Thị trường nhân lực AI nóng, đại học tăng tốc đào tạo

Nhu cầu nhân lực AI tăng nhanh

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Trường Thịnh - Phó hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế, Viện trưởng Viện Công nghệ thông minh và Tương tác (Đại học Kinh tế TPHCM) - cho hay, trong 3-5 năm tới, cơ hội việc làm cho sinh viên tốt nghiệp các ngành liên quan đến AI rất lớn, nhất là ở các vị trí AI ứng dụng, dữ liệu và các vai trò liên ngành.

Sinh viên Đại học Kinh tế TPHCM theo học ngành trí tuệ nhân tạo

Khi AI tác động trực tiếp đến con người, tài sản và các quyết định quản trị, những tiêu chí như độ tin cậy, tính minh bạch, khả năng giải thích và trách nhiệm xã hội trở thành yêu cầu bắt buộc. Điều này kéo theo nhu cầu lớn đối với đội ngũ nhân lực AI không chỉ hiểu thuật toán, mà còn hiểu dữ liệu ngành, quy trình vận hành, bối cảnh quản lý và các yêu cầu pháp lý, đạo đức công nghệ.

Ở góc độ quy mô quốc gia, Việt Nam hiện có khoảng 1,5 triệu nhân lực trong lĩnh vực công nghệ thông tin, trong đó chỉ khoảng 500.000 kỹ sư được đào tạo bài bản. Riêng năm 2025, thị trường được dự báo thiếu 150.000-200.000 nhân lực công nghệ thông tin, tập trung chủ yếu ở các mảng AI, Big Data, an ninh mạng và lập trình viên trình độ cao. Riêng lĩnh vực AI, cả nước chỉ có khoảng 2.000 chuyên gia AI, chủ yếu tập trung tại Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng, trong khi nhu cầu thực tế trong 5 năm tới có thể lên tới khoảng 100.000 nhân sự.

Ông Trần Anh Tuấn - Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM - nhận định, AI đã và đang trở thành chiến lược phát triển cốt lõi của nhiều doanh nghiệp. Khảo sát tại Việt Nam cho thấy hơn 40% doanh nghiệp chọn AI là trọng tâm chiến lược, riêng lĩnh vực công nghệ thông tin - phần mềm, tỉ lệ này lên tới gần 58%. Thực tế tuyển dụng cho thấy, trong nhiều đợt tuyển sinh viên mới ra trường, các vị trí liên quan đến AI chiếm tới 30 - 40% tổng nhu cầu.

Tuy nhiên, theo ông Trần Anh Tuấn, thị trường hiện nay không thiếu người học AI, mà thiếu người làm được việc. Khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn vẫn còn lớn, khi nhiều sinh viên thiếu kỹ năng thực hành, chưa quen xử lý dữ liệu thật và triển khai mô hình AI trong môi trường vận hành doanh nghiệp. Thực tế này xuất phát từ việc chương trình đào tạo AI ở nhiều nơi còn nặng về lý thuyết, cập nhật chậm và thiếu gắn kết với bối cảnh triển khai trong doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp không chỉ cần kỹ sư giỏi kỹ thuật, mà ngày càng cần những nhân sự có khả năng đưa AI vào giải quyết các bài toán thực tiễn của từng ngành nghề. Đây là áp lực nhưng cũng là cơ hội để trường đại học đổi mới chương trình theo hướng ứng dụng và tích hợp.

Cơ hội lớn, áp lực không nhỏ

Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, theo ông Nguyễn Trường Thịnh, trường đại học cần đổi mới theo hướng lấy bài toán thực tế làm trung tâm, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp ngay từ khâu xây dựng chương trình, đồng thời chú trọng đào tạo năng lực triển khai, làm việc nhóm liên ngành và tư duy giải quyết vấn đề thay vì chỉ dừng ở thuật toán. Nội dung đào tạo cần được cập nhật linh hoạt, cân bằng giữa nền tảng học thuật và kỹ năng ứng dụng.

Trong đó, vai trò của đội ngũ giảng viên mang tính quyết định, khi vừa phải cập nhật tri thức mới, vừa kết nối giảng dạy với nghiên cứu và thực tiễn triển khai. “Chỉ những chương trình đào tạo có chất lượng, gắn với bài toán thực tiễn doanh nghiệp và cập nhật kịp tốc độ phát triển công nghệ mới có thể tạo ra giá trị bền vững cho thị trường lao động” - ông Nguyễn Trường Thịnh nhấn mạnh.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Mạnh Cường - Giám đốc NVIDIA Việt Nam - cho rằng, để đào tạo số lượng lớn nhân lực AI có chất lượng, Việt Nam cần tập trung vào đội ngũ giảng viên, kết hợp giữa tự học và giảng viên hướng dẫn.

Chương trình đào tạo cũng cần triển khai ở 3 cấp độ: đào tạo lại và nâng cấp cho lực lượng công nghệ thông tin hiện có, đào tạo mới cho sinh viên đại trà, và đào tạo mũi nhọn chất lượng cao. Bên cạnh đó, vai trò đặt hàng của Nhà nước và các doanh nghiệp lớn được xem là yếu tố then chốt để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế.

Các chuyên gia nhận định, AI tiếp tục là lĩnh vực có nhu cầu nhân lực rất lớn trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự rộng mở với những chương trình đào tạo bài bản, gắn với ứng dụng và liên ngành. Đào tạo nhân lực AI vì thế không chỉ là câu chuyện của các trường đại học, mà là bài toán chiến lược của cả nền kinh tế.

Nguyễn Loan