Sau lũ, làng chiếu miền Trung thiếu nguyên liệu làm hàng tết

Hơn một tháng trôi qua sau trận lũ lịch sử vào cuối tháng 11/2025, làng nghề chiếu cói Phú Tân (thuộc địa bàn thôn Phú Tân 1, xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk) dần hồi sinh.

Làng nghề chiếu cói Phú Tân đang từng bước hồi phục sau đợt mưa lũ lịch sử

Nguyên liệu cói còn sót lại sau mưa lũ bị ẩm mốc

Men theo con đường nhỏ dẫn vào làng chiếu, chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Việt (sinh năm 1976, thôn Phú Tân 1) đang ngồi lặng lẽ bên khung cửi trong căn nhà còn phảng phất mùi bùn sau lũ. Đưa mắt nhìn ra cánh đồng cói (cỏ lác) trơ trọi, bà nói: “5 sào cói từng xanh mướt của gia đình tôi đã bị nước lũ cuốn đi không còn dấu vết”.

Cùng chung cảnh ngộ, 5 sào cói cùng 40 chiếc chiếu thành phẩm và hơn 100kg cói khô của gia đình chị Nguyễn Thị Kim Tuyến cũng bị lũ cuốn sạch. “Bao tiền bạc, công sức đã trôi theo dòng nước. Muốn làm lại mà vốn liếng chẳng có, chúng tôi chỉ còn biết tận dụng số nguyên liệu còn sót lại để cầm cự việc dệt chiếu”, chị Tuyến chia sẻ.

Người dân tận dụng nguồn nguyên liệu còn lại sau mưa lũ để khôi phục sản xuất

Anh Nguyễn Anh Quân, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất dịch vụ du lịch chiếu cói An Cư cho biết, đợt mưa lũ vừa qua đã cuốn trôi khoảng 3.000 chiếc chiếu thành phẩm của hợp tác xã chuẩn bị cho thị trường Tết. Chưa kể, khoảng 20 tấn cói của hợp tác xã và người dân đã thu hoạch, phơi khô cũng bị nước lũ cuốn trôi hoặc ngấm nước, hư hỏng, mục nát. Sau lũ, lượng cói (đã thu hoạch) còn lại chỉ khoảng 5–7 tấn.

Cánh đồng cói khoảng 35ha của thôn Phú Tân 1, dự kiến thu hoạch sau Tết Nguyên đán cũng bị hư hỏng, trôi dạt khoảng 15ha, diện tích còn lại phục hồi rất chậm. Thực trạng khan hiếm nguyên liệu khiến cho việc sản xuất chiếu cói của người dân làng nghề gặp rất nhiều khó khăn.

Anh Nguyễn Anh Quân chia sẻ về những khó khăn của bà con làng nghề sau mưa lũ

Đôi bàn tay dẻo dai của những người phụ nữ làng nghề chiếu cói

Cói sau khi nhuộm màu được phơi khô

Cánh đồng cói bị hư hỏng sau mưa lũ

Để duy trì sản xuất, hợp tác xã An Cư và một số hộ dân phải tìm mua cói từ các tỉnh miền Tây đưa về. Tuy nhiên, không phải hộ nào cũng có đủ vốn để nhập nguyên liệu.

Nguồn nguyên liệu khan hiếm, đã đẩy giá chiếu tăng thêm 10.000–20.000 đồng mỗi chiếc. Đơn cử, chiếc chiếu khổ 1,6 m trước đây bán sỉ khoảng 80.000 đồng, nay đã lên 100.000 đồng.

Dù giá bán tăng, chiếu làm ra vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường. Trước kia, mỗi tháng làng nghề Phú Tân cung ứng 3.000–5.000 chiếc chiếu, nay chỉ còn 500–1.000 chiếc.

Làng chiếu cói Phú Tân đã tồn tại hàng trăm năm nay

“Việc sản xuất không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường không chỉ khiến người dân thiệt hại về kinh tế, mà còn đẩy làng nghề đứng trước nguy cơ mất bạn hàng, mất cả thị trường tiêu thụ. Vì vậy, nhiều hộ trong thôn đang cố gắng xoay xở, vay mượn để có vốn mua nguyên liệu duy trì nghề”, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất dịch vụ du lịch chiếu cói An Cư chia sẻ.

Để giảm bớt thiệt hại cho người dân, hợp tác xã An Cư dự kiến đầu tư giống cói mới cho vụ sắp tới. Đồng thời, tiếp tục thu mua những chiếc chiếu bị ngập nước, hư hỏng khoảng 30–40% cho bà con trong làng nghề. “Tết đang cận kề, nhưng với nhiều hộ dân, chuyện ăn Tết lúc này vẫn còn xa vời. Điều họ mong mỏi nhất là có đủ nguyên liệu để dệt từng chiếc chiếu, kiếm thu nhập xoay xở cuộc sống”, anh Quân nói.

Nhiều hộ gia đình sử dụng máy móc để dệt chiếu nhằm nâng cao năng suất

Những công đoạn cuối cùng của việc làm chiếu cói bằng máy móc

Làng chiếu cói Phú Tân đã tồn tại hàng trăm năm và được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2013, hiện là sinh kế của 182 hộ dân với khoảng 500–600 lao động, chủ yếu là phụ nữ, người cao tuổi, trẻ em và cả những người khuyết tật. Trước những khó khăn chồng chất sau mưa lũ, người dân nơi đây mong các cơ quan chức năng sớm quan tâm, hỗ trợ nguồn vốn vay để bà con khôi phục sản xuất, gìn giữ làng nghề và từng bước cải thiện thu nhập. Đồng thời, góp phần thu hút khách du lịch đến với địa phương.

Dù còn nhiều khó khăn, người dân vẫn miệt mài giữ gìn làng nghề

Thời gian qua, làng nghề chiếu cói Phú Tân đã trở thành điểm đến của nhiều du khách trong và ngoài nước

Văn Nguyên