Dân bản cùng bắt cá đặc sản, mở tiệc chiêu đãi khách bên bờ suối

Văng Lin là bản Thái cổ nằm bên bờ suối Khe Chon (xã Yên Hòa, tỉnh Nghệ An). Tháng Giêng âm lịch hằng năm, người dân nơi đây lại quây quần bên nhau tổ chức lễ hội đền Tả Đên (đền Văng Lin) để tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống no ấm.

Chị em mang dụng cụ xuống suối bắt cá mát trong ngày hội - Ảnh: Hoàng Anh

Ngôi đền nhỏ nằm giữa không gian yên tĩnh, xung quanh là những cây cổ thụ tỏa bóng, phía trước là dòng suối Khe Chon hiền hòa chảy quanh năm. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, hoạt động bắt cá mát trên suối đã trở thành điểm nhấn đặc sắc của ngày hội, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Cá mát là loài cá đặc sản sống tự nhiên ở các khe suối vùng cao Nghệ An. Để giữ gìn nguồn lợi này, người dân bản Văng Lin đã khoanh vùng bảo vệ đàn cá suốt cả năm và chỉ tổ chức đánh bắt vào dịp lễ hội đầu năm.

Khi hiệu lệnh vang lên, dân bản cùng nhiều du khách hò reo, ùa xuống suối. Người tung chài, người giăng lưới, nhiều phụ nữ lại xúng xính trang phục Thái cùng nhau vây bắt cá bằng tay. Tiếng reo hò, tiếng cười nói vang vọng giữa núi rừng, hòa cùng âm thanh róc rách của dòng suối tạo nên bức tranh ngày hội đầu xuân rộn ràng.

Những mẻ cá sau khi bắt lên bờ được nướng ngay tại chỗ - Ảnh: Hoàng Anh

Chỉ sau gần 2 giờ đồng hồ, người dân đã bắt được gần 50kg cá mát. Những con cá tươi rói nhanh chóng được nhóm bếp nướng và chế biến thành các món ăn đặc sản của người Thái ngay bên bờ suối để liên hoan và chiêu đãi khách đến dự hội.

Ông Lộc Văn Phòng - Bí thư bản Văng Lin - cho biết, nhiều năm nay người dân trong bản đã thống nhất đưa việc bảo vệ đàn cá mát vào hương ước. Cả cộng đồng cùng quản lý, không khai thác bừa bãi và chỉ tổ chức đánh bắt khi được người dân trong bản thống nhất.

“Việc bảo vệ đàn cá mát là trách nhiệm chung của cả bản. Nếu phát hiện ai sử dụng kích điện hay các hình thức khai thác tận diệt thì bà con sẽ nhắc nhở, báo chính quyền xử lý. Nhờ vậy nhiều năm nay cá mát trên suối Khe Chon mỗi năm một nhiều hơn” - ông Phòng nói.

Cá mát thường sống thành đàn ở các khe đá, nơi nước chảy xiết và nền sỏi sạch nên thịt thơm, chắc. Từ loài cá này, người dân chế biến nhiều món đặc sản như cá nướng ống tre, cá chiên, cá kho… Trên thị trường, cá mát có giá khá cao, dao động từ 350.000 - 500.000 đồng/kg. Do nhu cầu lớn và giá trị kinh tế cao, từng có thời điểm loài cá này bị khai thác quá mức.

Từ số cá bắt được, người dân chế biến, mở tiệc chiêu đãi khách ngay bên bờ suối - Ảnh: Hoàng Anh

Ông Đậu Đức Truyền - Chủ tịch UBND xã Yên Hòa - cho biết, ngày hội bắt cá mát trên suối Khe Chon không chỉ mang đến không khí vui xuân rộn ràng mà còn góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của bản làng vùng cao, gắn kết cộng đồng và nâng cao ý thức bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

“Những năm trước lễ hội chỉ tổ chức nội bộ trong bản, nhưng năm nay có rất đông khách mời và du khách đến tham dự ngày hội bắt cá nên rất vui nhộn. Cá rất nhiều nên xuống suối tay không cũng bắt được” - ông Truyền nói.

Hiện không chỉ bản Văng Lin mà nhiều bản khác ở xã Yên Hòa cũng đã khoanh vùng các đoạn suối để bảo vệ đàn cá. Quanh năm người dân không đánh bắt tại những khu vực này, chỉ tổ chức khai thác vào dịp lễ hội hoặc những thời điểm được cộng đồng thống nhất để vừa tạo nguồn quỹ cho bản vừa đảm bảo đàn cá tiếp tục sinh trưởng.

Phan Ngọc