Giành hai vé vào vòng 1/16, châu Á chưa tắt đèn

Trong 9 đại diện AFC, mới có 2 đội chắc suất đi tiếp, 2 đội chính thức bị loại.

Nhật Bản xứng đáng ngọn cờ đầu

World Cup 2026 chưa đi hết vòng bảng, nhưng bóng đá châu Á đã có thể thở nhẹ hơn một chút. Nhật Bản và Úc đã đi tiếp. Đó chưa phải là con số đủ để gọi là bùng nổ, nhưng cũng đủ để giữ cho châu Á khỏi rơi vào cảm giác thất vọng.

Nhật Bản là điểm sáng rõ nhất. Sau trận hòa Hà Lan 2-2, thắng Tunisia 4-0 rồi hòa Thụy Điển 1-1, đội bóng của HLV Hajime Moriyasu khép lại bảng F với 5 điểm, bất bại và đứng nhì bảng sau Hà Lan.

Điều đáng nói là Nhật Bản không đi tiếp bằng may mắn. Họ đi tiếp bằng tổ chức, tốc độ, khả năng kiểm soát cảm xúc và thứ bản lĩnh đã được tích lũy qua nhiều kỳ World Cup. Đây là lần thứ ba liên tiếp Nhật Bản vượt qua vòng bảng World Cup, một chi tiết đủ để cho thấy họ không còn là hiện tượng nhất thời của bóng đá châu Á.

Đội tuyển Nhật. Ảnh: Instagram

Trận hòa Thụy Điển nói lên nhiều điều. Trước lượt cuối, Nhật Bản vẫn còn quyền tự quyết, nhưng chiến thắng 3-1 của Hà Lan trước Tunisia khiến cơ hội cạnh tranh ngôi đầu bảng F gần như không còn. Muốn vượt Hà Lan, Nhật Bản phải thắng đậm Thụy Điển. Trong điều kiện thời tiết nóng khoảng 33 độ C, lại trước một đối thủ cũng hiểu rằng một trận hòa có thể đủ để đi tiếp, trận đấu không diễn ra với tốc độ quá cao trong hiệp một.

Nhưng Nhật Bản vẫn biết cách tạo khác biệt. Phút 56, Ritsu Doan chọc khe một chạm tinh tế, loại bỏ hàng thủ Thụy Điển để Daizen Maeda băng xuống, khống chế trong nhịp chạy rồi dứt điểm chéo góc mở tỉ số. Khi ấy, Nhật Bản chỉ còn cách ngôi đầu bảng thêm một bàn thắng nữa.

Dù vậy, lợi thế ấy chỉ kéo dài 7 phút. Anthony Elanga đi bóng từ cánh phải vào trung lộ rồi sút chìm hiểm hóc từ ngoài vòng cấm, gỡ hòa 1-1 cho Thụy Điển. Tỉ số ấy được giữ đến hết trận. Nhật Bản không thể tránh Brazil ở vòng 1/16, nhưng họ vẫn có quyền hài lòng với chiến dịch vòng bảng: bất bại, 5 điểm, hàng công có nhiều phương án và tinh thần thi đấu ổn định.

Chuỗi bất bại của Nhật Bản tại World Cup đã được nối dài lên 5 trận, gồm 3 chiến thắng và 2 trận hòa. Họ trở thành đội tuyển châu Á thứ hai trong lịch sử đạt chuỗi 5 trận bất bại ở World Cup, sau Hàn Quốc với 6 trận liên tiếp giai đoạn 1998-2002. Đó không chỉ là một thống kê đẹp, mà còn là dấu hiệu của sự một nền bóng đá đã lớn.

Một đội bóng châu Á có thể tiếc vì không thắng Thụy Điển, thay vì vui mừng vì chỉ hòa, đó đã là một thay đổi lớn trong cách nhìn về vị thế.

Niềm vui vào vòng 1/16 của đội Úc. Ảnh: Instagram

Úc và tấm vé của sự tính toán

Nếu Nhật Bản tạo cảm giác của một đội bóng châu Á hiện đại, kiểm soát tốt và giàu tổ chức, thì Úc đi tiếp theo cách rất khác: chắc chắn, thực dụng.

