Bài kiểm tra sự trưởng thành của đô thị

Nhưng nếu chỉ dừng ở việc mở cửa muộn hơn, bật thêm ánh sáng, kéo dài giờ bán hàng thì “đêm” mới chỉ là một ca làm thêm của ban ngày, chưa phải một không gian trải nghiệm đúng nghĩa.

Một số đô thị ở Việt Nam đã sớm làm cho hoạt động ban đêm trở nên sôi động, nhưng trải nghiệm ban đêm vẫn còn mỏng. Du khách đi dạo một vòng, ăn uống, chụp vài tấm hình rồi trở về khách sạn. Đêm kết thúc sớm dù phố vẫn đông bởi họ thiếu lý do để ở lại.

Kinh tế ban đêm không phải là mở cửa đến mấy giờ mà là có khiến người ta muốn nán lại hay không. Ban ngày, du khách thường đi theo lịch trình đã được sắp xếp sẵn. Ban đêm mới là lúc họ tự do lựa chọn, chi tiêu bằng cảm xúc và sự tò mò. Nếu đô thị không kể được một câu chuyện đủ hấp dẫn, đêm sẽ trôi qua rất nhanh, để lại cảm giác “đã đi rồi” hơn là “đã sống cùng”.

Không có một công thức du lịch đêm chung cho mọi đô thị. Mỗi thành phố mang một cấu trúc không gian, một nhịp sống và một “tính cách” riêng. Vì thế, du lịch đêm không phải là cuộc thi xem ai sáng đèn hơn, đông hơn hay đóng cửa muộn hơn mà là nhận diện đúng thế mạnh của mình và thẳng thắn nhìn vào những phần còn khuyết để bù đắp.

Với những đô thị có chiều sâu lịch sử, văn hóa, đêm không cần náo nhiệt bởi thế mạnh của nó nằm ở ký ức, di sản. Ngược lại, những đô thị năng động lại có lợi thế về dòng người, dịch vụ và năng lượng đô thị dồi dào. Nhưng chính sự sôi động ấy dễ khiến đêm chỉ náo nhiệt bề mặt. Phần còn thiếu lúc này là chiều sâu trải nghiệm của những sản phẩm.

Nhìn ra khu vực, có thể thấy du lịch đêm phát triển tốt khi đô thị không cố trở thành một phiên bản của nơi khác. Có thành phố chấp nhận sự sôi động, ồn ào như một phần bản sắc nhưng vẫn giữ được những không gian tĩnh lặng cần thiết. Có nơi hiện đại, trật tự đã bổ sung cho nhịp sống “ngủ sớm” bằng các khu giải trí đêm được quy hoạch chặt chẽ, an toàn và có kịch bản rõ ràng. Đêm được thiết kế để phù hợp với bản sắc đô thị chứ không đồng phục hóa theo một mô hình sẵn có.

Nếu không nhận diện đúng thế mạnh của mình, du lịch đêm rất dễ rơi vào tình trạng na ná nhau: thành phố nào cũng sáng đèn, cũng phố đi bộ, cũng chợ đêm nhưng thiếu dấu ấn riêng. Khi đó, đêm có thể đông người hơn nhưng đô thị chưa chắc đã trưởng thành.

Cũng vì vậy, du lịch đêm không thể làm theo kiểu “bật đèn toàn thành phố”. Không phải di tích nào cũng nên mở cửa vào ban đêm. Không phải khu phố nào cũng cần sôi động. Một đô thị trưởng thành là đô thị biết chọn lọc, biết phân vai cho từng không gian để đêm không trở thành sự mệt mỏi kéo dài cho cả người dân lẫn di sản. Nếu làm vội, làm ồ ạt, đêm sẽ ô nhiễm tiếng ồn, quá tải hạ tầng, thương mại hóa thô bạo những giá trị văn hóa vốn cần được trân trọng. Khi ấy, du lịch đêm không còn là cơ hội mà trở thành gánh nặng.

Du lịch đêm còn là tấm gương phản chiếu cách một đô thị đối xử với chính mình. Coi đêm chỉ là khoảng thời gian để khai thác hay là không gian để chăm chút? Xem du khách chỉ là người tiêu tiền hay là người cùng chia sẻ trải nghiệm sống? Một đô thị đáng sống không phải là nơi không ngủ mà là nơi khiến người ta muốn thức bởi có điều gì đó đáng để lắng nghe, tìm hiểu. Khi đêm là không gian được thiết kế cẩn trọng và nhân văn, đó là lúc đô thị bước sang một nấc trưởng thành khác.

Uông Ngọc