Mùa Xuân mới, vị thế mới của điện ảnh TPHCM

Cam kết quốc tế về phát triển điện ảnh bền vững

Việc TPHCM được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh ghi nhận năng lực sáng tạo của điện ảnh TPHCM với hơn 900 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh - truyền hình và gần 10.000 lao động, đồng thời đặt ra một cam kết quốc tế về sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp điện ảnh. TPHCM phải chứng minh khả năng duy trì và phát triển một hệ sinh thái điện ảnh mang tính chuyên nghiệp, hội nhập và có sức lan tỏa.

Diễn ra trong bối cảnh TPHCM nhận danh hiệu Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh của UNESCO, Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24 đã có một kỳ tổ chức đậm chất “nghệ”, thấm chất “nghề” - ẢNH: KHÁNH ĐAN

Sự kiện này mang ý nghĩa như một điểm tựa chiến lược, đưa điện ảnh trở thành một phần trong chiến lược phát triển tổng thể của thành phố, chứ không còn phát triển rời rạc. Điện ảnh TPHCM bây giờ không còn chỉ được đánh giá qua số lượng phim phát hành hay doanh thu phòng vé, mà được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với chính sách đô thị, kinh tế sáng tạo, ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia.

Thành công của Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24 là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho việc TPHCM đang từng bước hiện thực hóa danh hiệu Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh của UNESCO, bước đầu hình thành năng lực tổ chức các sự kiện điện ảnh quy mô, có khả năng kết nối giữa nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà quản lý và công chúng. Đây là yếu tố then chốt để xây dựng một lễ hội điện ảnh mang bản sắc đô thị, đồng thời tạo tiền đề cho việc phát triển các hoạt động điện ảnh thường niên, góp phần nuôi dưỡng thị trường và mở rộng không gian sáng tạo.

Lần đầu tiên, một liên hoan phim đã tiếp cận công chúng theo cách gần gũi và cởi mở hơn. Chuỗi hoạt động phong phú của liên hoan phim, từ các suất chiếu ngoài trời, giao lưu với ê kíp làm phim, hội thảo đến các chương trình dành cho khán giả trẻ, đã tạo nên một không gian điện ảnh sôi động chưa từng có tại TPHCM. Điều đáng chú ý là liên hoan phim không chỉ hướng đến khán giả trong nước mà còn nỗ lực kết nối TPHCM với các nhà làm phim quốc tế. Các chương trình tọa đàm, gặp gỡ trao đổi với sự tham gia của khách mời nước ngoài đã mở ra cơ hội hợp tác, đồng sản xuất và học hỏi kinh nghiệm. Qua đó, TPHCM dần được nhận diện như một điểm đến điện ảnh mới, năng động và giàu tiềm năng trong khu vực.

Bên cạnh đó, liên hoan phim đã mở ra một hướng tiếp cận mới. Điện ảnh không chỉ là sản phẩm nghệ thuật hay sản phẩm giải trí mà còn là cầu nối văn hóa, phương tiện đối thoại giữa TPHCM với khu vực và thế giới.

Khán giả hào hứng với các hoạt động của Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24. Chưa bao giờ liên hoan phim đến gần với công chúng yêu điện ảnh như vậy - ẢNH: HỒNG NGA

Ngoài ra, cẩm nang TPHCM - Điểm đến sản xuất phim được giới thiệu trong khuôn khổ liên hoan phim cũng cho thấy thành phố đang chuyển từ tầm nhìn sang hành động. Cẩm nang đáp ứng khá sát nhu cầu của các nhà làm phim quốc tế về thủ tục hành chính, điều kiện quay phim và hệ sinh thái dịch vụ liên quan. Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, khi nhiều quốc gia và thành phố chủ động đưa ra các gói hỗ trợ sản xuất hấp dẫn, cẩm nang này giúp TPHCM từng bước định vị mình như một điểm đến làm phim nghiêm túc, có sự chuẩn bị và sẵn sàng đồng hành cùng nhà sản xuất.

