Rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ và thách thức can thiệp đa ngành

Trong hội thảo quốc tế “Thúc đẩy hợp tác đa ngành trong đánh giá và can thiệp trẻ rối loạn phát triển thần kinh” tại Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) ngày 9/10, các chuyên gia đã đưa ra nhiều vấn đề về hỗ trợ, chăm sóc sức khỏe tâm thần ở trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ.

Ở từng giai đoạn phát triển, trẻ cần được đánh giá, can thiệp kịp thời. Trong ảnh: Trẻ được kiểm tra, đánh giá tại Bệnh viện Nhi Đồng 2

Theo tiến sĩ Lê Hoàng Dũng - Phó hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) - rối loạn phát triển thần kinh là nhóm các rối loạn ảnh hưởng bởi quá trình phát triển não bộ từ sớm, dẫn đến suy giảm các chức năng cá nhân, xã hội, học tập và nghề nghiệp. Tình trạng này bao gồm rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn giao tiếp, rối loạn tăng động giảm chú ý, rối loạn đặc hiệu về học và khuyết tật trí tuệ, có tỉ lệ trên thế giới khoảng 15% trẻ em và thanh thiếu niên.

Giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Đặng Vạn Phước - Hiệu trưởng danh dự Trường đại học Khoa học sức khỏe (Đại học Quốc gia TPHCM) - cho biết, những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng tăng, đặc biệt là trầm cảm và rối loạn lo âu ở trẻ em, thanh niên và phụ nữ. Có khoảng 14,9% dân số Việt Nam, xấp xỉ 15 triệu người mắc 1 trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến.

“Với trẻ em, các khảo sát tại địa phương cho thấy có từ 8 - 10% trẻ em, thanh thiếu niên có vấn đề về sức khỏe tâm thần, thường gặp là rối loạn cảm xúc như lo âu, trầm cảm hoặc các rối loạn hành vi như khó khăn trong quan hệ bạn bè, rối loạn hành vi ứng xử, rối loạn tăng động giảm chú ý” - ông nói.

Đến nay, đã có nhiều giải pháp để giải quyết vấn đề sức khỏe tâm thần trẻ em từ khung chính sách và pháp lý đến các chương trình can thiệp. Tuy vậy, quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp đa ngành. Đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Theo tiến sĩ Lê Hoàng Dũng, những năm gần đây, trẻ rối loạn phát triển thần kinh dần được phát hiện sớm và nhận được các dịch vụ can thiệp đa dạng. Tuy nhiên, trong lĩnh vực đánh giá và can thiệp đa ngành còn rất nhiều hạn chế, thiếu mô hình chuyên nghiệp, nguồn nhân lực còn yếu.

Sự kết nối giữa các ngành dịch vụ về y tế như tâm thần, phục hồi chức năng, nhi khoa phát triển và tâm lý học như tâm lý lâm sàng, tâm lý giáo dục cũng như công tác xã hội, giáo dục hòa nhập còn nhiều khoảng trống. Dẫn đến phần lớn trẻ mắc rối loạn phát triển thần kinh hiện nay vẫn chỉ được tiếp cận dịch vụ can thiệp thiếu chuyên nghiệp, khiến khả năng hòa nhập rất thấp.

“Chính vì thế, việc đẩy mạnh hợp tác đa ngành, thống nhất mô hình dịch vụ đánh giá giữa chuyên gia tâm lý học, y học, giáo dục đặc biệt, ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu, công tác xã hội… để can thiệp sớm cho trẻ bị rối loạn là vô cùng cấp thiết. Đó cũng là chìa khóa để mang lại sự thay đổi thực chất trong cuộc sống của trẻ và gia đình” - ông Lê Hoàng Dũng nói.

Phó giáo sư, tiến sĩ Trần Thị Lệ Thu (Viện Khoa học xã hội thuộc Trường đại học Sư phạm Hà Nội) cho rằng, trước thay đổi nhanh về bối cảnh xã hội, nhu cầu được đánh giá, can thiệp và hỗ trợ của trẻ có rối loạn phát triển thần kinh ngày càng cao.

Chuyên gia trong lĩnh vực đơn ngành có thể phần nào giúp được các em trong lĩnh vực của mình. Nhưng để đáp ứng toàn diện, cần phát triển hệ thống đào tạo chuyên biệt về đánh giá, can thiệp sớm rối loạn phát triển thần kinh, đồng thời thúc đẩy kết nối giữa ngành y tế, giáo dục và công tác xã hội, giúp trẻ được thấu hiểu, đồng hành đúng cách, có cơ hội phát triển về cả thể chất và tinh thần.

Phạm An