khả năng thay thế hoàn toàn những nghề đòi hỏi kỹ năng thực hành trong môi trường thực, đặc biệt là các nghề: sửa chữa điện, điện lạnh, điện tử; cơ khí, hàn, tiện, bảo trì máy móc; sửa chữa ô tô, xe máy, thiết bị công nghiệp; lắp đặt, bảo trì hệ thống kỹ thuật…

Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng AI đang làm thay đổi cách làm nghề, chứ không đứng ngoài các nghề này. Trong thực tế, AI đã và đang hỗ trợ chẩn đoán lỗi kỹ thuật; gợi ý quy trình sửa chữa; phân tích dữ liệu vận hành, cảnh báo hư hỏng sớm.

Điều đó có nghĩa là người thợ trong tương lai không chỉ cần tay nghề, mà cần tay nghề + công nghệ. Người thợ không biết cập nhật công nghệ, không biết sử dụng các công cụ số, sớm muộn cũng sẽ gặp khó khăn.

Vì vậy, có thể khẳng định: Không phải nghề thợ không bị AI thay thế, mà là người thợ giỏi, biết ứng dụng công nghệ thì không dễ bị thay thế.

Đây cũng là định hướng mà các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần theo đuổi: đào tạo người học làm chủ kỹ năng thực hành, đồng thời biết sử dụng AI và công nghệ số như trợ thủ nghề nghiệp.

Những ngành “vàng” bậc cao đẳng

Dưới góc nhìn của nhà quản lý trường cao đẳng nghề nghiệp, tôi cho rằng, hệ cao đẳng có 3 lợi thế trong bối cảnh AI phát triển mạnh. Đặc biệt về thời gian đào tạo, tay nghề thực hành và mức độ khó bị thay thế bởi AI.

Thời gian đào tạo hệ cao đẳng là 2 - 2,5 năm. Sinh viên ra trường sớm, có thu nhập, nhanh thích nghi với nhu cầu doanh nghiệp.

Về tay nghề và kỹ năng: thực hành chiếm 60-70%; học trong xưởng, phòng thí nghiệm, mô hình doanh nghiệp. Do đó, sinh viên làm được việc ngay sau tốt nghiệp, ít phải đào tạo lại.

AI khó thay thế: công việc cần thao tác tay nghề; bảo trì, sửa chữa, lắp đặt; xử lý tình huống kỹ thuật phát sinh. Hệ cao đẳng có lợi thế khi dễ tích hợp kỹ năng AI ứng dụng vào từng nghề, đào tạo theo chuẩn đầu ra gắn với doanh nghiệp, nhanh điều chỉnh chương trình theo công nghệ mới.

Lễ bàn giao gói thiết bị điện xây dựng và khánh thành phòng thực hành do Panasonic tài trợ tại Trường cao đẳng Lý Tự Trọng tháng 2/2026 - Ảnh: T.T.

Dựa trên nhu cầu thị trường tại TPHCM và các tỉnh lân cận, tôi đánh giá cao các nhóm ngành dưới đây là những ngành nghề hệ cao đẳng hiện đang có nhu cầu tuyển dụng cao và mức lương hấp dẫn:

- Công nghệ kỹ thuật ô tô: Là một trong những ngành được doanh nghiệp săn đón ở khối đào tạo nghề, nhu cầu tuyển dụng cao cả ở các xưởng dịch vụ, hãng xe đến các công ty sản xuất ô tô. Theo ghi nhận, nhiều học sinh chọn học kỹ thuật ô tô vì cơ hội việc làm rõ rệt sau tốt nghiệp.

- Điện - Điện công nghiệp - Điện tử: Các nghề liên quan đến điện, điện công nghiệp và điện tử luôn trong tình trạng “khát” nhân lực kỹ năng cao, đặc biệt ở các khu công nghiệp, xí nghiệp, nhà máy sản xuất. Nhu cầu tuyển dụng lớn bởi nhu cầu xây dựng, mở rộng sản xuất. Lương cao hơn trung bình nếu có tay nghề thực hành tốt. Ít bị thay thế bởi tự động hóa đơn giản vì kỹ năng thực tế quan trọng.

- Logistics: Đây là nhóm ngành đang mở rộng mạnh mẽ ở Việt Nam, nhất là khi nền kinh tế hội nhập sâu và xuất nhập khẩu phát triển mạnh. Theo một báo cáo, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này năm 2026 rất lớn và tiếp tục tăng trưởng.

- Công nghệ thông tin: Mặc dù thường gắn với đại học, nhưng các chương trình kỹ thuật viên công nghệ thông tin, lập trình cơ bản, hỗ trợ kỹ thuật ở trình độ cao đẳng cũng có nhu cầu tuyển dụng lớn và mức lương tốt hơn nhiều so với mức trung bình.

Mùa tuyển sinh 2026 là giai đoạn mà nghề nghiệp thay đổi nhanh. Công nghệ, AI tác động mạnh đến mọi lĩnh vực. Vì vậy, tôi mong học sinh xác định học nghề là học để làm - để cập nhật - để nâng cao. Không ngại học thêm kỹ năng số, kỹ năng AI, kỹ năng mềm. Có tinh thần chủ động thích ứng, không trông chờ vào tấm bằng.

Thông điệp tôi muốn gửi tới học sinh là hãy chọn ngành để sống được bằng nghề, chọn trường để trưởng thành bằng năng lực, và chọn thái độ học tập để không bị tụt lại trong tương lai.

Tiến sĩ Đinh Văn Đệ, Quyền hiệu trưởng Trường cao đẳng Lý Tự Trọng

Kỳ cuối: Doanh nghiệp “ngóng” kỹ sư sản xuất lành nghề