Xuất khẩu gạo gặp khó vì chiến sự Trung Đông

Theo Cục Hải quan, tính đến ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, trị giá 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, mặc dù khối lượng xuất khẩu tăng 2,3% nhưng giá trị lại ghi nhận mức giảm 8,7%.

Chia sẻ từ các doanh nghiệp, hoạt động xuất khẩu gạo từ tháng 3/2026 đang gặp nhiều khó khăn, trong đó chi phí logistics tăng mạnh do căng thẳng tại khu vực Trung Đông là nguyên nhân chủ yếu.

Xuất khẩu gạo của Việt Nam đang chững lại - Ảnh: Huỳnh Lợi

Ông Nguyễn Văn Thành - Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn sản xuất thương mại Phước Thành IV - cho biết, hơn 1 tháng trở lại đây xuất khẩu diễn ra chậm, đơn hàng mới gần như không có. “Chúng tôi chủ yếu thực hiện các hợp đồng đã ký từ trước, đồng thời chuyển hướng tiêu thụ nội địa khi giá xuất khẩu thấp hơn thị trường trong nước”- ông nói.

Theo doanh nghiệp, việc giá cước vận chuyển tăng, thời gian giao hàng kéo dài và khó khăn trong việc bố trí tàu đã khiến hoạt động xuất khẩu trở nên thận trọng hơn, đặc biệt với các đơn hàng mới.

Bên cạnh áp lực chi phí do căng thẳng Trung Đông, xuất khẩu gạo còn chịu tác động từ việc nhiều quốc gia nhập khẩu điều chỉnh chính sách theo hướng tăng tự chủ. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tại Philippines, cơ quan Lương thực Quốc gia Philippines (NFA) vừa đẩy mạnh bán ra gần 90% lượng gạo tồn kho cũ, thu về hơn 936 triệu peso nhằm giải phóng kho và chuẩn bị thu mua trong nước vào vụ thu hoạch cao điểm.

Tại Malaysia, tính đến đầu tháng 2/2026, nước này đã dự trữ khoảng 1,09 triệu tấn gạo, đủ dùng trong hơn 5 tháng và đang có kế hoạch nâng dự trữ lên mức tương đương 9 tháng tiêu dùng.

Bangladesh cũng ghi nhận nguồn cung nội địa dồi dào khi thu mua vượt xa kế hoạch, đạt hơn 1 triệu tấn lúa vụ Aman và nâng tổng dự trữ lương thực công lên khoảng 2,1 triệu tấn.

Đáng chú ý, tại Indonesia, dù vẫn có các thỏa thuận nhập khẩu mang tính chiến lược nhưng khối lượng nhập lại rất nhỏ so với sản lượng trong nước. Thậm chí, nước này còn có kế hoạch xuất khẩu trở lại sang các thị trường như Malaysia, Philippines.

Trong khi đó, Nhật Bản dù tăng nhập khẩu do giá nội địa cao, nhưng vẫn duy trì cơ chế thuế cao và kiểm soát chặt, khiến dư địa mở rộng thị trường không lớn. Còn tại EU, nhập khẩu gạo cũng giảm 12,5%, xuống 560.215 tấn, trong khi xuất khẩu tăng 5,8% và khu vực này áp dụng cơ chế bảo hộ với mặt hàng gạo được xếp vào nhóm “nhạy cảm”, cho phép kích hoạt các biện pháp tự vệ khi cần thiết.

Những yếu tố trên đã và đang khiến xuất khẩu gạo của Việt Nam chậm lại, đồng thời kéo giá gạo xuất khẩu loại 5% tấm trong tuần này giảm nhẹ xuống 350-355 USD/tấn, so với 355-360 USD/tấn của tuần trước.

Diễn biến này cho thấy thị trường xuất khẩu gạo đang chịu tác động đồng thời từ cả yếu tố chi phí và sự thay đổi chính sách của các nước nhập khẩu, khiến dư địa tăng trưởng bị thu hẹp.

Tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026 tổ chức mới đây, bà Phan Thị Thắng - Thứ trưởng Bộ Công Thương - cho rằng, cần tiếp tục bám sát diễn biến thị trường để điều hành hoạt động xuất khẩu gạo một cách linh hoạt. Đồng thời, Bộ sẽ rà soát việc thực hiện Chiến lược xuất khẩu gạo đến năm 2030 và tăng cường phối hợp với các địa phương trong tổ chức triển khai.

Đối với doanh nghiệp, bà đề nghị chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh doanh và thích ứng với biến động thị trường. Bên cạnh đó, cần tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA), tăng cường cập nhật, phổ biến quy định và ưu đãi để khai thác hiệu quả các thị trường tiềm năng. Cùng với đó, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài được yêu cầu tiếp tục chủ động cung cấp thông tin về thị trường, chính sách nhập khẩu, kịp thời cảnh báo rủi ro và hỗ trợ kết nối giao thương cho doanh nghiệp.

Mai Ca