Phát hiện nguyên nhân tiềm ẩn gây tăng huyết áp, mở ra hướng điều trị mới

Tỉ lệ mắc bệnh tim mạch đang gia tăng trong giới trẻ - Ảnh: Getty Images

Theo nghiên cứu do Đại học Rockefeller (New York, Mỹ) dẫn đầu, việc cơ thể thiếu một loại mô mỡ đặc biệt gọi là mỡ be (beige fat) có thể khiến huyết áp tăng vọt. Phát hiện này giúp giải thích vì sao béo phì thường đi kèm với tăng huyết áp, đồng thời mở ra triển vọng phát triển các liệu pháp điều trị mới, nhắm trúng đích và hiệu quả hơn.

Từ lâu, giới y học đã biết thừa cân, béo phì có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cơ chế sinh học phía sau mối liên hệ này vẫn là dấu hỏi lớn. Nghiên cứu mới cho thấy, không chỉ lượng mỡ mà loại mỡ trong cơ thể mới là yếu tố quyết định.

Mỡ be - tương tự với mỡ nâu ở người có chức năng đốt năng lượng để sinh nhiệt, giúp cơ thể giữ ấm và điều hòa chuyển hóa. Ở người trưởng thành, mỡ nâu chủ yếu tập trung ở vùng cổ, lưng trên, quanh thận và cột sống. Dù phần lớn mỡ nâu mất đi sau giai đoạn sơ sinh, các nghiên cứu trước đây cho thấy nó có thể được "kích hoạt" trở lại thông qua vận động, ngủ đủ giấc và tiếp xúc với môi trường lạnh.

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Science, nhóm của Đại học Rockefeller đã tạo ra các mô hình chuột hoàn toàn khỏe mạnh nhưng không thể hình thành mỡ be. Kết quả cho thấy, việc thiếu loại mỡ này khiến mạch máu trở nên nhạy cảm hơn với các tín hiệu làm tăng áp lực máu, từ đó đẩy huyết áp lên cao.

"Chúng tôi nhận ra rằng không phải mỡ nói chung, mà chính mỡ be mới là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng mạch máu và khả năng điều hòa huyết áp của toàn cơ thể" - nhóm nghiên cứu cho biết.

Các nhà khoa học phát hiện rằng lớp mỡ bao quanh mạch máu ở những con chuột thiếu mỡ be bắt đầu mang đặc điểm của mỡ trắng, trong đó có sự gia tăng của angiotensinogen, tiền chất của một hormone mạnh có tác dụng làm tăng huyết áp. Tất cả những con chuột này đều bị tăng huyết áp và xuất hiện sớm các dấu hiệu tổn thương tim, bao gồm hiện tượng xơ hóa quanh mạch máu.

Xơ hóa khiến thành mạch cứng hơn, giảm khả năng co giãn, buộc tim phải hoạt động mạnh hơn để bơm máu, từ đó làm huyết áp tiếp tục tăng. Phân tích tế bào đơn lẻ còn cho thấy, khi thiếu mỡ be, các tế bào mỡ kích hoạt một chương trình gen thúc đẩy hình thành mô xơ.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu xác định một enzyme quan trọng mang tên QSOX1 - vốn đã được biết đến trong nghiên cứu ung thư đóng vai trò trung tâm trong quá trình này. Trong điều kiện bình thường, mỡ be giúp ức chế sự sản sinh QSOX1. Nhưng khi mỡ be biến mất, enzyme này tăng nhanh, kích hoạt chuỗi phản ứng dẫn đến tăng huyết áp.

Dữ liệu từ các nhóm bệnh nhân hiện có cũng cho thấy, những người mang đột biến ở gen PRDM16 - gen kiểm soát sự xuất hiện của mỡ be thường có huyết áp cao hơn, cho thấy kết quả nghiên cứu trên chuột có khả năng áp dụng cho con người.

Theo bác sĩ Paul Cohen, trưởng nhóm nghiên cứu, việc làm rõ mối liên hệ phân tử này sẽ giúp y học tiến gần hơn tới các liệu pháp cá thể hóa. "Khi hiểu rõ cơ chế ở cấp độ phân tử, chúng ta có thể hướng tới các phương pháp điều trị nhắm đúng vào đặc điểm sinh học riêng của từng bệnh nhân" - ông nói.

Phát hiện này được công bố trong bối cảnh tăng huyết áp đang trở thành vấn đề sức khỏe ngày càng nghiêm trọng. Tại Anh, ước tính có khoảng 14-16 triệu người trưởng thành sống chung với bệnh này, trong đó gần một nửa chưa được điều trị hiệu quả và hàng triệu trường hợp chưa được chẩn đoán. Đáng lo ngại, tỉ lệ tăng huyết áp đang gia tăng ở người trẻ, với khoảng 170.000 người trong độ tuổi 16-24 được cho là mắc bệnh nhưng chưa được phát hiện.

Bên cạnh lối sống ít vận động, chế độ ăn uống kém lành mạnh và lạm dụng rượu bia, các chuyên gia cảnh báo căng thẳng kéo dài cũng là yếu tố nguy cơ âm thầm nhưng ngày càng phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ.

Nhật Minh (theo Daily Mail)