Quan trọng hơn, cẩm nang còn là công cụ tham chiếu cho các nhà làm phim trong nước. Việc chuẩn hóa thông tin, quy trình và đầu mối hỗ trợ góp phần tạo ra một môi trường làm phim chuyên nghiệp hơn, giảm tình trạng phát triển tự phát và thiếu kết nối.

Đột phá để phát triển công nghiệp điện ảnh

Năm 2025 chứng kiến sự phát triển sôi động chưa từng có của điện ảnh TPHCM. Danh sách phim trăm tỉ đồng liên tiếp được nối dài, số lượng phim phát hành cũng tăng mạnh. Những con số này cho thấy điện ảnh đã thực sự trở thành một ngành có khả năng tạo ra doanh thu, việc làm và tác động xã hội. Dẫu vậy, chính sự tăng trưởng này cũng đặt ra câu hỏi về chất lượng và khả năng phát triển bền vững.

Nghệ sĩ ưu tú Hạnh Thúy nhận định, chuỗi phim trăm tỉ có thể được xem là chỉ dấu của một thị trường năng động nhưng không phải là thước đo để đánh giá chất lượng điện ảnh. Dưới góc nhìn chuyên môn, không ít phim đạt doanh thu cao phụ thuộc nhiều vào chiến lược marketing, hiệu ứng truyền thông và yếu tố xã hội hơn là chất lượng nghệ thuật hay sự đổi mới ngôn ngữ điện ảnh. Thực tế cũng cho thấy, bên cạnh những dự án phim thành công, cũng có không ít phim thất bại hoặc gây tranh cãi về chất lượng.

Trong bối cảnh đó, việc TPHCM gia nhập Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO giúp điện ảnh chuyển từ phát triển tự phát sang phát triển có hệ thống. Điện ảnh cần phải được đặt trong mối liên kết với hạ tầng đô thị, chính sách công, giáo dục, du lịch và hợp tác quốc tế. Khi đó, trọng tâm không còn nằm ở số lượng phim được sản xuất mà ở việc tạo ra các điều kiện nền tảng để điện ảnh TPHCM phát triển bền vững, từ hạ tầng trường quay, trung tâm hậu kỳ, nguồn nhân lực đến cơ chế pháp lý và khả năng thu hút đầu tư dài hạn.

Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối là bộ phim đề tài chiến tranh cách mạng đầu tiên có doanh thu vượt mốc trăm tỉ đồng - Ảnh do đoàn phim cung cấp

Danh hiệu Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh của UNESCO tạo ra cơ hội để TPHCM trở thành trung tâm sản xuất điện ảnh của Việt Nam và là một mắt xích trong chuỗi sản xuất khu vực. Đột phá để phát triển công nghiệp điện ảnh vì thế đòi hỏi vai trò dẫn dắt của nhà quản lý, sự phối hợp liên ngành và một tầm nhìn chiến lược dài hạn.

Kế hoạch tổng thể về thành phố điện ảnh

Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM - cho biết, sở đang đề xuất UBND TPHCM ban hành kế hoạch tổng thể về hoạt động của TPHCM với vai trò Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh, nhằm cụ thể hóa các cam kết đã đăng ký với UNESCO và để danh hiệu thực sự đi vào đời sống xã hội.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, các đoàn làm phim quốc tế không chỉ tìm kiếm bối cảnh đẹp mà còn quan tâm đến tính minh bạch, hiệu quả và tốc độ của quá trình sản xuất. Một trung tâm hỗ trợ hoạt động hiệu quả sẽ là lợi thế cạnh tranh quan trọng của TPHCM.

Bên cạnh đó, đề án “Điện ảnh học đường” được xác định là một sáng kiến mang tính chiến lược dài hạn của TPHCM. “Điện ảnh học đường” không chỉ góp phần hình thành tình cảm thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹ và năng lực thẩm mỹ mà còn có thể phát hiện và đào tạo thế hệ kế thừa cho điện ảnh. Việc kết nối nhà trường với cộng đồng sáng tạo, tổ chức, đối tác làm phim trong và ngoài nước sẽ tạo ra một hệ thống xuyên suốt, từ giáo dục phổ thông đến đào tạo chuyên sâu.