Úc thắng Thổ Nhĩ Kỳ 2-0 ở trận ra quân, thua Mỹ 0-2 ở lượt thứ hai, rồi hòa Paraguay 0-0 ở lượt cuối để kết thúc bảng D với 4 điểm và đứng nhì bảng. Một trận hòa không bàn thắng có thể không tạo nhiều cảm xúc, nhưng với Úc, đó là trận đấu của kỷ luật và tính toán.

Úc hiểu rằng họ không cần một trận đấu rực rỡ. Điều họ cần là tấm vé. Và họ đã lấy được nó bằng cách quen thuộc: phòng ngự tập trung, tranh chấp mạnh mẽ, hạn chế sai lầm và không để đối thủ kéo trận đấu ra khỏi kế hoạch.

So với Nhật Bản, Úc không đem lại cảm giác bay bổng. Nhưng ở World Cup, không phải đội nào cũng có thể đi tiếp bằng cái đẹp. Có đội phải đi tiếp bằng sự tính toán. Úc thuộc nhóm ấy.

Hai tấm vé của Nhật Bản và Úc vì thế mang hai sắc thái khác nhau. Nhật Bản đại diện cho tham vọng nâng tầm bóng đá châu Á. Úc đại diện cho bản lĩnh sinh tồn ở các giải đấu lớn. Cả hai cùng cho thấy châu Á vẫn có những đội bóng đủ sức đứng vững trong World Cup 48 đội.

Hàn Quốc trước cánh cửa rất hẹp

Nếu Nhật Bản là niềm vui trọn vẹn, Hàn Quốc lại là cảm giác tiếc nuối.

Họ khởi đầu rất đẹp bằng chiến thắng 2-1 trước CH Czech. Đó là trận đấu từng tạo niềm tin rằng bóng đá châu Á có thể bước vào World Cup 2026 bằng tâm thế khác. Nhưng sau đó, Hàn Quốc thua Mexico 0-1, rồi thua Nam Phi 0-1 ở lượt cuối. Từ vị trí có thể mơ vé trực tiếp, họ rơi xuống hạng ba bảng A với 3 điểm và hiệu số không thuận lợi.

Hàn Quốc chưa chính thức bị loại, nhưng số phận không còn nằm trong tay họ. Với 3 điểm cùng hiệu số bàn thắng bại -1, họ phải chờ bảng xếp hạng các đội hạng ba. Trong một World Cup có 12 bảng và 8 đội hạng ba được đi tiếp, cửa vẫn còn. Nhưng đó là cánh cửa rất hẹp, nhất là khi nhiều đội hạng ba khác đã hoặc có thể đạt 4 điểm.

Câu chuyện của Hàn Quốc vì thế rất đáng suy nghĩ. Họ không sụp đổ bằng những trận thua đậm. Họ thua bằng những trận đấu sát nút. Nhưng ở World Cup, nhất là trong thể thức mới, một bàn thắng không ghi được hoặc một khoảnh khắc mất tập trung cũng có thể đẩy cả chiến dịch vào thế bị động.

Các tuyển thủ Hàn Quốc thất vọng sau trận thua Nam Phi 0-1, và mất quyền tự quyết. Ảnh: Chosun

Iran và Saudi Arabia còn quyền tự quyết

Trong số các đội châu Á chưa đá lượt cuối, Iran và Saudi Arabia là hai đội còn nhìn thấy con đường rõ nhất.

Iran có 2 điểm sau hai trận ở bảng G. Họ hòa New Zealand 2-2, rồi hòa Bỉ 0-0. Trận cuối gặp Ai Cập vì thế trở thành trận đấu định đoạt. Nếu thắng, Iran có 5 điểm và gần như không cần quan tâm đến bất kỳ phép tính nào khác. Nếu hòa, họ vẫn có thể hy vọng, nhưng khi ấy mọi chuyện sẽ phụ thuộc vào trận Bỉ - New Zealand và bảng xếp hạng các đội hạng ba.

Với Iran, điều quan trọng là họ chưa thua. Nhưng chưa thua cũng chưa đủ. Hai trận hòa giữ họ lại trong cuộc đua, nhưng không đưa họ lên vị trí an toàn. Đến lượt cuối, Iran cần một chiến thắng.

