Truyện tranh tự truyện: Xu hướng mới của xuất bản

Một số truyện tranh mang dáng dấp tự truyện được xuất bản tại Việt Nam thời gian qua

Viết, vẽ từ trải nghiệm cá nhân

Dòng sách chữa lành đã giúp nhiều tác giả trẻ ghi dấu ấn với những tản văn, ghi chép trên đường du ký, những đúc kết chiêm nghiệm của tuổi trẻ về cuộc sống. Nay, bổ sung vào nội dung đang phổ biến ấy là những tác phẩm truyện tranh mang dáng dấp tự truyện được viết, vẽ bởi các họa sĩ trẻ.

Ngày 8/12, họa sĩ Lê Thư bất ngờ ra mắt cuốn truyện tranh tự truyện La vie est belle - Cuộc đời vẫn đẹp sao (Du Bút và Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam ấn hành). Với chất liệu từ cuộc sống và trải nghiệm cá nhân, tác giả đã kể về hành trình hồi phục sau khủng hoảng, mở ra những góc nhìn sâu sắc về tình yêu, sự tổn thương và sức mạnh chữa lành đến từ những điều nhỏ bé trong cuộc sống.

La vie est belle - Cuộc đời vẫn đẹp sao là truyện tranh dành cho người trẻ. Nếu sách chữ trao gửi đến bạn đọc những thông điệp chữa lành bằng ngôn từ chậm rãi thì truyện tranh mở ra những hình ảnh trực diện về hành trình và phản chiếu nội tâm nhân vật. Truyện tranh tự truyện (graphic memoir) là thể loại đã phổ biến trên thế giới nhờ khả năng truyền tải thông điệp sâu sắc qua hình ảnh và lời thoại.

Tại Việt Nam, thể loại này chỉ mới bắt đầu nhưng hầu hết tác phẩm đều có khả năng tạo dấu ấn, thu hút bạn đọc trẻ. Trước Lê Thư, họa sĩ Phan từng xuất bản các tác phẩm mang dáng dấp tự truyện bằng truyện tranh: Về nơi có nhiều cánh đồng, Biết ra sao ngày sau… Tác giả Lâm Hoàng Trúc trao gửi ký ức tuổi học trò qua những khung hình nên thơ trong truyện tranh Mùa hè bất tận - tác phẩm được mua bản quyền và xuất bản tại Ý.

Nội dung tiếp theo

Cơ hội cho người trẻ

Truyện tranh tự truyện bắt đầu xuất hiện tại một số quốc gia phương Tây vào cuối thế kỷ XIX và phát triển, lan tỏa từ nửa đầu thế kỷ XX. Một số tên tuổi nổi tiếng thế giới ở thể loại này gồm Kate Beaton, George Takei, Micah R.Maher, Tom Hart, Alison Bechdel…

Tác giả gốc Việt Thi Bui có cuốn The best we could do kể về cuộc sống tị nạn của gia đình mình sau chiến tranh. Cuốn sách nhận được nhiều giải thưởng tại Mỹ trong năm 2017. Cùng đề tài ký ức chiến tranh Việt Nam, tác giả Trần Hải Anh - con gái đạo diễn Việt Linh - đã cùng nữ họa sĩ người Pháp Pauline Guitton sáng tác truyện tranh Sống (Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành năm 2024). Sách kể về những năm tháng đạo diễn Việt Linh và những nhà làm phim tài liệu hoạt động trong chiến khu Đồng Tháp Mười thời kháng chiến chống Mỹ. Cuốn sách nhanh chóng lan tỏa mạnh mẽ vì giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc. Trước khi được chuyển ngữ và phát hành tại Việt Nam, Sống từng được trao giải Prix du Jury œcuménique de la BD 2024 tại Pháp.

Truyện tranh tự truyện có khả năng chinh phục và gây ấn tượng mạnh với người đọc nhờ sự kết hợp của tranh ảnh minh họa sống động và ngôn từ chắt lọc. Vì vậy, sức nặng và ảnh hưởng của thể loại này không thua kém các tác phẩm sách chữ. Nhiều truyện tranh tự truyện của thế giới đã được vinh danh tại các giải thưởng danh giá. Tại Nhật Bản, thể loại này từng ghi dấu ấn với các tên tuổi: Keiji Nakazawa (Vùng đất trụ vững), Kusuriya no Hitorigoto (Dược sư tự sự), Natsume Yuujinchou (Hữu nhân sổ)… Riêng tại Việt Nam, truyện tranh tự truyện vẫn còn là lối đi mới nhưng đầy tiềm năng. Khi dòng sách tranh phát triển, các họa sĩ trẻ đứng tên trên sách với vai trò họa sĩ minh họa. Thế nhưng, ngày càng nhiều họa sĩ trở thành tác giả, tận dụng lợi thế của mình để sáng tác những câu chuyện mang phong cách, dấu ấn riêng.

Lực lượng họa sĩ trẻ hiện nay rất đông đảo và có đóng góp không nhỏ trong việc tạo ra những xu hướng, dấu ấn mới cho truyện tranh, sách tranh. Truyện tranh tự truyện với những câu chuyện khởi đi từ cuộc sống và trải nghiệm tự thân hứa hẹn là vùng đất màu mỡ cho họa sĩ - tác giả trẻ trên hành trình chinh phục những nấc thang mới trong nghề.

Lục Diệp