Những bàn tay giữ nhịp thở đầu đời

Phía sau sự tĩnh mịch ấy lại là cuộc chạy đua thầm lặng với thời gian. Ở đây, ranh giới sinh tử được tính bằng từng gram cân nặng, từng chỉ số ô xy, từng quyết định điều trị đưa ra trong tích tắc…

Giữ lấy sự sống

Trên chiếc giường sát cửa sổ, chị Phạm Thị Hoàn (quê Cao Bằng) nằm gần như bất động, 2 tay khép lại ôm trọn đứa con bé xíu trước ngực. Em bé sinh ở tuần thai thứ 28, nặng 1,3kg. Cơ thể nhỏ bằng cánh tay người lớn vẫn chằng chịt dây, ống thở ô xy… Mỗi nhịp ngực con phập phồng, người mẹ lại nín lặng, như sợ 1 hơi thở mạnh cũng có thể làm con giật mình.

Trẻ sinh non được chăm sóc bằng phương pháp Kangaroo tại Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi trung ương - Ảnh: Huyền Anh

Bé chào đời trong tình trạng suy hô hấp nặng, suy thận, nhiễm khuẩn sơ sinh, có khả năng diễn biến thành bệnh phổi mạn tính ở trẻ sinh non. Những ngày đầu, bé đã trải qua hầu hết tình trạng nặng: thở máy, nhịn ăn - truyền dịch, điều trị nội khoa đóng ống động mạch, điều trị kháng sinh… Suốt thời gian đó, người mẹ chỉ được thăm con 1 lần mỗi ngày qua lớp kính, giữa tầng tầng máy móc.

“Khi bác sĩ nói con ổn định hơn và được chuyển sang ấp Kangaroo (da kề da sớm cho trẻ sinh non), tôi vừa mừng vừa run” - chị kể. Lần đầu đặt con lên ngực trần, chị không dám thở mạnh. Bé co người lại, càng lọt thỏm giữa cơ thể người mẹ. Xung quanh giường bệnh, điều dưỡng luôn túc trực. Một người khẽ điều chỉnh tư thế bé, người khác kiểm tra lại ô xy, thân nhiệt, nhịp tim. Mọi thao tác đều chậm rãi, chính xác.

Dù con vẫn phải thở ô xy, chị Hoàn nói mình hạnh phúc vì thấy em bé hồi phục từng ngày. “Ở đây, bác sĩ và điều dưỡng chăm con kỹ lắm. Như con của họ vậy”, chị nói khe khẽ, nén sự xúc động. Bác sĩ chuyên khoa 2 Lê Thị Hà - Giám đốc Trung tâm Sơ sinh - cho hay: “Trẻ càng bé, mọi thứ càng mong manh. Chỉ một quyết định thiếu thận trọng cũng có thể phải trả giá bằng sinh mạng. Vì thế, chúng tôi buộc phải tỉ mỉ, theo dõi từng thay đổi dù rất nhỏ”.

Hiện trung tâm có khoảng 140 nhân viên với 90% là nữ. Mỗi ngày, đơn vị điều trị và chăm sóc cho 130-140 trẻ nội trú, chưa kể bệnh nhi ngoại trú, cấp cứu và công việc tại ngân hàng sữa mẹ. Phần lớn bệnh nhi là trẻ sinh non, nhiễm khuẩn nặng, bệnh lý ngoại khoa, dị tật… từ các tuyến chuyển đến. Các triệu chứng của trẻ sơ sinh thường không điển hình, bệnh cảnh phức tạp, diễn biến nhanh. Vì vậy, không ít trường hợp “trẻ đến trước, hồ sơ đến sau” - được can thiệp cấp cứu trước khi có bệnh án, giảm thời gian làm thủ tục như trước đây.

Cho đến nay, vẫn còn băn khoăn nếu cứu sống, liệu các trẻ non yếu có phải mang theo di chứng nặng nề? Vì vậy, trung tâm đã thành lập phòng khám theo dõi sự phát triển của các nhóm trẻ sơ sinh có nguy cơ cao sau khi xuất viện để theo dõi và can thiệp sớm. “Kết quả cho thấy, nếu được tiếp cận và xử trí đúng từ đầu, trẻ đẻ cực non phát triển bình thường như các trẻ sơ sinh khác. Đây là một trong các nguồn động lực cho các bác sĩ và cũng là niềm hy vọng của các gia đình” - bác sĩ Lê Thị Hà chia sẻ.

