Phụ nữ lớn tuổi vẫn thành “sao” trên mạng, kiếm bộn tiền

Bà Dương Thị Cường và hàng xóm trong một thước phim rất chân quê. ẢNH: Đ.V.H.

Đi lên từ gian bếp

Trước đây, bà Dương Thị Cường - 62 tuổi, ở xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên - chỉ quen việc đồng áng, nội trợ. 10 năm trước, bà cùng con trai lập kênh “Ẩm thực mẹ làm” trên YouTube, quay và đăng các video hướng dẫn, chia sẻ cách chế biến các món ăn.

Hiện tại, với 2,3 triệu người theo dõi trên các mạng YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, “Ẩm thực mẹ làm” trở thành nguồn thu nhập chính của cả gia đình. Từ nguồn tiền này, năm 2022, bà xây được ngôi nhà 3 tầng khang trang bên cạnh ngôi nhà cấp bốn cũ.

Bà Đào Thị Hồng - 60 tuổi, chủ một quán cà phê vỉa hè ở phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội - hiện đang thu hút lượng người xem lớn trên mạng xã hội TikTok và Facebook qua các video phát trực tiếp (live stream) trên kênh “Cà phê muối cô Hồng” về quá trình pha chế. Những video của bà đơn giản, chân thực, kiệm lời nhưng giàu sức hút. Bà cho biết, việc kết hợp bán hàng với quay và phát video giúp doanh thu của quán bà tăng lên 20 triệu đồng/tháng, gần gấp đôi so với trước.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Hằng - 66 tuổi, ở TP Cần Thơ - được biết đến trên các mạng xã hội với tài khoản “Bà nội Mì Mốc”. Là cựu ca sĩ từng hoạt động trong các đoàn ca múa nhạc miền Nam, mỗi video tự đàn hát của bà trên YouTube hoặc TikTok thu hút từ hàng trăm ngàn đến hơn 1 triệu lượt xem.

Trên Facebook, mỗi status (dòng trạng thái) của bà thường nhận được hàng ngàn lượt like (thích). Sự nổi tiếng giúp bà thuận lợi hơn trong việc chiêu sinh các lớp thanh nhạc hay bán hàng thời trang, đồ khô nhà làm… của mình. Và quan trọng là bà được kết nối với người hâm mộ khắp mọi miền.

Tuy nhiên, không phải hành trình nào cũng thuận lợi. Trong lĩnh vực sáng tạo nội dung trên các nền tảng số, số người thất bại cao gấp nhiều lần số người thành công. Nhiều người đầu tư máy móc để quay, dựng video, bỏ ra hàng năm trời xây dựng mà kênh vẫn không đủ điều kiện bật nút “kiếm tiền”.

Cũng có người thành công về mặt kiếm tiền nhưng bị cộng đồng phản ứng về nội dung video, về cách giao tiếp thiếu chuẩn mực. Có người tận dụng sự nổi tiếng trên mạng để kinh doanh thực phẩm nhưng sản phẩm mập mờ về chất lượng, độ an toàn…

Mẹ con bà Dương Thị Cường trong một thước phim được ghi lại bằng điện thoại - ẢNH: Đ.V.H.

Sáng tạo nội dung cũng là nghề

Hoạt động sáng tạo nội dung trên các mạng xã hội đang là một phần quan trọng của nền kinh tế số. Cộng đồng nhà sáng tạo nội dung không chỉ tạo ra giá trị truyền thông mà còn tham gia trực tiếp vào các hoạt động thương mại điện tử, quảng cáo và tiêu dùng số. Sáng tạo nội dung không còn là hoạt động mang tính tự phát mà đang dần được nhìn nhận như một nghề có tính chuyên môn và cạnh tranh cao.

Nhiều năm đào tạo về sáng tạo nội dung, chuyên gia truyền thông Thoa Vũ cho rằng, sự phát triển của công nghệ số đã làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và kinh doanh. Phần lớn các hoạt động như giáo dục, giải trí hay kinh doanh đều đã chuyển lên môi trường online. Sự dịch chuyển này mở ra thêm cơ hội để phụ nữ - kể cả những người không có điều kiện mở cửa hàng kinh doanh kiểu truyền thống - có thể tạo thu nhập và chủ động hơn trong cuộc sống.

Tuy nhiên, từ thực tế đào tạo, bà nhận xét, không phải ai cũng sẵn sàng bước vào môi trường này. Có người nhanh chóng thích ứng và đạt kết quả tích cực nhưng cũng có người lúng túng trước lượng thông tin lớn, hoặc chưa dám bắt đầu.

Theo bà, thay vì tìm kiếm những mô hình phức tạp, người sáng tạo nội dung có thể bắt đầu từ chính những gì mình đang có. Những kinh nghiệm quen thuộc trong đời sống như chăm sóc gia đình, quản lý thời gian hay kỹ năng nghề nghiệp đều có thể trở thành nội dung nếu được chia sẻ đúng cách.

Bà Thoa Vũ cho rằng, rào cản lớn nhất vẫn là bước khởi đầu. Nhiều phụ nữ - đặc biệt là phụ nữ trung niên - ngại xuất hiện trước camera và không biết bắt đầu từ đâu. Bà nói: “Khó nhất là dựng điện thoại lên và quay clip đầu tiên”. Bên cạnh đó, môi trường số cũng đặt ra những thách thức. Lượng thông tin lớn, xu hướng (trend) thay đổi nhanh khiến người sáng tạo dễ bị quá tải, dễ chạy theo những mô hình thành công của người khác mà không phù hợp với bản thân.

Bà nhận xét: “Khi việc sáng tạo nội dung trở thành nguồn thu nhập thì áp lực duy trì sự hiện diện trên kênh, trên mạng cũng gia tăng. Nhiều người phải liên tục sản xuất nội dung và duy trì sự tương tác, đến nỗi không còn thời gian dành cho bản thân và gia đình”. Bà cũng cảnh báo, càng tham gia sâu vào mạng xã hội, người sáng tạo nội dung càng dễ đánh mất sự kết nối trong đời sống thực.

Trong sự kiện trao giải thưởng vinh danh nhà sáng tạo nội dung Việt Nam năm 2025 (Vietnam iContent 2025), ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) - cho rằng, sáng tạo nội dung đã trở thành một phần của nền kinh tế số.

Cộng đồng người nổi tiếng trên mạng (KOL, KOC) và nhà sáng tạo nội dung đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị từ truyền thông đến thương mại điện tử. Tuy nhiên, đi cùng với sức ảnh hưởng là yêu cầu rõ ràng hơn về trách nhiệm xã hội. Theo ông, người làm nội dung cần chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình bởi mỗi phát ngôn trên mạng xã hội có thể tác động đến số đông.

Ông cho rằng, một số người chưa phân định rõ ranh giới giữa chia sẻ cá nhân và quảng cáo, dẫn đến việc cung cấp thông tin thiếu minh bạch. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cần tăng cường đào tạo nhằm nâng cao nhận thức về pháp luật và đạo đức nghề nghiệp cho người làm nội dung.

Nhóm phóng viên