Saudi Arabia còn khó hơn, nhưng vẫn còn cửa. Sau trận hòa Uruguay 1-1, họ thua Tây Ban Nha 0-4 và hiện có 1 điểm ở bảng H. Trận gặp Cape Verde là trận đấu không còn lựa chọn: Saudi Arabia phải thắng. Nếu thắng và Uruguay không thắng Tây Ban Nha, Saudi Arabia có thể vươn lên nhì bảng. Nếu thắng mà vẫn chỉ đứng thứ ba, 4 điểm cũng là vốn liếng đủ để hy vọng.

Điểm khác nhau giữa Iran và Saudi Arabia nằm ở tâm thế Iran chỉ cần thắng là sáng đường. Saudi Arabia vừa phải thắng, vừa phải nhìn sang trận còn lại. Nhưng ít nhất, cả hai vẫn còn được tự quyết phần quan trọng nhất: phải ra sân và thắng trận của mình.

Iraq và Uzbekistan níu hy vọng rất mỏng

Iraq và Uzbekistan vẫn chưa chính thức bị loại, nhưng hy vọng của họ rất mỏng.

Iraq thua Na Uy 1-4, rồi thua Pháp 0-3. Họ chưa có điểm nào, hiệu số rất sâu, và trận cuối gặp Senegal chỉ còn là cơ hội cuối cùng để giữ lại chút hy vọng hạng ba. Về lý thuyết, Iraq vẫn có thể thắng Senegal, kết thúc vòng bảng với 3 điểm rồi chờ các bảng khác. Nhưng với hiệu số hiện tại, một chiến thắng bình thường có thể vẫn chưa đủ. Họ cần thắng, có thể còn cần thắng đậm, và cần nhiều kết quả thuận lợi cùng lúc.

Uzbekistan cũng ở tình thế tương tự. Đây là kỳ World Cup lịch sử của họ, nhưng hai trận đầu quá nghiệt ngã: thua Colombia 1-3, rồi thua Bồ Đào Nha 0-5. Không điểm, hiệu số -7, Uzbekistan bước vào trận cuối gặp CH Congo trong thế gần như không còn đường lùi. Họ phải thắng, thậm chí phải thắng đậm, rồi tiếp tục chờ.

Với Iraq và Uzbekistan, World Cup 2026 là lời nhắc rằng mở rộng số đội không có nghĩa là mọi thứ dễ dàng hơn. Có thêm suất dự giải là một bước tiến. Nhưng khi đã vào World Cup, chất lượng đối thủ, tốc độ trận đấu và khả năng trừng phạt sai lầm vẫn ở đẳng cấp rất cao.

Châu Á chưa bùng nổ, nhưng chưa tắt đèn

Châu Á chưa bùng nổ, nhưng chưa tắt đèn.

Đến lúc này, châu Á có 2 đội chính thức bị loại: Qatar và Jordan.

Nhìn toàn cục, bóng đá châu Á đang ở giữa hai trạng thái.

Đến lúc này, câu trả lời của châu Á vẫn chưa hoàn chỉnh. Nhật Bản và Úc đã viết xong chương đầu tiên. Iran, Saudi Arabia, Iraq, Uzbekistan còn trận cuối để tự quyết hoặc níu giữ hy vọng. Hàn Quốc thì chờ số phận gọi tên.

Nhưng ít nhất, sau hơn nửa vòng bảng, bóng đá châu Á vẫn còn trong cuộc chơi. Không rực rỡ như một giấc mơ lớn, nhưng cũng chưa hề tắt đèn.

Tình hình 9 đại diện châu Á đến lúc này

Đã vào vòng 1/16: Nhật Bản, Úc.

Chính thức bị loại: Qatar, Jordan.

Chưa chính thức bị loại nhưng phải chờ: Hàn Quốc.

Còn quyền tự quyết hoặc còn hy vọng trước lượt cuối: Iran, Saudi Arabia, Iraq, Uzbekistan.

Lịch đáng chú ý: Nhật Bản gặp Brazil ở vòng 1/16 lúc 0 giờ thứ Ba 30-6, giờ Hà Nội.

Đặng Hoàng