Những trăn trở phía sau lồng ấp

Dẫu đã có nhiều tiến bộ, khoảng cách giữa các tuyến điều trị vẫn là điều khiến những người chăm sóc sơ sinh trăn trở. Không ít trường hợp được chuyển đến khi tình trạng đã quá nặng, bỏ lỡ “thời điểm vàng” can thiệp. Có những em bé được cứu sống, nhưng nguy cơ di chứng vẫn lặng lẽ ở lại như hệ quả khó tránh.

Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi trung ương được trao giải thưởng Phụ nữ Việt Nam 2025 - Ảnh: Ngọc Thạch

Theo bác sĩ Lê Thị Hà, sản khoa và sơ sinh phải là 2 mắt xích song hành. Chăm sóc thai kỳ tốt, kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ, phát hiện sớm nguy cơ… sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng cho hồi sức sơ sinh phía sau. Nếu phòng ngừa được từ đầu, các bác sĩ điều trị sẽ đỡ phải “chạy đua” ở đoạn cuối.

Trong đó, chống nhiễm khuẩn vẫn là thách thức chưa bao giờ cũ. Trẻ có thể nhiễm khuẩn từ mẹ, từ môi trường bệnh viện, từ những sơ suất rất nhỏ. Bác sĩ Lê Thị Hà cho rằng cần tăng cường đào tạo, chỉ đạo tuyến và truyền thông mạnh mẽ hơn về kiểm soát nhiễm khuẩn, từ những nguyên tắc tưởng như đơn giản: không nhẫn, không đồng hồ, không móng tay dài…

Hơn 20 năm theo đuổi lĩnh vực này, điều nữ bác sĩ mong mỏi nhất là trẻ đẻ non không bị nhìn như gánh nặng. “Nếu được tiếp cận đúng ngay từ đầu, kết quả có thể tốt như trẻ bình thường” - giám đốc trung tâm nói. Niềm tin ấy không phải lạc quan cảm tính, mà được đúc kết từ hàng trăm bệnh nhi đã lớn lên, đi học, phát triển khỏe mạnh sau những tháng ngày nằm điều trị tại trung tâm.

Gắn bó 8 năm với Trung tâm Sơ sinh, bác sĩ Nguyễn Thanh Thảo thừa nhận, không phải ai cũng đủ kiên nhẫn để ở lại với chuyên ngành này. “Có những ca mình làm tất cả nhưng vẫn không giữ được”, chị nghẹn ngào nhắc lại 1 trường hợp viêm ruột hoại tử tối cấp ở bé sinh non 26 tuần, nặng 600g. Mọi diễn biến xảy ra quá nhanh, vượt ngoài nỗ lực. Gia đình thông cảm, nhưng người trong cuộc vẫn day dứt. Nếu không thực sự yêu nghề, theo bác sĩ Thanh Thảo, rất dễ bỏ cuộc.

Công việc cũng lấy đi nhiều thời gian riêng tư. Những ca trực kéo dài, những đêm điện thoại reo gấp gáp. Bác sĩ Thanh Thảo có 2 con nhỏ, chỉ khi nào con ốm quá nặng, chị mới dám xin nghỉ. Thế nhưng, mỗi lần thấy 1 bệnh nhi vượt qua nguy kịch, được chẩn đoán đúng và tái khám với những mốc phát triển bình thường, cảm giác ấy như liều “morphin tự thân” - năng lượng âm thầm giúp người thầy thuốc tiếp tục dấn thân.

Trên hành lang tầng 5 Trung tâm Sơ sinh, tiếng nhạc cổ điển vẫn nhè nhẹ vang lên. Phía sau cánh cửa lồng ấp, những quyết định điều trị tiếp tục được đưa ra, tỉ mỉ, cẩn trọng, cá thể hóa cho từng cơ thể bé nhỏ. Ở đó, mỗi gram cân nặng tăng thêm, mỗi mốc phát triển đạt được đủ để giữ người thầy thuốc ở lại với một chuyên ngành khó, rộng và đòi hỏi nhiều yêu thương hơn bất kỳ nơi nào khác.

Huyền Anh