Y học Việt Nam đã chuyển từ điều trị bị động sang chủ động phòng ngừa, can thiệp sớm

Tháng 1/2026, ê kíp bác sĩ của Bệnh viện Từ Dũ phối hợp với Bệnh viện Nhi Đồng 1 thực hiện thành công ca thông tim can thiệp bào thai xuyên tử cung thứ 14.

Bác sĩ Trần Ngọc Hải - Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ - cho hay, để có được thành quả này là cả một quá trình chuẩn bị về nhân lực, đào tạo, xây dựng quy trình, đầu tư trang thiết bị…

Bác sĩ Trần Ngọc Hải - Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ

Phóng viên: Việc phát hiện những bất thường của thai nhi từ sớm quan trọng như thế nào, thưa bác sĩ?

Bác sĩ Trần Ngọc Hải: Trong 5 năm qua, Bệnh viện Từ Dũ tiếp nhận khoảng 5 triệu lượt khám ngoại trú, hơn 490.000 ca điều trị nội trú, thực hiện hơn 202.000 ca mổ và ghi nhận 276.000 ca sinh. Tỉ lệ tử vong mẹ tại bệnh viện ở mức rất thấp, khoảng 3/100.000 ca sinh, tiệm cận chuẩn của nhiều nước phát triển. Bệnh viện cũng ghi nhận khoảng 4.000-5.000 trường hợp đình chỉ thai kỳ, trong đó có nhiều ca do bất thường bào thai.

Trước đây, phần lớn dị tật chỉ được phát hiện khi thai đạt 22 tuần tuổi. Bây giờ, với công nghệ chẩn đoán hình ảnh mới, chúng tôi có thể phát hiện bất thường từ trước 13 tuần. Trong đó, có những loại dị tật tim bẩm sinh mà nếu để tới sau khi sinh mới can thiệp thì kết quả điều trị sẽ không như mong muốn. Đặc biệt, với dị tật bẩm sinh tim một thất (tâm thất đơn), các phương pháp điều trị, can thiệp, phẫu thuật sau khi trẻ chào đời đều không cho kết quả tốt, trẻ phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật nhưng cuối cùng vẫn phải ghép tim.

Do vậy, năm 2023, Bệnh viện Nhi Đồng 1 và Bệnh viện Từ Dũ đã phối hợp thực hiện kỹ thuật thông tim can thiệp xuyên tử cung. Ngày 4/1/2024, ca thông tim can thiệp lần đầu tiên thành công. Tính từ đó đến nay, đã có 14 trường hợp được can thiệp. Sau can thiệp, thai phụ được theo dõi thai định kỳ cho đến lúc sinh, hiện đã có nhiều em bé chào đời an toàn.

* Kỹ thuật này được đánh giá là rất khó. Vậy thưa ông, thách thức lớn nhất khi can thiệp là gì?

- Với hầu hết trường hợp thai nhi mắc dị tật tim bẩm sinh nặng, nếu không can thiệp thì thai nhi gần như không còn cơ hội sống. Khi can thiệp thành công, bé có thể có cuộc sống bình thường. Đây là quyết định rất khó khăn đối với gia đình, nhất là thai phụ ở những ca đầu tiên, do kỹ thuật còn rất mới mẻ. Hơn nữa, thông tim bào thai là kỹ thuật rất khó, chỉ được triển khai thành công ở một số trung tâm y khoa lớn trên thế giới.

Từ Dũ đã triển khai nhiều kỹ thuật cao như siêu âm dựng hình trước phẫu thuật, thủ thuật buồng tử cung, chẩn đoán sớm dị tật bẩm sinh, ứng dụng hóa mô miễn dịch, sinh học phân tử… Tất cả tạo nền tảng để tiến tới kỹ thuật cao nhất trong can thiệp bào thai. Tuy nhiên, có được những ca can thiệp thành công là nhờ có sự chuẩn bị về đào tạo nhân lực, xây dựng quy trình, đầu tư trang thiết bị từ nhiều năm qua và còn nhờ vào một yếu tố quan trọng, đó là niềm tin của thai phụ và gia đình.

Thách thức lớn nhất là kích thước tim thai rất nhỏ, chỉ bằng quả dâu tây, thành tim lại mỏng, đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác tuyệt đối của cả ê kíp trong mọi thao tác từ giai đoạn phát hiện, chẩn đoán, theo dõi và quyết định thời điểm can thiệp. Khi kim chuyên dụng được đưa xuyên bụng mẹ, qua thành tử cung vào buồng tim thai để nong van tim bị hẹp bằng bóng thì mỗi milimet sai lệch đều có thể gây biến chứng.

Trên thực tế, có ca, chúng tôi phải can thiệp 2 lần do nhiều nguyên nhân, tổng thời gian thực hiện lên tới 6 giờ. Tuy nhiên, đến ca thứ 12, nhờ kinh nghiệm tích lũy và quy trình được chuẩn hóa, chúng tôi thực hiện trong chưa đầy 30 phút. Hiện tại, ê kíp can thiệp đã làm chủ kỹ thuật này.

* Chi phí mỗi ca can thiệp thông tim bào thai ra sao, thưa bác sĩ?

- Hiện tại, chi phí can thiệp tim bào thai cao hơn so với các loại can thiệp tim thông thường nhưng vẫn nằm trong khung quy định và có khả năng được bảo hiểm y tế chi trả. Khi chúng tôi thực hiện thành công ca can thiệp thứ 11 và 12 thì Bộ Y tế đã ra quyết định đưa can thiệp thông tim bào thai vào nhóm kỹ thuật đặc biệt trong danh mục kỹ thuật y tế tại Việt Nam. Khi kỹ thuật được cấp phép chính thức, người bệnh sẽ được bảo hiểm y tế hỗ trợ chi trả.

Có thể nói, thành công của các ca can thiệp tim bào thai cho thấy y học Việt Nam đang chuyển từ tư duy điều trị bị động sang chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm ngay từ giai đoạn bào thai. Đây là xu hướng tất yếu của y học hiện đại. Như vậy, chúng tôi có thể mang lại cuộc sống bình thường, khỏe mạnh cho những em bé từng bị xem là “không có cơ hội”.

* Xin cảm ơn bác sĩ.

An Khuê