Vụ đông xuân 2025-2026: Nông dân sốt ruột chờ tiêu thụ lúa

Được mùa nhưng thiếu người mua

Cánh đồng lúa xuất khẩu rộng gần 1.000ha của Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành (xã Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) đang vào giai đoạn ngậm sữa. Năm nay, nhờ thời tiết thuận lợi, ít sâu bệnh, nên dự báo sẽ được mùa, nhưng lo ngại là chưa có doanh nghiệp hay thương lái đến hỏi mua.

Ông Nguyễn Văn Đời - Giám đốc HTX - cho biết, giá lúa OM 18 trên thị trường dao động khoảng 6.000-6.300 đồng/kg, lúa IR 50404: 5.500-5.600 đồng/kg, Đài Thơm 8: 6.300-6.500 đồng/kg… “Mặc dù giá lúa không cao so với các năm trước, nhưng doanh nghiệp và thương lái vẫn hạn chế thu mua, trong khi những nơi gieo sạ lúa đông xuân sớm đã bắt đầu thu hoạch, khiến bà con không khỏi âu lo” - ông Đời nói.

Đóng gói gạo thơm chất lượng cao tại Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice) ở tỉnh Đồng Tháp, phục vụ xuất khẩu

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, diện tích lúa đông xuân năm nay ở tỉnh đạt hơn 226.000ha, đa phần bà con sử dụng giống chất lượng cao, đảm bảo các tiêu chuẩn xuất khẩu. Hiện nay, ở một số vùng sản xuất sớm đã bắt đầu thu hoạch. Dự báo từ tháng Ba trở đi sẽ thu hoạch đồng loạt và tiêu thụ lúa là vấn đề cấp bách.

Trên ruộng lúa hơn 6ha của mình đang trổ bông, bà Lâm Thị Chín - ngụ xã Đông Thuận, TP Cần Thơ - chia sẻ: “Vụ đông xuân mấy năm trước, vừa gieo sạ là đã có thương lái tới ruộng “đặt tiền cọc” hỏi mua để đảm bảo nguồn gạo xuất khẩu. Trong khi năm nay, sắp gặt rồi mà vẫn chưa thấy thương lái nào tới. Khổ là bao nhiêu thứ như tiền phân, thuốc, nhân công, mua sắm tết đều trông vào hạt lúa. Cho nên mọi việc cứ rối bời”. Ông Lâm Quốc Hùng - ngụ xã Thạnh Hưng, tỉnh An Giang - thông tin: “Vùng này canh tác mỗi năm 3 vụ lúa. Đông xuân là vụ mùa chủ lực, bởi thường được mùa, năng suất 7-8 tấn/ha và được giá. Vậy mà đến nay việc tiêu thụ lúa hàng hóa vẫn chưa khởi sắc khiến nông dân lo lắng, chưa biết tính sao”.

Là thương lái có hàng chục năm đi thu mua lúa hàng hóa khắp các tỉnh, thành vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), ông Huỳnh Phú Lộc - ngụ xã Phong Hòa, tỉnh Đồng Tháp - cho hay: “Những năm xuất khẩu gạo thuận lợi, đơn hàng nhiều, bà con vừa gieo sạ là thương lái tìm tới “đặt cọc”, ứng tiền trước cho nông dân từ 5-8 triệu đồng/ha rồi chờ tới ngày thu hoạch thì đến nhận lúa theo giá thị trường và trừ lại tiền cọc. Nhưng năm nay rất ít thương lái dám “đặt cọc” trước, nguyên nhân là lúa trong các kho dự trữ của doanh nghiệp còn nhiều, chưa xuất hết, nên hạn chế thu mua thêm”.

Theo ông Lê Minh Hải - Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Tân Hưng, tỉnh An Giang - vụ đông xuân năm nay, các thành viên của HTX gieo sạ hơn 512ha với giống Đài Thơm 8. HTX đã hợp đồng với bà con sản xuất hàng loạt, quy mô lớn, nhằm giảm chi phí và tới đây sẽ thu hoạch cùng thời điểm. HTX sẽ đại diện cho xã viên đứng ra liên hệ với các doanh nghiệp trong việc tiêu thụ lúa gạo. Tuy nhiên, sức thu mua lúa hàng hóa còn chậm, nên bà con băn khoăn, liệu vào thời điểm thu hoạch rộ thì sức mua có được cải thiện.

Cấp bách gỡ khó cho xuất khẩu gạo

Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết: “Năm 2025 Việt Nam xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới (sau Ấn Độ) với khối lượng 8 triệu tấn, kim ngạch trên 4,06 tỉ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm 27,6% về giá so với năm 2024. Cái khó của chúng ta là gần 45% khối lượng gạo xuất khẩu tập trung vào thị trường Philippines, trong khi thị trường này mỗi lần điều chỉnh chính sách thì lúa gạo Việt Nam bị ảnh hưởng ngay”. Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch VFA - nhận định, năm 2026 dự báo xuất khẩu gạo gặp nhiều thách thức do giá hạ, cộng với sự cạnh tranh gay gắt từ Ấn Độ và một số nước khác.

Năm 2026, dự báo xuất khẩu khoảng 7,7 triệu tấn gạo, ưu tiên dòng gạo thơm, chất lượng cao

Ngoài ra các thị trường truyền thống như Philippines, Indonesia cũng có dấu hiệu giảm nhập khẩu. Hiện, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo tập trung vào Philippines, tuy nhiên thị trường này áp dụng chính sách cấp phép nửa chừng, khiến doanh nghiệp chưa có hợp đồng bán gạo ổn định, làm cho giá lúa vụ đông xuân ở ĐBSCL chưa thể tăng và chậm tiêu thụ. Đây là vấn đề cần có giải pháp tháo gỡ sớm, tránh những khó khăn cho nông dân khi toàn vùng sẽ vào vụ thu hoạch cao điểm trong vài tháng tới.

Ông Đỗ Hà Nam cho rằng, để đẩy mạnh xuất khẩu gạo thì các hợp đồng của Chính phủ đóng vai trò rất quan trọng. Trong những năm qua, một số nước gia tăng nhập khẩu gạo và Việt Nam đã ký được các thỏa thuận quan trọng như hợp đồng với Bangladesh, đồng thời đạt được các cam kết mới về xuất khẩu từ những chuyến làm việc cấp cao.

Ngoài ra, định hướng xuất khẩu của năm 2026 cần tiếp tục xoay trục theo hướng đẩy mạnh sản phẩm gạo thơm, chất lượng cao lên khoảng 70%, nhằm cung ứng cho những thị trường có sức mua tốt, giá cao.

Một trong những vấn đề cấp bách mà VFA cùng nhiều doanh nghiệp băn khoăn là khâu vốn để thu mua lúa đông xuân khi vào thu hoạch rộ. Ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời - nhìn nhận: “Không chỉ bà con nông dân thường xuyên gặp cảnh thiếu vốn sản xuất, mà hàng loạt doanh nghiệp cũng thiếu tiền thu mua lúa hàng hóa.

Các ngân hàng có nguồn lực, nhưng việc giải ngân là rất khó khăn bởi nhiều nguyên nhân. Để tháo gỡ việc này cần có cơ chế tài chính phù hợp để kích cầu tiêu thụ lúa đông xuân. Mặt khác, hệ thống ngân hàng cũng cần tham gia chuỗi giá trị lúa gạo từ sản xuất, thu mua, xuất khẩu, nhằm giải quyết căn cơ bài toán về vốn”.

Huỳnh Lợi