Nhà thơ Huỳnh Mai Liên: “Năm mới, tôi muốn viết về mẹ, con và đất nước"

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên (hiện công tác tại Đài Truyền hình Việt Nam) là tác giả của nhiều tập thơ thiếu nhi: Biển là trẻ con, Ngày xưa của mẹ, Bay qua hồ Gươm, Nhà mình vui nhất…

Những ngày giữa tháng Chạp, chị có một “tiệc thơ” rộn ràng, ý nghĩa cùng với các em nhỏ thủ đô xoay quanh tập thơ viết về biển đảo Bốn mùa cờ bay (do Nhã Nam phát hành năm 2025). Chị cũng vừa được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên và các tác phẩm của mình - Ảnh: Nhã Nam

Mơ một chuyến tàu trở về tuổi thơ quê nội

* Phóng viên: Chúc mừng năm mới nhà thơ Huỳnh Mai Liên. Mùa xuân của chị và gia đình năm nay có khác những xuân qua?

- Nhà thơ Huỳnh Mai Liên: 2025 là một năm đặt ra nhiều thử thách với riêng tôi. Giữa những ngày tháng đầy áp lực đó, tôi đã viết tập thơ Bốn mùa cờ bay. Thơ ca thanh lọc tâm hồn. Giờ đây, tôi cảm ơn những thử thách đã xảy ra bởi đó chính là cuộc sống.

Cũng nhờ cuốn sách về biển đảo và tình yêu quê hương đất nước này cùng hành trình 9 năm sáng tác, tôi được xét kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam. Tết năm nay, tôi mang niềm vui ấy như món quà gửi cho ba mẹ mình. Đôi khi tôi nhận thấy, những gì mình đang nỗ lực mỗi ngày không chỉ cho bản thân mà còn vì những người thân.

* Câu hát “Đón xuân này tôi nhớ xuân xưa” có đúng với cảm giác của chị những ngày này?

- Tôi luôn nhớ những ngày tuổi thơ, nhớ những bữa cơm ngày 30 tết còn độn khoai, nhớ cái tết lần đầu có con, nâng niu em bé nhỏ xíu trên tay. Mỗi cái tết đi qua mang một ký ức riêng. Nhưng có một kỷ niệm đặc biệt được chúng tôi nhắc lại nhiều là hồi học cấp II, cả lớp rủ nhau lóc cóc đạp xe từ Phúc Yên (tỉnh Vĩnh Phúc, nay sáp nhập vào tỉnh Phú Thọ) tới nhà anh hùng phi công Phạm Tuân - là chú một bạn trong lớp - ở Hà Nội. Đường xa tới hơn 40km, vậy mà cả bọn vẫn an toàn đi tới nơi, về tới chốn.

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên (áo dài) tại tiệc thơ Bốn mùa cờ bay, được tổ chức ở TP Hà Nội giữa tháng Chạp - Ảnh: Nhã Nam

* Nếu có “một vé đi tuổi thơ”, chị ước mong mình sẽ được trở về “chuyến tàu mùa xuân” năm bao nhiêu tuổi?

- Tôi nghĩ ngay tới hình ảnh cô bé 5 tuổi. Tôi muốn được trở về quê nội ở Quảng Ngãi ăn tết, muốn được ôm bà nội lưng còng vì một đời vất vả, chờ đợi (ba tôi đi tập kết ra Bắc từ năm 1954), muốn được sà vào lòng cô Năm để vợi bớt nỗi niềm khắc khổ. Sau này, cô tôi được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Tôi muốn cảm nhận hương vị quê hương với lũy tre xanh chạy dài tít tắp, con sông Trà Khúc thơ mộng trước nhà. Càng sau này, tôi càng ao ước được trở về nơi ba tôi sinh ra vào dịp tết Nguyên đán.

Tết truyền thống sẽ mãi có giá trị

* Còn bây giờ, điều gì khiến chị yêu thích nhất trong dịp tết?

- Tôi không sinh ra ở Hà Nội nhưng thời gian gắn bó với thủ đô nhiều hơn cả nơi mình chôn nhau cắt rốn. Những đứa con của tôi cũng sinh ra ở đây.

Mỗi dịp tết, khi về tới Hà Nội là tôi muốn tới ngay Hồ Gươm. Được đi bộ giữa dòng người trong không khí mùa xuân, qua cầu Thê Húc vào đền Ngọc Sơn, cảm giác linh thiêng, sâu lắng lắm. Hà Nội là quê hương thứ hai không chỉ của riêng tôi mà có lẽ của rất nhiều người.

"Người ta hay nói con cái là mùa xuân, nhưng giờ mới thấy, người già là mùa xuân em ạ" - nhà thơ Huỳnh Mai Liên nói. Năm Bính Ngọ, chị hạnh phúc vì vẫn còn ba (cụ sinh năm 1933) đón tết cùng gia đình - Ảnh do nhân vật cung cấp.

* “Ký ức tết” từng như sợi chỉ đỏ xuyên suốt dòng cảm xúc trong nhiều tác phẩm văn học. Có lẽ nào, tết đang mất dần dư vị?

- Ký ức bao giờ cũng nhuốm màu hoài niệm và đẹp khiến người ta nao nao khi nhắc về. Trong cuốn sách về tuổi thơ thời bao cấp, tôi đã viết: “Tết xưa nhớ thế/ Dáng mẹ tảo tần/ Tay cha chai sần/ Nồi cơm vẫn độn/ Ngày xưa thiếu thốn/ Tết mang niềm vui/ Chuyện cũ bùi ngùi/ Cả nhà nhớ tết”.

Nhưng tôi không nghĩ tết nay mất đi giá trị thiêng liêng. Cứ tới ngày nghỉ tết là nhà nhà, người người nườm nượp về quê. Cứ tới Giao thừa là lòng người náo nức ước mơ cho một năm mới. Tết vẫn luôn chứa một giá trị bất biến trong tâm thức của mỗi người Việt.

Một trong những tập thơ viết về Hà Nội của nhà thơ Huỳnh Mai Liên

* Thế nhưng, nhiều người có chung cảm nhận rằng phong vị tết nay đã đổi thay nhiều. Với chị thì sao?

- Đúng là không khí tết nay đã thay đổi nhiều. Đôi khi tôi chạnh lòng hỏi cô con gái tuổi mới lớn: "Sao con không thích ăn bánh chưng, canh bóng, gà luộc, xôi gấc, mứt tết? Nếu vậy, thế hệ các con sẽ giữ tết Việt như thế nào?".

Những ngày tết xưa, nhà nào cũng nô nức đón khách tới chơi, giờ chỉ khoanh gọn lại những cuộc gặp gỡ thân tình. Nhìn sang xung quanh, không ít gia đình chọn tết để đi du lịch xuyên tết. Dù có thế nào, tôi tin rằng tết vẫn mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống, và những đứa trẻ của ngày hôm nay sẽ biết cách để bảo tồn tết Việt theo cách riêng của thế hệ mình.

* Chị có những dự định hay kế hoạch gì với văn chương trong năm 2026?

- Tôi đang chuẩn bị cho một cuốn sách tranh. Tôi bắt đầu từ đề tài "mẹ và con” nhưng tác phẩm đưa tôi đến một suy nghĩ rộng mở hơn, đó là "mẹ, con và đất nước". Tôi vẫn đêm ngày thao thức cho cuốn sách mới này và hy vọng sách sẽ được ra mắt trong năm nay.

* Cảm ơn nhà thơ Huỳnh Mai Liên.

Lục Diệp thực hiện