Cẩm nang TPHCM - Điểm đến sản xuất phim là cách tiếp cận mới của TPHCM trong việc mời gọi quốc tế hợp tác sản xuất phim - Ảnh do Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cung cấp

Chiến lược này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Khi điện ảnh TPHCM tham gia sâu hơn vào mạng lưới toàn cầu, những đòi hỏi về chất lượng, chuẩn mực nghề nghiệp và năng lực sáng tạo sẽ ngày càng lớn. Một thế hệ làm phim trẻ được đào tạo bài bản, có tầm nhìn quốc tế sẽ là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của điện ảnh thành phố.

Ngoài ra, kế hoạch tổng thể còn đặt mục tiêu tổ chức Diễn đàn Điện ảnh châu Á, nhằm tạo không gian gặp gỡ giữa các chuyên gia, nhà làm phim, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Ngoài trao đổi học thuật, diễn đàn còn là nơi thảo luận giải pháp cho sự phát triển của cộng đồng điện ảnh khu vực, góp phần nâng cao vị thế của TPHCM như một điểm kết nối quan trọng trong mạng lưới điện ảnh châu Á.

Khi điện ảnh trở thành một phần của đời sống đô thị

Việc TPHCM được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh đánh dấu sự chuyển dịch tư duy từ phát triển mạnh về thị trường sang xây dựng hệ sinh thái điện ảnh sáng tạo, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế. Ở tầm quốc gia, sự chuyển dịch này có thể trở thành hình mẫu cho các địa phương khác.

Nghệ sĩ ưu tú Hạnh Thúy cho rằng, danh hiệu trên góp phần tạo ra một hành lang chính sách quan trọng, buộc người làm điện ảnh phải tự nâng chuẩn chất lượng. Trong môi trường hội nhập, dưới áp lực cạnh tranh các sản phẩm yếu kém sẽ khó có chỗ đứng. Vì vậy, nếu được hỗ trợ bởi các chính sách đúng đắn, phù hợp thì điện ảnh Việt Nam sẽ ngày càng nâng cao tính chuyên nghiệp, có thể vươn tầm khu vực.

Với nhịp sống năng động, cởi mở và sự đa dạng văn hóa, thành phố có thể đưa điện ảnh trở thành một phần của đời sống đô thị, từ các không gian chiếu phim cộng đồng, hoạt động điện ảnh đường phố, đến những chương trình xúc tiến quảng bá du lịch gắn với bối cảnh phim, trường quay và bảo tàng điện ảnh. Khi đó, thành phố không chỉ là bối cảnh cho phim ảnh mà còn trở thành “nhân vật” trong câu chuyện điện ảnh.

Trong khuôn khổ Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24, TPHCM đã có nhiều nỗ lực kết nối với các nhà làm phim quốc tế - ẢNH: HƯƠNG NHU

Việc gia nhập Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO mở ra một mùa xuân mới, vị thế mới cho điện ảnh TPHCM, cho thấy thành phố đã bước vào một không gian sáng tạo toàn cầu, mở ra cơ hội khai thác và phát huy các tiềm năng sẵn có. Đây không phải đích đến mà được xem như bước khởi đầu hứa hẹn cho một chiến lược phát triển dài hạn.

Thách thức đang ở phía trước. Nhưng chính trong những thách thức đó, điện ảnh TPHCM sẽ có cơ hội định hình lại, chuyển từ giai đoạn sôi động, cạnh tranh sang xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh bền vững, chuyên nghiệp và hội nhập, góp phần kết nối, đẩy mạnh hợp tác sản xuất với các nhà làm phim quốc tế nhằm tạo ra những bộ phim có giá trị, từ đó nâng cao tiếng nói và vị thế của điện ảnh thành phố.

Thảo Vân